Түрк профессорниң уйғур аяли түркийәгә қайтип келәлмигән

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2018-09-07
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Әтрапи сим тор вә қораллиқ әскәрләр билән қоршалған «тәрбийәләш лагери».
Әтрапи сим тор вә қораллиқ әскәрләр билән қоршалған «тәрбийәләш лагери».
Social Media

Түркийәдики «өнҗү» гезитидә «даңлиқ профессорниң аяли шәрқий түркистандин чиқалмиди» мавзулуқ мақалә елан қилинди. 4-Сентәбир күни елан қилинған, сәда өнҗәләр ханим язған мәзкур мақалидә мундақ дейилгән: «хитай һөкүмити түркийәниң тонулған қәдимки түрк тили профессорлиридин әрхан айдинниң аялини чәтәлгә чиқишқа рухсәт қилмиди. 5 Айдин буян шәрқий түркистандин чиқишиға рухсәт қилинмайватқан меһрибан айдинниң немишқа чиққили қоюлмайватқанлиқи тоғрисида техи ениқ мәлумат йоқ».

Түркийәниң малатя шәһиридики инөнү университетиниң қәдимки түрк тили оқутқучиси профессор доктор әрхан айдинниң уйғур аяли меһрибан айдинниң түркийә пуқралиқи рәсмийәтлири техи пүтмигән болуп, 5 ай бурун анисини йоқлап үрүмчигә кәткәндин буян түркийәгә қайтип келәлмигән. «Өнҗү» гезитидики хәвәргә асасланғанда, меһрибан ханимниң йолдиши профессор доктор әрхан айдин әпәнди түркийә дөлитиниң мунасивәтлик органлири арқилиқ аялиниң из-дерики һәққидә учур елишқа тиришқан болсиму, лекин һазирғичә һечқандақ учурға игә болалмиған.

Әрхан айдин әпәнди мухбирға бәргән баянатида аяли билән иккисиниң түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәтни тәрәққий қилдуруш үчүн көп хизмәт көрсәткән болсиму, бирақ хитай һөкүмитиниң аялиниң түркийәгә қайтип келишигә рухсәт қилмиғанлиқини илгири сүрүп мундақ дегән: «2013-2014-йиллирида бейҗиң мәркизий милләтләр университетида дәрс бериватқан вақтимда хитай вә түркийә дөлитиниң қануни бойичә той қилдуқ. Аялимму оқутқучилиқ қилиду. У, түркийәдә хитайниң мәдәнийәт әлчисидәк ишлиди. 4-Айниң 9-күни аниси кесәл болуп қалғачқа бир һәптилик рухсәт елип үрүмчигә кәткән иди. Әмма хитай дөлити аялим меһрибанниң инөнү университетида оқутқучилиқ қиливатқанлиқиға қаримастин түркийәгә қайтип келишигә рухсәт қилмиди. Той хетимизни, аялим меһрибанниң түркийәдики университетта ишләватқанлиқи тоғрисидики кинишкилирини хитайниң әнқәрә әлчиханисидин тәстиқлитип әвәткән болсамму, аялимдин хәвәр кәлмиди. 5 Айдин бери аялимни көрәлмәйватимән. Биз түркийә-хитай мунасивитини тәрәққий қилдуруш үчүн нурғун хизмәт қилдуқ. Хитайға қарши һечқандақ пикримиз йоқ. Балдуррақ аялимниң түркийәгә қайтип келишини тәләп қилимән».

Әмма, меһрибанниң уйғур диярида тутқун қилинған яки аталмиш «тәрбийиләш лагери» дәп аталған «җаза лагери» ға соланған-соланмиғанлиқи һәққидиму учур йоқ икән.

Түркийәдә хитайға қарши һечқандақ сиясий паалийәткиму қатнашмиған оқуғучилар, зиярәтчиләр, һәтта хитай дөлитиниң мәдәнийәт, сода-иқтисад әлчисидәк хитай хизмәт қилған бәзи кишиләрниңму уйғур дияриға қайтип кәткәндин «җаза лагер» иға солиниш әһвали йүз бәргәнлики инкас қилинмақта иди.

Бундақ әһвалларни қандақ чүшиниш керәк? бу һәқтә әнқәрәдики истратегийилик чүшәнчиләр институти мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди, ғази университети оқутқучиси профессор доктор әкрәм ариқоғлу әпәндиләр билән сөһбәт елип бардуқ. 

Билгә университети оқутқучиси доктор мурат орхун әпәнди меһрибан ханим вә униң ери билән өткән йили 9-айда бир хәлқара илмий муһакимә йиғинида тонушқан, әмма мурат орхун өзини «шәрқий түркистанлиқ уйғур» дәп тонуштурғачқа улар аччиқланған. Мурат орхун бу һәқтә мәлумат бәрди.

Доктор әркин әкрәм әпәнди хитайға қарши һечқандақ бир паалийәткә қатнашмиған кишиниму чәтәлгә чиқишқа рухсәт қилмаслиқидики сәвәб немә? дегән соалимизға мундақ җаваб бәрди. 

«Ахбарат васитилиридә хитайниң бир милйон әтрапида уйғурни җаза лагерлириға әкиривалғанлиқи йезиливатиду. Барлиқ уйғурларни җазалаватиду, уйғурлар хитайниң бу сияситидин савақ аларму?» дегән соалимизға, әркин әкрәм өз қарашлирини баян қилди. 

Профессор доктор әкрәм ариқоғлу әпәнди 2012-йили уйғур дияриға барған болуп, көп санда уйғурниң өйидә меһман болған. У, уйғур миллитиниң мәдәний бир милләт икәнликини, хитайниң уларни ибадәт қилғили қоймай, миллий кимликини йоқ қилишқа тиришиватқанлиқини, уйғурлар җинайәт садир қилмисиму җазалаватқанлиқини баян қилип мундақ деди: «биз онлиған уйғурниң өйидә меһман болдуқ, наһайити мәдәний, зораван әмәс кишиләр икән. Хитай һөкүмити уларниң өз кимлики билән яшишиға рухсәт қилмай, зиддийәт пәйда қиливатиду. Мәсилән уйғурлар ибадәт қилғили мәсчиткә барса әскәрләр тәкшүридикән, қәшқәрдә буларни өз көзүм билән көрдүм. Қайси милләт билән той қилған болса болсун, қайси дөләттә яшаватқан болса яшисун уйғурлар болидикән лагерға қамаветипту. Бигунаһ инсанларға бундақ қилиш инсан һәқ вә һоқуқлириға хилап, хитай бу сияситидин ваз кечиши керәк». 

4-Сентәбир күни «өнҗү» гезитидә елан қилинған хәвәргә асасланғанда үрүмчилик меһрибан айдинниң түркийәгә қайтип келиши үчүн түркийә ташқи ишлар министирлиқи, хитай ташқи ишлар министирлиқи билән көрүшүветипту. 

Мәзкур хәвәр 5-сентәбир күни түркийәниң әң чоң гезитлиридин «хабәр түрк» гезити билән «һөрийәт гезити» қатарлиқ гезитләрдә елан қилинди. Булардин сирт malatyahaber.com Тор гезити вә иҗтимаий таратқуларда кәң тарқитилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт