22 Yashliq hüsenjan téléfonda “Diniy mezmundiki uchur tarqatqan” liqi üchün 15 yilliq késilgen

Muxbirimiz qutlan
2015.11.12
ababekri-muhemmet-uchur-erkinliki.jpg 28-Iyul yeken weqesi heqqide tashqi dunyagha uchur yollighan 22 yashliq ababekri muhemmet xitay da'iriliri teripidin yalghan uchur tarqitish we ighwagerchilik qilish bilen eyiblen'gen.
Social Media

Buningdin 3 aylar ilgiri, yeni bu yil 7-ayning axiri awat nahiyelik sot mehkimisi atalmish “Milliy bölgünchilik we diniy esebiylik” boyiche 30 nechche Uyghur gumandar üstidin höküm élan qilghanliqi melum.

Bularning ichide “Téléfonda diniy mezmundiki uchur tarqatqan” dep eyiblinip, 15 yilliq muddetlik qamaq jazasigha höküm qilin'ghan hüsenjan we uning délosi alahide diqqet qozghimaqta.

Biz bu heqte éniq melumat élish üchün awat nahiyesining melum yézisigha “Xizmet guruppisi” terkibide chüshen bir neper “Muqimliq” kadirigha téléfon qilduq. U ziyaritimiz jeryanida munularni bildürdi:

“Kenttiki ahalilerning, bolupmu eqliy iqtidarliq téléfon ishlitidighan yashlarning téléfonini qerellik tekshürüp turush wezipimiz bar. Buni saqchixanilarmu, bezide ‛muqimliq‚ kadirlirimu qerellik türde tekshürüp turimiz. Kentimizdin 3 neper oqush yéshidiki yash téléfonda ‛qanunsiz diniy mezmundiki uchurlar‚ ni tarqatqanliqi yaki körgenliki seweblik késilip ketti. Ularning aldigha 15 yilliq, keynige 3 yil 6 ayliq qamaq jazasi bérildi.”

U mezkur weqening tepsilati heqqide toxtilip munularni ilgiri sürdi:

“Biz muqimliq xizmiti bilen turuwatqan bu kentte 300 din artuq ahale yashaydu. Ularning ichidin 3 neper yash yuqiriqidek seweb bilen késilip ketti. Buningdin 3 aylar ilgiri nahiyemiz boyiche 30 nechche kishige kolléktip sot échildi. Bularning ichide 15 yilliq qamaqqa höküm qilin'ghan bala 22 yashlarda bolup, ismi hüsenjan. Uning öyi yéngi'ériq yézisining üstünki lengger kentide. Uning torda tarqatqan ‛qanunsiz mezmundiki diniy uchur‚ liri köp, salmiqi adettin tashqiri éghir bolghanliqi üchün 15 yil késildi. Yene biri téxi toy qilmighan yash bala idi. Üchinchisi toluq ottura mektepning oqughuchisi bolup, mektipidin tutup kétilip 3 yérim yil késildi. Türmide orun bolmighanliqi üchün ular üch jaygha, yeni ürümchi, qeshqer we xotendiki türmilerge yollap bérildi. Sot échilghinigha 3 aylar bolup qaldi.”

Biz mezkur ehwalni yenimu ilgiriligen halda delillesh üchün awat nahiyesining yerlik hökümet we saqchi orunlirigha téléfon qilduq. Awat nahiyesining dolan yéziliq saqchixanisidin téléfonimizni qobul qilghan bir saqchi bu ishning tepsilati heqqide jawab bérishni ret qilghan bolsimu, emma bu yil 7-aylarda mezkur höküm élan qilish yighinining teshwiqatini téléwizordin körgenlikini étirap qildi.

Awat nahiyesining tomtoghraq yéziliq saqchixanisidin téléfonimizni qobul qilghan yene bir saqchi bu ehwal toghriliq bashliqidin körsetme almay turup muxbirning so'aligha jawab bérelmeydighanliqini bildürdi.

Axirida biz chet'ellerde yashawatqan Uyghurlardin nöwette da'irilerning Uyghur élida élip bériliwatqan téléfon kontrolluqi we buning uruq-tughqanlar ara téléfon alaqisige körsetken tesiri heqqide ehwal igiliduq.

Amérikidin nam-sheripini ashkarilashni xalimaydighan bir neper Uyghur yash bu heqte munularni bildürdi:

“Yéqindin buyan wetende téléfon alaqisige bolghan kontrolluq we tekshürüshlerning qattiq chingip ketkenlikini anglidim. Bilishimche, wibér we bashqa yumshaq détallarni téléfonigha chüshürüp chet'ellerdiki uruq-tughqanliri bilen alaqe qiliwatqan kishiler saqchixanilargha chaqirtilmaqtiken. Ularning téléfonliri bezide tuyuqsizla taqilip qalidiken. Ular saqchixanigha bérip, chet'ellerdiki uruq-tughqan we tonush bilishlirining uchurlirini toldurup, imza qoyghandin kéyin téléfoni andin échilidiken. Men bezi dostlirimgha téléfon qilsam, yéqindin buyan téléfonni almaydighan boldi. Bezide on-yigirme qétim téléfon qilsam, ular zorigha téléfonni élip chirayliq sözler bilen bundin kéyin köp téléfon qilmasliqimni ötünidighan boldi. Buningdin hazirqi ehwalning jiddiylikini körüwalghili bolidu.”

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.