Уйғур қатнаш сақчисини һақарәтлигән хитай әмәлдарниң йеник җазалиниши муназирә қозғиди

Мухбиримиз меһрибан
2015-03-23
Share
saqchi-motsiklit-yighiwelish-2.jpg Қатнаш сақчилириниң аһалиләрниң мотсиклит йиғивелиши.
Social Media

17-Март күни куча наһийисиниң сиясий кеңәш әзаси мав җуңхуаниң аптомобилини тосиған уйғур сақчиниң һақарәтләнгәнлики вә таяқ йигәнлики вәқәси торда ашкарилинип қаттиқ әйибләшкә учриғандин кейин, даириләр 22-март күни торда елан чиқирип, мав фамилиликни җазалиғанлиқини уқтурди. Әмма хитай әмәлдарға берилгән йеник җаза хитай тор бекәтлиридә йәнила әйибләшкә учриди. Бәзи тордашлар мав фамилиликниң қилмишини “қанунни аяқ асти қилғанлиқ” дәп әйиблигән, йәнә бәзиләр “һөкүмәт таратқулириниң уйғурларни яман көрситидиған тәшвиқатини көпләп қилиши, мав фамилиликниң вәзипә өтәватқан уйғур сақчини һақарәтлишидәк қилмишларға сәвәб болуватқанлиқи”ни билдүрүп, хитай һөкүмитиниң аз милләтләр сияситини тәнқидлигән. Бу хәвәр чәтәлләрдики уйғур тор бекәтлири вә уйғур сиясий паалийәтчилириниңму диққитини қозғиди. Чәтәлләрдики инкасларда, хитай һакимийити үчүн ишләватқан сақчиларниңму хитай әмәлдарлири тәрипидин һақарәтлиниши уйғурларни бастурушта янтаяқ болуватқан уйғурларға бир дәрс болуши керәклики илгири сүрүлди.

Хитай һөкүмәт таратқулири 23-март күнидики хәвәрлиридә, вәзипә өтәватқан уйғур қатнаш сақчисини урған вә һақарәтлигән сиясий кеңәш әзаси мав җуңхуаниң қилмиши торда ашкарилинип, яман тәсир пәйда қилғандин кейин, җазаланғанлиқини елан қилди.

Шинҗаң хәвәрләр ториниң 23-марттики санида, “17-март күни кәчтә куча наһийилик сиясий кеңәшниң әзаси мав җуңхуа корлида мәст һаләттә аптомобил һәйдигәнлики үчүн, уйғур миллитидин болған ярдәмчи сақчи иляр тәрипидин тосуп тәкшүрүлгәндә, тәкшүрүшни рәт қилип, қатнаш сақчиси илярни һақарәтләп, урғини үчүн, униңға 500 сом җәриманә қоюлуп, 10 күнлүк тутуп туруш җазаси берилди” дегән хәвәр берилди.

Бу вәқә һәққидики синалғу 17-март кечидә хитайдики үндидар, шинна, теңшүн қатарлиқ алақә васитилири вә аммиви тор бекәтлири қатарлиқларда ашкарилинип, тордашлар арисида күчлүк муназирә қозғиған иди.

17-Марттин буян йезиливатқан инкасларда, тордашлар мав фамилиликниң қилмишини “қанунни аяқ асти қилғанлиқ” дәп әйиблигән. Синна торида йү шявло исимлик тордаш тәрипидин йезилған инкаста, “җанабий сиясий кеңәш әзаси мавниң аччиқи хели яман икән, әмма униңға берилгән җазаму бәкла йеник болуп қапту” дейилгән. Тйәнҗинлик намидики бир тордаш инкасида, “сиясий кеңәш әзаси қанунға хилаплиқ қилса боламдикән? бундақ әмәлдарлар қаттиқ җазалиниши керәк!” дәп язған. Тйән бйәнбйән исимлик тордаш “мана бу, аталмиш сиясий кеңәш әзаси хәлқ вәкилиниң қилмиши. Әмма бундақ әмәлдарлар сүрүштүрүлмәйватиду. Уларға еғир җаза берилиши керәк иди!” дәп язған. Йәнә бәзи инкасларда, “һөкүмәт таратқулириниң уйғурларни яман көрситидиған тәшвиқатини көпләп бериши, мав фамилиликниң вәзипә өтәватқан уйғур сақчини һақарәтлишидәк қилмишларға сәвәб болуватқанлиқи” ни билдүрүп, хитай һөкүмитиниң аз санлиқ милләтләр сияситини тәнқидлигән.

Чәтәлләрдики иҗтимаий тор бекәтлиридин шәрқий түркистан тәшвиқат мәркизи 22-март күнидики санида хитай иҗтимаий таратқулирида тарқалған синалғуниң тәпсилатидин нәқил елип хәвәр бәргән. Хәвәрдә баян қилинишичә, йол тосақлирида өткән-кәчкән аптомобил, мотсиклитларни тәкшүрүватқан ярдәмчи сақчи иляр мотсиклит билән йол талашқан мав җуңхуа һәйдигән аптомобилни тосиған. Буниңдин кәйпи учқан мав җуңхуа дәрһал аптомобилдин чүшүп “һәй калва уйғур, саңа мениң машинамни тосидиған һоқуқни саңа ким бәрди? сән дегән бир ялланма ит, биз сени беқиватимиз, сән мени әмәс, калва уйғурларниң мотсиклитини тосисән, биләмсән мән ким? мән куча наһийисиниң сиясий кеңәш әзаси” дегән һәмдә шапилақ билән илярниң йүзигә бирни салған, арқидин қорсақ қисмиға тәпкән. Кейин кәлгән сақчилар уни мәсликини йешимиз дәп тәвәликтики сақчиханиға елип кәткән.

Әмма хитай һөкүмәт таратқулириниң вәқә һәққидики хәвиридә, куча наһийисиниң хитай сиясий кеңәш әзасиниң уйғур сақчини һақарәтлигән сөзиниң мәзмуни, уйғур сақчиниң қорсиқиға тәпкәнлики қатарлиқ тәпсилатлар вә тордашларниң тәнқидий инкаслири қатарлиқлар толуқ берилмигән.

Чәтәлләрдики вәзийәт анализчилиридин америкидики уйғур паалийәтчиси елшат һәсән әпәнди радиомиз зияритини қобул қилип, хитай әмәлдарниң уйғур сақчисини уруш вәқәси вә бу вәқәниң тәсири һәққидә өз қарашлирини билдүрди.

Елшат әпәнди баянида, бу хил вәқәләрниң илгириму көп қетим йүз бәргәнликини билдүрүп, ярдәмчи сақчи иляр учриған ақивәтниң хитай һөкүмити үчүн җан пидалиқ билән хизмәт қиливатқан һәр бир уйғур кадир яки хитайниң уйғурларни бастурушида алдинқи сәптә туруп,хизмәт қиливатқан сақчилириниңму хитай һөкүмити вә хитай пуқралири тәрипидин һәр вақит 2-дәриҗилик пуқра муамилисигә учрайдиғанлиқиниң өрники икәнликини билдүрди.

Елшат әпәнди йәнә, бу вәқәниң хитай һөкүмити үчүн хизмәт қиливатқан уйғурларға дәрс болуши керәкликини тәкитләп, “гәрчә хитай һөкүмәт хәвәрлиридә уйғур сақчини уруп һақарәтлигән хитай әмәлдариниң җазаланғанлиқи һәққидики хәвәр берилгән болсиму, әмма хитай һөкүмити үчүн җан пидалиқ билән хизмәт қиливатқан уйғурлар һөкүмәт даирилириниң һәр қандақ бир уйғурдин шәрқий түркистандики һакимийитини мустәһкәмләш үчүн пайдилиниватқанлиқидин ибарәт һәқиқәтни унтуп қалмаслиқи керәк!” деди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт