Һәсрәтлик ана: бир оғли өлгән, бир оғли чәтәлдә сәрсан, өзи түрмидә

Мухбиримиз гүлчеһрә
2018.02.23
xitay-saqchi-tekshurush-terbiyelesh.jpg Мәлум тәкшүрүш понкитида поста туруватқан хитай сақчи. 2018-Йили 28-январ, алтай
REUTERS/Jason Lee

Җәнубий корейәдин радийомиз билән алақилашқан йүсүпҗан ақсу шәһәр қаратал базиридин болуп, бу йил 61 яшқа киргән аниси вә башқа уруқ туғқанлири “тәрбийиләш” кә елип кетилгәндин буян униң юрти вә аилиси билән болған алақиси пүтүнләй үзүлгән.

Аилиси һәққидә наһайитиму чәклик учурға игә болуп келиватқан униң белгийәдики һәдиси рәйһангүл телефонда униңға акиси ясинҗан тохтиниң 3 күн илгири қатнаш вәқәсигә учрап қаза қилғанлиқидәк қайғулуқ хәвәр тапшурувалғанлиқини йәткүзгән.

Айлардин буян әндишә ичидә яшаватқан йүсүпҗан өзиниң чәтәлгә чиқип оқушида йөләнчүк болуп кәлгән акиси ясинҗанниң туюқсиз өлүмидин қаттиқ азабланған болсиму, әмма қериндишиниң вапатиға машина вәқәси сәвәб болғанлиқиға гуман билән қарайдиғанлиқини, һәдисиниңму охшаш гуманда икәнликини билдүрди.

“акамниң машина вәқәсигә учрап түгәп кетиши мумкин әмәс” дегән йүсүпҗанниң ейтишичә, униң акиси ясинҗан бу йил 38 яшта болуп униң вә 5 балиси бар икән. У бир мәсулийәтчан, тиришчан дада болупла қалмай, у йәнә бир көйүмчан, пидакар қериндаш вә бир вападар оғул икән.

Дадиси түгәп кәткәндин кейин аилиниң пүтүн йүкини өз зиммисигә алған ясинҗан йиллардин бери таксичилиқ қилип аилисини қамдиғандин сирт, қериндашлирини чәтәлләрдә оқушқа илһамландуруп, иқтисадий чиқимни өзи көтүрүп кәлгән. Әмма у, өткән йилниң башлирида икки пути сунуп кетип оператсийә қилған болсиму, техи сәллимаза сақаймай турупла даириләр тәрипидин “тәрбийиләш” кә елип кетилгән вә бир қанчә ай илгири кесәл сәвәбидин “тәрбийиләш” тин қоюп берилгән икән.

Йүсүпҗан акисини сақчилар сорақ җәрянида қийнап өлтүргән болуши мумкин, дәп гуман қилмақта икән. 

Чүнки һәдисиниң ейтишичә, униң нөвәттә белгийәдә яшаватқан һәдиси үндидарда қайғулуқ хәвәрни қисқичә язма шәкилдә йәткүзгән йәңгисидин ясинҗанниң қандақ өлүп кәткәнликини сориса, у “шундақ түгәп кәтти, дәп билиңлар, һазирқи шараитта җиқ гәп қилғили болмайду” дәпла алақини үзгән икән.

Биз ясинҗан тохтиниң қатнаш һадисисидә өлүп кәткәнлики һәққидики учурни дәлилләш үчүн ақсу шәһәрлик җамаәт хәвпсизлик идарисигә телефон қилдуқ. Улар бундақ өлүм вәқәлирини шу йезилиқ сақчи яки қатнаш сақчи понкитлиридин соришимизни ейтти.

Қаратал базири ақсу шәһәргә қарашлиқ йеза болуп, йезилиқ сақчи понкитиға телефон уланған болсиму, хитай сақчи чәтәлдин телефон қиливатқинимизни сорап билгәндин кейинла дәрһал телефонни үзди.

Қаратал базарлиқ қатнаш башқуруш сақчи понкитиға уланған телефонимизға җаваб бәргән уйғур сақчи, 19-февралда базарда бир қатнаш вәқәси болғанлиқи әмма, адәм өлгән һадисидин хәвири йоқлиғини билдүрди.

Биз өлгүчи ясинҗан тохтиниң нөвәттә белгийәдә яшаватқан һәдиси рәйһангүл билән алақиләштуқ. У сиңлиси вә йәңгиси арқилиқ еришкән иниси ясинҗанниң қатнаш вәқәсидә вапат болғанлиқ хәвәрдин қайил болмиғанлиқини, уларниң ипадилири бу өлүмниң арқисида гуманлиқ тәрәпләрниң барлиқидин бешарәт беридиғанлиқини чүшәндүрүп өтти.

Рәйһангүлниң ейтишичә, ясинҗан сақал қойғанлиқи вә диндар болғанлиқи үчүн йиллардин буян даириләрниң соал-сорақлириға учрап кәлгәндин башқа, униң бир йерим яшқа киргән бир балиси “пилан” ниң сиртида туғулғанлиқи үчүн, у техиму тәс күнгә қалған.

Гәрчә даириләр униңға паспорт ишләшни рәт қилған болсиму, у, алдинқи йили һәдиси вә аписиға өзиниң 6 яшлиқ оғлини қошуп, уларни мисирға оқушқа йолға салған. Шуларни баһанә қилип даириләр уни бултур йил бешида пути йеңи оператсийә қилинғиниға қаримай тәрбийәләшкә елип кәткән вә ағриқи еғир болғанлиқтин 3 айдин кейин қоюп беришкә мәҗбур болған. Лекин йәнила һәптидә дегүдәк давамлиқ сорақ қилип турған икән.

Рәйһангүлниң ейтишичә, мисирда туюқсиз уйғур оқуғучиларни тутуш башланғанда аниси акисиниң оғлини елип юртқа қайтқан болса, өзи белгийәгә йол алған икән. Һалбуки, уларниң 60 яштин ашқан аниси айтурсун қурбанму қайтип кетип узун өтмәй йәни өткән йили-6 айларда “тәрбийиләш” кә елип кетилгән. Өткән йилиниң ахирида анисиниң “тәрбийиләш мәркизи” дә ағрип қалғанлиқи һәққидә хәвәр кәлгән болсиму, әмма қериндашлириниң анисини давалитиш тәлипи даириләр тәрипидин рәт қилинған. Һәтта у, бу қетим оғлиниң ахирәтлик ишлирини бир тәрәп қилиш үчүнму қуюп берилмигән.

Бу аилә чен чуәнго вәзипигә тәйинләнгәндин буян уйғур елидә техиму қаттиқ йүргүзүлгән бастуруш сиясәтләрниң қурбаниға айланған, биһудә қамақ җазаси, үн-тинсиз ғайиб қиливетишләр дәрдидин йүрики пучиланған, бәхтсизлик, чарисизлиқ иликидә изтирап чекиватқан миңлиған-онмиңлиған уйғур аилиләрниң ичидики пәқәт бирила халас.

Уйғур ели хәлқаралиқ мәтбуатларда хәвәр қилиниватқандәк “мутләқ сақчи дөлити” гә айландурулған бир пәйттә бундақ бәхтсизликкә йолуққан аилиләрни йәнә қандақ қисмәтләрниң күтүп туруватқанлиқини тәсәввур қилиш анчә тәс болмиса керәк.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.