Türkiyege hijret qilghan Uyghur ayallar duch kelgen riqabetler (1)

Muxbirimiz gülchéhre
2017.02.13
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
musapir-uyghur-heytliq-4.jpg IHH Weqpi malayshiya we tayland arqiliq türkiyening qeyseri shehirige kélip olturaqlashqan Uyghurlarning balilirigha héytliq kiyim-kéchek we pul tarqitip berdi. 2015-Yili iyul, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan diniy we bashqa her jehettiki zulumidin qachqan Uyghurlarning bir qismi uzun muddetlik kütüsh, iztiraplarni béshidin kechürüp axirida türkiyege kélip yerleshti. A'ilisi boyiche hijretke tewekkül qilghan bolsimu, axirida ersiz, yalghuz yaki baliliq türkiyege kelgen, éghir bedeller tölewatqan Uyghur ayalliri bularning xéli kop qismini igileydu. Halbuki, bu ayallarning ming bir japada türkiyege kélishi del türkiyeningmu siyasiy, ijtima'iy weziyitide zor dawalghushlar yüz bériwatqan bir mezgilige toghra keldi we shu seweblik ularning bu ikkinchi weten'ge yerlishishimu zor riqabetlerge yüzlen'genliki melum.

Bu charisiz Uyghur ayallirining türkiyediki weziyiti, ular uchrawatqan qiyin mesililerni igilesh meqsitide istansimiz türkiyege muxbir ewetken iduq, nöwette muxbirimiz gülchéhrening, istanbulda bu Uyghur musapir ayallar we balilar uchrawatqan mesililerni hel qilish yolida pa'aliyet élip bériwatqan asasliq shexslerdin hamid köktürk ependi we munewwer xanimlar bilen élip barghan mexsus söhbitining bir qismini diqqitinglargha sunimiz.

Xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan diniy we bashqa her jehettiki basturushliri seweblik, öz erki boyiche yashashni istep a'ilisi boyiche hijretke tewekkül qilghan bolsimu, müshkül seper jeryanida éridin ayrilip türkiyede tul yashashqa, perzentlirini yalghuz béqishqa, teqdirining, sersanliq hayatining yükligen ghemlirini yalghuz kötürüshke mejbur boluwatqan istanbuldiki musapir Uyghur ayallarning asasliqi istanbulning zeytunburnu rayonida yashawatqan bolup, ularning türkiyede turushluq resmiyetliri hel bolmighanliqi, jan baqqudek héchqandaq tapawiti bolmighanliqi sewebidin Uyghurlar teripidin qurulghan teshkilat we wexpilerning yardimi bilen hayat kechürüwatqanliqi melum.

Hijret sepiridiki nishani türkiyege ongushluq kéliwalghan bolsimu, yenila éghir bedeller tölewatqan, hijret hékayiliri téxi pütmigen Uyghur ayallirining uchrawatqan qiyinchiliqliri heqqide biz awwal türkiyede uzun muddet Uyghurlar mesilining türkiyede anglitilishi we kün tertipke kélishide hemde Uyghur musapirlar mesilisini hel qilishta izchil muhim xizmetlerni ötep kéliwatqan, sherqiy türkistan wexpining mudir we re'islik wezipisini ötigen, türkiye Uyghur xewer we tetqiqat merkizining mes'uli shundaqla Uyghur nét xewer torining mes'ul muherriri qatarliq wezipilerni atquruwatqan hörmetlik hamit köktürk ependini öz öyide ziyaret qilish pursitige érishtuq.

Hamit köktürk ependi awwal bizge, Uyghurlarning hijret qilip türkiyege kélishi we bu memliketke yerlishish tarixi we shundaqla yéqinda sherqiy jenubi asiya elliri arqiliq istanbulgha kelgen Uyghurlarning ehwalliri heqqide melum bolghan ehwallarni tonushturup ötti.

Uning chüshendürüshiche, istanbulning özidila bu türkiyege hijret sepiride éri tayland we bashqa ötkünchi ellerde toxtitip qélin'ghan yaki xitaygha qayturulghan ayallardin 30 din artuqi bolup, ularning türkiyege kélishi del türkiyede iyuldiki isyan we bashqa térrorluq weqeliri yüz bérip türkiyening siyasiy we ijtima'iy weziyiti riqabetlerge yüzlen'gen dawalighuch bir dewrge we yene milyondin artuq süriye musapirlirini türkiyege yerleshtürüwatqan bir waqitqa toghra kelgechke, bextke qarshi, bu Uyghur musapir ayallarning türkiyediki qanunluq resmiyetlirining béjirilishimu tosalghulargha uchrighan.

Hamit ependi yene, charisiz qalghan bu Uyghur ayallirigha nöwette istanbuldiki Uyghur teshkilatliri we we jama'iti iqtisadiy we bashqa jehetlerdin yardem qiliwatqan bolsimu, bu peqet intayin cheklik ikenlikini, bu musapir ayalliri yüzliniwatqan jiddiy mesililerni türkiyening musapirlar mesilisige mes'ul orunlarning kün tertipke élip kélishi üchün Uyghur teshkilatliri hemkarliship muqim we sistémiliq tedbirlik heriket élip bérishi zörür dep qaraydighanliqini bildürdi.

“Yéqinqi 2, 3 yil ichide sherqiy jenubi asiya elliri arqiliq türkiyege kélip yerleshken Uyghurlarning 90% tin artuqini yalghuz anilar we balilar igileydu” dep bildürgen, istanbulda pa'aliyet élip bériwatqan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti ayallar komitétining mudiri munewwer xanim ziyaritimizni qobul qilip, bu yalghuz ayal we balilarning türkiyege xatirjem yerlishishige tosalghu boluwatqan amillarni we ular eng mohtaj boluwatqan hel qilishqa tégishlik mesililerni tonushturup ötti. Munewwer xanim yene, hazir bu köpchilikini tul ayallar we yétim balilar teshkil qilghan Uyghur musapirlar mesilisi peqet türkiyeningla mesilisi bolup qalmay, süriye musapirlirigha oxshash, xelq'ara jem'iyet ortaq köngül bölüshke tégishlik bir mesile dep qaraydighanliqini otturigha qoydi.

Hamit köktürk we munewwer xanimlar bilen türkiyege hijret qilghan Uyghur ayallar duch kelgen mesililer heqqidiki söhbitimizning dawamini kéyinki programmilirimizda anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.