Pitir dahlinning "Dölet bixeterlikige tehdit peyda qilish" bilen eyiblinishi küchlük inkas qozghidi

Muxbirimiz irade
2016-01-20
Élxet
Pikir
Share
Print
Shiwétsiyelik kishilik hoquq pa'aliyetchisi pétir dahlin toghriliq "China Change" torbétige bésilghan munasiwetlik xewerdin süretke élin'ghan.
Shiwétsiyelik kishilik hoquq pa'aliyetchisi pétir dahlin toghriliq "China Change" torbétige bésilghan munasiwetlik xewerdin süretke élin'ghan.
chinachange.org

Xitayning merkizi xelq téléwiziye istansisi seyshenbe küni axsham we charshenbe küni etigenlik xewerliride shiwétsiyelik kishilik hoquq aktipi pitir dahlinning öz jinayitini "Iqrar" qiliwatqan körünüshini tarqatqan.

U körünüshlerde özining xitay qanunlirigha xilap pa'aliyetler bilen shughullan'ghanliqini bildürgen we "Men xitay xelqining diligha azar berdim. Men buning üchün kechürüm soraymen. Méning héchqandaq étirazimmu yoq. Méning tutqun qilinishim heq" dep sözligen. Xewerde yene uning xizmetdishi ikenliki ilgiri sürülgen ikki neper xitay puqrasimu iqrar qildurulghan.

Bu yil 35 yashqa kirgen pitér dahlin 2009- yilidin buyan xitayda döletni qanun bilen idare qilish we omumning menpe'etini chiqish qilidighan erziyet ishliri üstide terbiyilesh bilen shughullinip kéliwatqan "Xitayda jiddiy heriket xizmet guruppisi" namliq teshkilatning qurghuchi ezalirining biri idi. U bu yil 1- ayning 3- küni taylandqa yolgha chiqish aldida béyjing saqchi da'iriliri teripidin qolgha élin'ghandin kéyin mexpiy bir jayda tutup turulghan bolup, da'iriler uning adwokatliri bilen yaki xizmetdashliri bilen uchrishishighimu yol qoymighan idi.

Xitayning shinxu'a agéntliqi bu heqte tarqatqan xewiride, dahlin we uning guruppisidiki kishilerning "Köpchilikni hökümetke qarshi turushqa küshkürtkenliki" ni ilgiri sürgen. Xitay tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi xung léy charshenbe küni qilghan sözide, uning dölet bixeterlikige tehdit peyda qilidighan heriketlerde bolghanliqini bildürgen.

Biraq, pitir qurghuchiliridin biri bolghan "Xitayda jiddiy heriket xizmet guruppisi" teshkilatining bayanatchisi maykil kestér xitay hökümitining yuqiridiki bu eyibleshlirini qet'iy ret qilghan we "Pitérni xitay hökümitige zerbe béridighan pa'aliyetler bilen shughullandi, déyish pütünley bimenilik" dégen. U sözide, xitay hökümitining ezeldin puqralarning naraziliq heriketlirini atalmish "Chet'el düshmen küchliri" ning xitaygha yerleshtürüp qoyghan ademliri peyda qildi, dep bashqilargha artip qoyidighan aditining barliqini eskertken.

Xitay hökümitining bu herikiti kishilik hoquq organliri arisida küchlük inkas peyda qildi. Bügün yawropa ittipaqining xitay ishlirigha mes'ul elchisi hanis ditmar shiwésgat muxbirlargha bayanat bérip, bu weqening özlirini jiddiy endishilendürgenlikini bildürdi.

U muxbirlargha qilghan sözide "Bu weqening xitaydiki omumiy weziyetke wekillik qilidighan bir weqelik bolup qalmasliqini ümid qilsimu, biraq özlirining xitayda xeterlik bir éqimni körüwatqanliqi" ni bildürdi.

Xelq'ara muxbirlarni qoghdash komitétining asiya ishliri diréktori bob déytéz ependimu xitaydiki kishilik hoquq weziyitining héchqachan hazirqidek nachar bolup baqmighanliqini bildürdi.

U radi'omizgha qilghan sözide mundaq dédi: "Xitayda biz dawamliq bir - birige oxshimaydighan yeni
'bir yighiwalidighan, bir qoyuwétidighan' perqliq basquchlarni körüp kelgen iduq. Mesilen, hökümet turupla intayin qattiq qolluq siyaset yürgüzidu, kéyin asta - asta yene azraq siyasitini yumshitidu. Bolupmu axbarat saheside buning ipadisi intayin roshen idi. Lékin men shuni déyeleymenki, men kéyinki bir qanche on yil ichide tüzümning bu derijide chingip ketkinini körmigen idim. Bu hökümetning barliq kontrolni qol astigha élish niyiti intayin küchlük we men weziyetning yéqin zamanda özgiridighanliqighimu ishenmeymen."

Bügün, xelq'ara kechürüm teshkilatimu bir bayanat élan qilip, xitay hökümitini pitér dahlinni tutup turuwatqan orunni ashkarilashqa chaqirdi. Ular élan qilghan jiddiy chaqiriqida xitay hökümitidin pitér dahlinning barliq qanuniy hoquqlirini kapaletlik qilishni, uni a'ilisi, shiwétsiye elchixanisi xadimliri we adwokati bilen körüshtürüshni telep qildi.

Melum bolushiche, dahlinning börek üsti bézi yallughi késelliki bar bolup, u eger künde muwapiq tébbiy yardemge érishmigen teqdirde hayati xewpke uchraydiken.

Dahlin merkizi xelq téléwiziye istansisida élan qilin'ghan körünüshide özining dawaliniwatqanliqini, da'irilerning özini yaxshi ozuqlanduruwatqanliqini éytqan. Emma kechürüm teshkilati bayanatida, pitér dahlin héchkim bilen körüshtürülmigechke uning bu sözining chinliqini delilleshning mumkin emeslikini bildürdi.

Kechürüm teshkilati bayanatida xitayda ötken yilidin buyan maqullan'ghan "Dölet bixeterliki qanuni" we shundaqla " Chet'el musteqil organlirini bashqurush" qa a'it qanun layihesining chüshiniksiz we menisi keng ibariler arqiliq xitay puqraliri hem shundaqla xitayda xizmet qiliwatqan chet'el organlirigha éghir tehdit peyda qiliwatqanliqini, buning xitaydiki pikir erkinliki, yighilish erkinliki qatarliq asasiy kishilik hoquqlarni ilgirilep qamal astigha alghanliqini bildürdi.

Kechürüm teshkilatining xongkongda turushluq tetqiqatchisi patrik pun radi'omiz qilghan sözide, xitay hökümitining pitér dahlinni zadi némige asasen qolgha alghanliqi heqqide héchqandaq ispat körsetmigenlikini, buning xitayning öz qanunliri hem xelq'ara qanunlargha xilap ikenlikini bildürgen we xitay hökümitini xelq'ara jama'etni qayil qilarliq jawab bilen teminleshke chaqirghan.

Toluq bet