Uyghurlar toghrisidiki so'allar xitay diplomatlarni qorqutti

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2014.03.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xitay-diplomatlargha-qarshi-naraziliq.JPG Türkiyediki xitay diplomatlargha qarshi ötküzülgen naraziliq namayishidin körünüsh. 2014-Yili 18-mart, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyening Uyghurlar eng köp olturaqlashqan sheherliridin biri bolghan qeyseri shehiridiki erjiyes uniwérsitétida ötküzülgen bir pa'aliyette muxbirning Uyghurlar toghrisidiki so'ali bilen zalning sirtidiki Uyghurlarning sho'ar awazi xitay diplomatlarni qéchip kétishke mejbur qilghan.

18-Mart küni mezkur uniwérsitétning xitay tili we edebiyati kafédrasi bilen xitay elchiliki birlikte xitay medeniyet heptisining échilish murasimini ötküzgen bolup, bu murasimgha xitayning enqerede turushluq elchixanisining medeniy-ma'arip ishlirigha mes'ul diplomatimu qatnashqan idi. Échilish murasimi bashlashtin burun sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jem'iyitining ayallar komitéti mudiri rabiye ilktürk xanim bashchiliqidiki 40 etrapida kishi qollirida kök bayraqlarni kötürgen halda türlük sho'arlarni towlighan. Xitay diplomatlar , échilish murasimi bashlash aldida “Xaber türk” ning muxbiri nejmettin chuxadar'oghlining Uyghurlar toghrisidiki so'alini anglapla qéchip chiqip ketken. Xitay diplomatlardin so'al sorighan nejmettin chuxadar'oghli, neq meydandin bizge bu heqte melumat bérip mundaq dédi:
-Sherqiy türkistanliq qérindashlirimizni zalgha kirgili qoymidi. Men muxbir bolush süpitim bilen zalgha kirdim, insan heqliri depsendichiliki toghrisida so'al soridim. Oqughan, tepekkur qilghan Uyghur ziyaliylirini némishqa türmige tashlaysiler, dep soridim. Bu so'alimni terjiman terjime qilishighila 4 qoghdighuchi derhal xitay diplomatning etrapini oriwaldi. Bu esnada uniwérsitétning mudirigha xitay döliti sherqiy türkistanliq qérindashlirimizni öltürüwatsa néme üchün bularni chaqirdinglar? qérindashliringlarni öltürüwatqan döletning diplomatliri bilen qandaqmu qol éliship körüshkünglar kélidu? dep soridim. Emma xitaylar bek qorqup ketti. Men xitay diplomatlargha men xewer türk téléwiziyisining muxbiri, néme üchün méning so'alimgha jawab bermey qorqisiler, dédim.

Xewer türk muxbiri nejmettin chuhadar'oghlu ependi échilish murasimi bashlimay turupla xitay diplomatlarning arqa ishiktin qéchip chiqip ketkenlikini bayan qilip mundaq dédi:
-Méning bu so'alimni anglap xitay diplomat jiddiyliship ketti. Zalning arqisidin ishiktin qoghdighuchilarning qoghdishi astida sirtqa chiqip ketti, échilish murasimi tügimestin chiqip ketti. Sirtta Uyghurlarning namayish awazini zalning ichide méning so'alimni anglapla tikiwetti. Zalning etrapida xitay diplomatlarni we pa'aliyetning bixeterlikini qoghdash üchün kelgen 130 etrapida saqchi bar idi. Eslide qeyseri erjiyes uniwérsitéti xitay tili kafédrasi ötküzgen bu pa'aliyetke kelgen oqughuchilarning sani 20 etrapida idi. Oqughuchilarning aktipchanliqimu yuqiri emes idi, chünki ularmu xitayning Uyghur qérindashlirigha zulum qiliwatqanliqini yaxshi bilidu.

Xewer türk téléwiziyisining qeyseri shehiride turushluq muxbiri nejmettin chuxadar'oghlu xitay dölitining qeyseride bundaq pa'aliyetlerni ötküzüshidiki sewebning 1964-yili xitay zulumdin qéchip qeyseri kélip olturaqlashqan Uyghurlargha ulargha burun qilghan zulumini eslitish ikenlikini ilgiri sürdi.

Biz axiri rabiye ilktürk xanim bilen söhbet qilduq.

Tepsilatini awaz ulinishidin anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.