24 - Iyul “Wénju weqesi”de 2 kishi étip öltürülgen

Muxbirimiz erkin
2015.07.27
kunming-weqesi-qoralliq-saqchi.jpg Kunmingda xitay puqralirigha pichaq bilen hujum qilish weqesidin kéyin, basturushqa kelgen qoralliq saqchilar. 2014-Yili 1-mart, kunming.
AFP


Xitayning jéjyang ölkisige qarashliq wénju sheherlik hökümet 24 - iyul etigen seherde bir “Térrorluq guruhi”ni pash qilip, 2 “Térrorchi”ni tutqun qilghanliqini élan qildi. Lékin bezi uchurlarda, yene 2 kishining étip öltürülgenliki qeyt qilindi.

Da'iriler, weqede qolgha élin'ghanlar yaki étip öltürülgenlerning millitini ashkarilimighan bolsimu, biraq xitay hökümiti we axbaratining “Térrorluq” sözini da'im Uyghurlargha ishlitidighanliqi melum.

Wénju sheherlik hökümet 24 - iyul “Wénju weqesi”ge alaqidar uchurida, peqet 2 “Térrorchi”ning tutqun qilin'ghanliqini élan qilip, weqede yene 2 kishining étip öltürülgenlikini tilgha almighan.

Biz wénju shehiri shüyshin saqchi ponkitigha téléfon qilip, weqening tepsilatini sorighan bolsaqmu, biraq ular weqe heqqide tepsiliy uchur bérishni ret qildi.

Shüyshin saqchi ponkitining xadimi, “Siz muxbir bolsingiz we so'alingiz bolsa, konkrét ehwalni biz bilmeymiz. Siz rayonluq saqchi idarisigha téléfon qiling. Luchéng rayonluq saqchigha téléfon qiling. Weqening konkrét ehwalini bizmu bilmeymiz. Chünki, bu heriketni biz élip barmighan. Rayonluq saqchi élip barghan. Siz shulardin sorang.

Bu weqe bizning bashqurushimizdiki rayonda yüz bergenliki rast. Biraq ular bizge uqturush qilmidi. Biz ishni kéyin uqtuq. Konkrét ehwalni shulardin soranglar” dédi.

Shu weqede 2 kishining étip öltürülgenlikini wénju shehiri luchéng rayonliq saqchi idarisining bir xadimi özining mikro blogida ashkarilighan. U, shu küni 2 “Térrorchi”ning qolgha élin'ghanliqini, 2 “Térrorchi”ning étip öltürülgenlikini tekitlep, weqening ayrim - ayrim ikki jayda yüz bergenlikini bildürgen.

Uning qeyt qilishiche, bir weqe wénjuning shüyshin rayonida, yene bir weqe wénjuning rüy'en shehiride yüz bergen. U, 2 “Térrorchi” 24 - iyul etigen sa'et 5:30 de wénjuning rüy'en shehiride qolgha élin'ghanliqini, qalghan ikkeylen wénju shehiri lüchéng rayonigha qarashliq shüyshin ahaliler rayonida étip öltürülgenlikini bildürgen.

Rüy'en wénjugha qarashliq nahiye derijilik sheher, ariliqi 30 - 40 kilométir kélidu. Yuqiriqi saqchi xadimining qeyt qilishiche, rüy'ende qolgha élin'ghanlar bilen shüyshinde étip öltürülgenler bir guruhning ademliriken.

Shu munasiwet bilen biz yene, wénjuning lüchéng rayonluq saqchi idarisigha téléfon qilduq. Saqchi idarisining kechlik nöwetchi xadimi weqe heqqide uchur bérishni ret qilghan bolsimu, biraq u ikki kishining étip öltürülgenlikini ashkarilap qoydi.

Lüchéng saqchi idarisining xadimi, muxbirgha “Men erkin asiya radi'osining muxbiri dédingizma! toxtap turung he, men sorap baqay” dep qoyup, bashliqning yolyoruqini soridi.

U, “Süy jye! téléfonda bir muxbir biz yéqinda étip öltürgen kishini sorawatidu. Néme dep jawab bersek bolidu. Chet'elning muxbiriken, asiya radiyosining muxbiri demdu, bir néme deydu. Buni bir munche öy igilirimu bizge téléfon qilip sorighan idi. Téléfon qilghan bir muxbirken, asiya radi'osining deydu” dédi.

Téléfonda uning bashliqi bizning siyasiy bashqarmigha téléfon qilip, shulardin sorishimizni éytishni tapilidi. Shuning bilen u nöwetchi xadim bizning weqege alaqidar so'allirimizgha jawab bérelmeydighanliqini, weqening tepsilatini ete siyasiy bashqarmigha téléfon qilip sorishimizni éytti.

Bu weqe xitay ölkilirining yéqinqi 15 kün ichide 3 - qétim Uyghurlargha alaqidar “Térrorluq hujumlar”ni pash qilghanliqi yaki “Térrorchilar”ning étip öltürgenlikini élan qilishidur.

Da'iriler yéqinda shényang shehiride saqchilarning bir Uyghur ayalni yarilandurghanliqi, 3 gumanliq “Térrorchi”ning étip öltürgenlikini élan qilip, süriyede telim alghan bir gumanliq “Térrorchi”ning shijyaju'ang shehiride qolgha chüshkenlikini ilgiri sürgen idi.

Lékin chet'eldiki bezi xitay analizchilirining ilgiri sürüshiche, ichki ölkilerde yüz bergen bu weqeler xitayning Uyghurlarni öz yurtida kontrol qilip, ulargha öz héchqandaq boshluq qoymighanliqining mehsuli.

Amérikidiki xitay weziyet analizchisi li xungku'en, “Chünki, buni xitayning byukrat mixanizimi belgiligen” dédi.

U mundaq deydu: “Uyghur qarshiliq herikitining ichki ölkilerge kéngiyish éhtimalliqi mewjut. Buni junggoning byukrat tüzülmisi belgiligen. Shunga junggoning merkizi mixanizimida yuqiri buyruq qilsa, töwendikiler exmiqane ishlarni qilidighan weqeler yüz bérip turidu. Yéqinda ichki mongghulda chinggizxanning höjjetlik filimini körgen chet'elliklerni tutuwalghan exmiqane hadise yüz berdi.”

Li xungküen yene, “Merkezning mundaq nigizlik siyasiti bar, u bolsa térrorluqqa qarshi turghanda qattiq qol bolsa bolidu. Birsini étiwetse héchqandaq jawabkarliq sürüshtürülmeydu. Bu ularning eng eqelli siyasiti. Shunga, yuqiriqidek qanundin halqip kétidighan ishlar yüz bériwatidu. Nöwette, térrorluq bir shu'argha aylandi. Xalighan ademni tutup, uninggha salsa bolidu. Shinjangda bu jinayet artilghanlarni étip bolup sürüshtürse bolidighan bolup qaldi. Bu junggoning hazirqi bir ré'alliqi. Bu ehwalda Uyghurlarning ichki ölkilerge qéchip kélip qarshiliq qilishi tebi'iy ehwal” dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.