Uyghur qatnash saqchisini haqaretligen xitay emeldarning yénik jazalinishi munazire qozghidi

Muxbirimiz méhriban
2015-03-23
Share
saqchi-motsiklit-yighiwelish-2.jpg Qatnash saqchilirining ahalilerning motsiklit yighiwélishi.
Social Media

17-Mart küni kucha nahiyisining siyasiy kéngesh ezasi maw jungxu'aning aptomobilini tosighan Uyghur saqchining haqaretlen'genliki we tayaq yigenliki weqesi torda ashkarilinip qattiq eyibleshke uchrighandin kéyin, da'iriler 22-mart küni torda élan chiqirip, maw famililikni jazalighanliqini uqturdi. Emma xitay emeldargha bérilgen yénik jaza xitay tor béketliride yenila eyibleshke uchridi. Bezi tordashlar maw famililikning qilmishini “Qanunni ayaq asti qilghanliq” dep eyibligen, yene beziler “Hökümet taratqulirining Uyghurlarni yaman körsitidighan teshwiqatini köplep qilishi, maw famililikning wezipe ötewatqan Uyghur saqchini haqaretlishidek qilmishlargha seweb boluwatqanliqi”ni bildürüp, xitay hökümitining az milletler siyasitini tenqidligen. Bu xewer chet'ellerdiki Uyghur tor béketliri we Uyghur siyasiy pa'aliyetchiliriningmu diqqitini qozghidi. Chet'ellerdiki inkaslarda, xitay hakimiyiti üchün ishlewatqan saqchilarningmu xitay emeldarliri teripidin haqaretlinishi Uyghurlarni basturushta yantayaq boluwatqan Uyghurlargha bir ders bolushi kérekliki ilgiri sürüldi.

Xitay hökümet taratquliri 23-mart künidiki xewerliride, wezipe ötewatqan Uyghur qatnash saqchisini urghan we haqaretligen siyasiy kéngesh ezasi maw jungxu'aning qilmishi torda ashkarilinip, yaman tesir peyda qilghandin kéyin, jazalan'ghanliqini élan qildi.

Shinjang xewerler torining 23-marttiki sanida, “17-Mart küni kechte kucha nahiyilik siyasiy kéngeshning ezasi maw jungxu'a korlida mest halette aptomobil heydigenliki üchün, Uyghur millitidin bolghan yardemchi saqchi ilyar teripidin tosup tekshürülgende, tekshürüshni ret qilip, qatnash saqchisi ilyarni haqaretlep, urghini üchün, uninggha 500 som jerimane qoyulup, 10 künlük tutup turush jazasi bérildi” dégen xewer bérildi.

Bu weqe heqqidiki sin'alghu 17-mart kéchide xitaydiki ündidar, shinna, téngshün qatarliq alaqe wasitiliri we ammiwi tor béketliri qatarliqlarda ashkarilinip, tordashlar arisida küchlük munazire qozghighan idi.

17-Marttin buyan yéziliwatqan inkaslarda, tordashlar maw famililikning qilmishini “Qanunni ayaq asti qilghanliq” dep eyibligen. Sinna torida yü shyawlo isimlik tordash teripidin yézilghan inkasta, “Janabiy siyasiy kéngesh ezasi mawning achchiqi xéli yaman iken, emma uninggha bérilgen jazamu bekla yénik bolup qaptu” déyilgen. Tyenjinlik namidiki bir tordash inkasida, “Siyasiy kéngesh ezasi qanun'gha xilapliq qilsa bolamdiken? bundaq emeldarlar qattiq jazalinishi kérek!” dep yazghan. Tyen byenbyen isimlik tordash “Mana bu, atalmish siyasiy kéngesh ezasi xelq wekilining qilmishi. Emma bundaq emeldarlar sürüshtürülmeywatidu. Ulargha éghir jaza bérilishi kérek idi!” dep yazghan. Yene bezi inkaslarda, “Hökümet taratqulirining Uyghurlarni yaman körsitidighan teshwiqatini köplep bérishi, maw famililikning wezipe ötewatqan Uyghur saqchini haqaretlishidek qilmishlargha seweb boluwatqanliqi” ni bildürüp, xitay hökümitining az sanliq milletler siyasitini tenqidligen.

Chet'ellerdiki ijtima'iy tor béketliridin sherqiy türkistan teshwiqat merkizi 22-mart künidiki sanida xitay ijtima'iy taratqulirida tarqalghan sin'alghuning tepsilatidin neqil élip xewer bergen. Xewerde bayan qilinishiche, yol tosaqlirida ötken-kechken aptomobil, motsiklitlarni tekshürüwatqan yardemchi saqchi ilyar motsiklit bilen yol talashqan maw jungxu'a heydigen aptomobilni tosighan. Buningdin keypi uchqan maw jungxu'a derhal aptomobildin chüshüp “Hey kalwa Uyghur, sanga méning mashinamni tosidighan hoquqni sanga kim berdi? sen dégen bir yallanma it, biz séni béqiwatimiz, sen méni emes, kalwa Uyghurlarning motsiklitini tosisen, bilemsen men kim? men kucha nahiyisining siyasiy kéngesh ezasi” dégen hemde shapilaq bilen ilyarning yüzige birni salghan, arqidin qorsaq qismigha tepken. Kéyin kelgen saqchilar uni meslikini yéshimiz dep teweliktiki saqchixanigha élip ketken.

Emma xitay hökümet taratqulirining weqe heqqidiki xewiride, kucha nahiyisining xitay siyasiy kéngesh ezasining Uyghur saqchini haqaretligen sözining mezmuni, Uyghur saqchining qorsiqigha tepkenliki qatarliq tepsilatlar we tordashlarning tenqidiy inkasliri qatarliqlar toluq bérilmigen.

Chet'ellerdiki weziyet analizchiliridin amérikidiki Uyghur pa'aliyetchisi élshat hesen ependi radi'omiz ziyaritini qobul qilip, xitay emeldarning Uyghur saqchisini urush weqesi we bu weqening tesiri heqqide öz qarashlirini bildürdi.

Élshat ependi bayanida, bu xil weqelerning ilgirimu köp qétim yüz bergenlikini bildürüp, yardemchi saqchi ilyar uchrighan aqiwetning xitay hökümiti üchün jan pidaliq bilen xizmet qiliwatqan her bir Uyghur kadir yaki xitayning Uyghurlarni basturushida aldinqi septe turup,xizmet qiliwatqan saqchiliriningmu xitay hökümiti we xitay puqraliri teripidin her waqit 2-derijilik puqra mu'amilisige uchraydighanliqining örniki ikenlikini bildürdi.

Élshat ependi yene, bu weqening xitay hökümiti üchün xizmet qiliwatqan Uyghurlargha ders bolushi kéreklikini tekitlep, “Gerche xitay hökümet xewerliride Uyghur saqchini urup haqaretligen xitay emeldarining jazalan'ghanliqi heqqidiki xewer bérilgen bolsimu, emma xitay hökümiti üchün jan pidaliq bilen xizmet qiliwatqan Uyghurlar hökümet da'irilirining her qandaq bir Uyghurdin sherqiy türkistandiki hakimiyitini mustehkemlesh üchün paydiliniwatqanliqidin ibaret heqiqetni untup qalmasliqi kérek!” dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet