Рабийә қадир ханим хитайни мәсилиниң йилтизидин өзини қачурмаслиққа чақирди

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2014-05-23
Share
urumqi-poyiz-istansa-partilash-weqesi.jpg Үрүмчи пойиз истансисидики адәм бомба һуҗуми вәқәсидин кейинки нәқ мәйдан көрүнүш. 2014-Йили 30-апрел.
EyePress News


Уйғур миллий һәрикити рәһбири рабийә қадир ханим үрүмчи әтигәнлик базарға һуҗум қилиш вәқәси һәққидә позитсийә билдүрүп, өзиниң қанлиқ вәқәләрни көрүшни халимайдиғанлиқини, әмма уйғур районида йүзгүзүлүватқан бастуруш сияситиниң мушу хил вәқәләрниң йүз беришигә сәвәб болуватқанлиқини илгири сүрди. Рабийә ханим сөзидә, хитайниң дөләт бихәтәрлики нами астида уйғурларға пикир баян қилиш җәһәттә һечқандақ қануний йол қалдурмиғанлиқини оттуриға қоюп, сәвәби немә болса болсун, кишиләр зораванлиқ йолиға мәҗбурланмаслиқи керәк деди.

Рабийә ханим йәнә, үрүмчи әтигәнлик базар һуҗумини хәвәр қилған шинхуа агентлиқини, шуниңдин бир йерим күн аввал куча алиқағида йүз бәргән намайишчиларниң оққа тутулуш паҗиәсиниму хәвәр қилишқа дәвәт қилди.

Рабийә ханим мухбиримиз шөһрәт һошур билән мәзкур вәқә үстидә елип барған сөһбити давамида дуня җамаитини һәқ - наһәқ мәсилилиридә залимниң әмәс, мәзлумниң йенида турушқа дәвәт қилди.

Соал: үрүмчи әтигәнлик базарға һуҗум қилиш вәқәси һәққидә дуня уйғур қурултийиниң позитсийәси немә?

Җаваб: ким тәрипидин, қәйәрдә елип берилса берилсун, қанлиқ бир вәқә биз - дуня уйғур қурултийи көрүшни арзу қилидиған вәқәләрдин әмәс, шуңа биз вәқәдә өлгән вә яриланғанларниң һәммисигә һесдашлиқ билдүримиз. Бизниң техиму ечинидиғинимиз, бу вәқәләр тамамән сақланғили болидиған, алдини алғини болидиған вәқәләр иди, әмма алди елинмидила әмәс, бәлки районда мушу хил вәқәләрни күшкүртидиған, әвҗ алдуридиған чақириқлар, сиясәтләр вә иҗраатлар районда йилму - йил, айму - ай көпийип маңди. Биз өткән вәқәләрдин савақ алмиған, вәқәниң йилтизиға коз юмуп, хаталиқниң үстигә хаталиқ садир қиливатқан хитай һөкүмитини шәрқи түркистанда йүз бериватқан бу түр вәқәләрниң һәммисиниң җавабкари дәп қараймиз вә уни вәқәдә өлгән - яриланғанларниң җавабкарлиқини үстигә елишқа чақиримиз.

Соал: районниң муқимлиқ һәққидики чақириқ вә сәпәрвәрликлиридин қариғанда, хитай һөкүмитиниңму, бу түр вәқәләрниң алдини елиш үчүн қолидин кәлгән барлиқ тиришчанлиқларни көрситиватқанлиқи ениқ, әмма йәнила бу түр вәқәләрдин сақлиналмаслиқида һалқилиқ сәвәб немә?

Җаваб: сәвәб мәсилиниң йилтизидин өзини қачуруш. Вәқәниң йилтизи наһайити ениқ: әгәр көп милләт яшаватқан бир районда һөкүмәт бир милләтниң мәнпәәти үчүн иккинчи бир милләтниң мәнпәәтини қурбан қилса, икки милләт арисида тоқунуш чиқса, бир милләтни бесип иккинчи бир милләтни қанат астиға алса, районда зиянкәшликкә учриған милләтниң дәрт - шикайәтлиригә қулақ салмиса, һәтта уларниң шикайәт қилишиға һечқандақ бир қануний йол қалдурулмиса, бу хил вәзийәттә әлвәттә дуняниң нәридә болса болсун, у инсанлар қайси дин, қайси ирқ, қайси мәдәнийәткә тәвә болса болсун, у җайда өз наразилиқини ғәйрий нормал йоллар билән, җүмлидин зораванлиқ йоли билән ипадиләйдиған кишиләр оттуриға чиқиду. Мәнчә хитай һөкүмити мәсилиниң мана бу тәрипини көрәлмигидәк дәриҗидә әмәс, хитай һөкүмитиниң хаталиқи шуки, у өзиниң күч қудритигә зиядә ишинип кетиватиду. Иқтисадий күчигә тайинип туруп ғәрб әллириниң еғизини тувақлимақчи, һәрбий күчигә тайинип қошна әллири билән болған территорийә мәсилиси вә дөләт ичидики милләтләр мәсилисини бир тәрәп қилмақчи боливатиду. Шуңа мән хитай һөкүмитини әң аввал мана мушу хаталиқини тонушқа, миллий вә сиясий мәсилиләрниң ялғуз қорал күчигә тайинип һәл болмайдиғанлини етирап қилишқа дәвәт қилимән.

Соал:дегиниңиздәк, хитай тәшвиқатлириға қарисақ, хитай өзиниң райондики қаттиқ қол сияситини, дөләт мәнпәәти дегән нам астида хитай хәлқиниң мәнпәәти үчүн йолға қоюватқанлиқини илгири сүрүватиду, сиз бу тәшвиқатқа қандақ қарайсиз?

Җаваб: хитай һокумитиниң "дөләт мәнпәәти", "дөләтниң путунлүки" дегәнлири қандақтур хитай хәлқиниң мәнпәәтини көздә тутуп оттуриға чиққан чақириқ вә иҗраатлири әмәс; һәммигә мәлум хитай һокумити демократик сайлам арқилиқ һакимийәт бешиға кәлгән әмәс, уларниң һакимийәт бешидики орни дуняниң бугунки сиясий әхлақ өлчәмлири бойичә ейтқанда қануний әмәс; хитай компартийиси өзиниң дәл мушу аҗизлиқини йепиш, унтулдуруш йәни хитай хәлқини алдаш үчүн, милләтчилик шуарини көтүрүп чиқиватиду; хитай хәлқи буниңға алданмаслиқи керәк; шундақ, хитай хәлқиғә иқтисадий мәнпәәт керәк, әмма униңдинму муһими һаятий бихәтәрлик вә инсаний қәдир қиммәт керәк. Кәлгүси әвладлириға өч - адавәткә толған бир җәмийәтни мирас қалдуруш һәм миллитигә, һәм дуня тинчлиқиға зиянкәшлик қилиштин башқа нәрсә әмәс. Йеқинқи вәқәләрни нәзәрдә тутсақму, мәйли қанлиқ бастуруш болсун, мәйли униға қарши қанлиқ исян болсун, бу һәр икксидә зиян тартиватқини уйғур вә хитай хәлқидур, пайда еливатқини болса, алақидар дөләт органлирида һоқуқ тутуп туруватқан әмәлдарлардур, улар мушу вәқәләрдин пайдилинип, өзлириниң һакимийәттики орнини мустәһкәмлимәктә яки өстүрмәктә вә яки дөләттин алидиған хираҗитини ашурмақта.

Соал: вәқәниң тәпсилати һәққидә берилгән мәлуматларни йетәрлик дәп вә ишәнчлик дәп қарамсиз?

Җаваб: вәқәниң тәпсилати һәққидики мәлуматлар йетәрлик әмәс, әмма мән учун буниңдинму моһими, вәқәни кәлтуруп чиқарған вәзийәт - мәнбә һәққидики мәлуматлар; мән бу нуқтида хитай ахбарат орунлириниму инсап вә адаләткә чақиримән. Шинхуа агентлиқи бу вәқәни кечиктурмәй хәвәр қилди, қарши алимән, әмма бу чаққанлиқини бу вәқәдин бир йерим кун йәни 39 саәт аввал кучада йүз бәргән қанлиқ вәқәдә көрсәтмиди; шу күнки вәқәдә хитай сақчилири, намайишчи аммиға оқ чиқирип, икки нәпирини өлтүргән, 3 нәпирини яриландурған вә 100 нәччә кишини тутқун қилған иди; мән хитай мәтбуатлирини мана мушу пурсәттә кучада алдинқи күни йүз бәргән диний чәклимигә қарши намайиш вә уни қанлиқ бастуруш вәқәсиниму ениқлашқа вә ашкарилашқа чақиримән.Җан һәммә милләт үчүн әзиз, хатирҗәмлик һәммә милләт үчүн зөрүр.

Соал: сизчә, хитай һөкүмити райондики вәзийәтни оңшаш яки нөвәттики җиддий вәзийәтни пәсәйтиш үчүн немиләрни қилиш керәк?

Җаваб: әлвәттә хитай һөкүмити вәзийәтни оңшаш үчүн бесиши керәк болған көп - көп қәдәмләр бар, бүгүн бу һәқтә пикир қилишниң вақти әмәс, вәзийәттики җиддийчиликни пәсәйтиш мәсилисигә кәлсәк, алди билән милләтләрара өчмәнликни улғайтидиған шуар - чақириқлирини тохтитиши керәк, айрим шәхсләрниң һәрикити үчүн униң аилә - тавабати, қолум - қошнилири һәтта пүтүн милләтни җазалайдиған у әнәнивий тәдбиридин ваз кечиши керәк, буниң билән бирликтә, вәқәниң тоғра вә тәрәпсиз хәвәр қилинишиға йол қоюши керәк. Һөкүмәтниң қанлиқ бастуруш һәрикитини ақлаш мәйдани билән тарқитилған барлиқ учурлар районда милләтләр мунасивитини техиму яманлаштуриду, техиму ечинишлиқ вәқәләргә йол ачиду. Вәқәгә алақидар гумандарларни тутуш, сотлаш җәрянлири ахбаратқа очуқ болуш билән биллә, хәлқара қанун өлчәмлиригә уйғун болуши керәк, йәни хитай бир қанун дөлитигә хас тәдбирләрни елишқа башлиған һаман вәзийәттики җиддийчилик пәсийиши мумкин.

Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, рабийә ханим сөзиниң ахирида америка қатарлиқ дөләтләрниң мәзкур вәқәгә қарита бәргән баянатлири үстидә тохтилип вәқәниң өзинила әмәс, уни кәлтүрүп чиқарған вәзийәтниму көзитишкә чақирди. У йәнә дуня җамаитини һәқ - наһәқ мәсилилиридә залимниң йенида әмәс мәзлумниң йенида турушқа дәвәт қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт