Sherqiy türkistan jem'iyetliri xelq'araliq teshkilatlarni rayon weziyitige köngül bölüshke chaqirdi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2013.07.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
istanbul-axbarat-elan-qilish-yighini.jpg Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti bilen i ha ha insaniy yardem fondining uyushturushi bilen Uyghurlarning hazirqi weziyitige alaqidar axbarat élan qilish yighinidin körünüsh. 2013-Yili 3-iyul, istanbul.
RFA/Arslan

Sherqiy türkistan jem'iyetliri istanbulda axbarat élan qilish yighini échip, xelq'araliq teshkilatlarni Uyghurlargha yardem bérishke chaqirdi.

2013-Yili 7-ayning 3-küni merkizi istanbulgha jaylashqan sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti bilen i ha ha insaniy yardem fondining uyushturushi bilen Uyghurlarning hazirqi weziyitige alaqidar axbarat élan qilish yighini uyushturuldi hem xelq'ara teshkilatlarni Uyghurlargha yardem bérishke chaqiriq qilindi.

Axbarat élan qilish yighin'gha türkiyening ixlas xewer agéntliqi, türkiye radi'o-téléwiziyisi, ülke téléwiziye qanili, xewer türk qanili, téwi nét, musteqil xewer agéntliqi qatarliq téléwiziye muxbirliri bilen bir qanche gézit we intérnét axbaratchiliri qatnashti.

Axbarat élan qilish yighinida, sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetullah oghuzxan, i ha ha insaniy yardem fondining re'isi bulent yildirim, sherqiy türkistan wexpining bash katipi doktor ömer qul, islam dunyasi ammiwi teshkilatlar birleshmisining bash katipi éli kurt ependi, ammiwi teshkilatlar birleshmisining re'isi ayxan ogan, xelq'ara qanunshunaslar jem'iyitining re'isi proféssor nijati jeylan, mezlum der jem'iyiti istanbul shöbe bashliqi ramzan ependi, insan medeniyet herikiti jem'iyitining wekili, sherqiy türkistan köchmenler jem'iyitining re'isi yaqupjan, sherqiy türkistan yashlar jem'iyitining re'isi tibet yüjetürk, sherqiy türkistan méhri-shepqet jem'iyitining re'isi yüsüp yüsüp'oghli qatarliqlar söz qildi.

Yighinda söz qilghuchi ammiwi teshkilat mes'ullirining köpinchisi Uyghur diyarida yüz bériwatqan weqeler toghrisidiki pikir-qarashlirini ipadilidi we dunya jama'itining Uyghur xelqige ige chiqishini we Uyghurlarning peryadigha qulaq bérishni telep qildi.

Xitayning Uyghur diyarida élip bériwatqan qetli'amlargha diqqetni tartish üchün échilghan axbarat élan qilish yighinida söz qilghan ammiwi teshkilatlar mes'ulliri, bashta islam döletliri qatarliq dunyaning lidérlirini chaqiriq qilip, xitayning sherqiy türkistandiki qetli'amlargha xatime bérishi üchün heriketke ötüshni telep qildi.

Re'is bulent yildirim türkiye hökümitige xitab qilip mundaq dédi: aldi bilen tarixtin buyan sherqiy türkistanning yénidin orun alghan türkiyening derhal heriketke ötüp pütün diplomatiye munasiwetlirini ishqa sélip aldimizda yüzbérish éhtimali bolghan qetli'amni toxtitish üchün tirishchanliq qilish mejburiyitimiz bar.

Xitayning qattiq qol bolidighanliqini élan qilghanliqini tekitligen bulent yildirim yene mundaq dédi: islam döletliri derhal toplinishi kérek, islam hemkarliq teshkilati yighin échishqa chaqiriq qilish kérek, hazir islam dunyasi bilen xitay otturisidiki iqtisadiy tijaret hejmi 300 milyard dollar qimmitide bolup, eger bu munasiwetni qollan'ghan teqdirde xitay elwette bu qetli'amdin waz kéchidu.

Musulman dunyasining lidérlirige chaqiriq qilimen, qolunglardiki küchni ishlitishni ögininglar, siler peqet özünglarning chégra ichidiki xelqtila jawabkar emes belki her bir lider dunyaning bashqa chétidiki dindashlardin we oxshash dindin bolmisimu bigunah insanlardin jawabkar bolidu. Shuning üchün islam hemkarliq teshkilati derhal toplinishi kérek, pütün islam dunyasining lidérliri birlikte xitaygha bu mesilide chaqiriq qilishi kérek. Shuni untumasliq kérekki, eger islam dunyasining tijaret hejmi xitaygha qarshi qollinilsa xitay chong bir iqtisadiy krizisqa duch kélidu, eger sherqiy türkistan xelqi yalghuz tashlap qoyulsa, islam dunyasi lidérliri öz xelqliri teripidin yene bir qétim yarilan'ghan bolidu.

Yéqindin buyan Uyghur diyarida yüz bergen weqelerdin yalghuz islam dunyasi emes pütün dunyaning töt teripidiki insanlar u yerde yüz bériwatqan weqelerdin endishe qiliwatqanliqini ipadiligen bulent yildirim, xitay da'irilirige xitab qilip mundaq dédi: eger 5-iyulda élip barghan qetli'amgha oxshash bir qetli'am yürgüzsenglar, kochilar xitaygha qarshi turidighan insanlar bilen tolidu, mal-mehsulatliringlar bayqut qilinidu. Qarshiliq chaqiriqlar élan qilinidu. Shuning üchün xitaygha téximu temkin bolushi kéreklikini xatirlitimiz. Sherqiy türkistan xelqining yalghuz emeslikini bilsun!

Yighinda yene sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi söz qilip turpanning pichan nahiyisi lükchün bazirida yüz bergen 26-iyun weqeside xitay da'iriliri 27 kishining ölgenlikini élan qilghanliqini emma emeliyette u weqede xitay saqchi we eskerliri 46 Uyghurni öltürgenlikini we bu weqening qanliq basturulghanliqini ipadilidi.

Hidayetullah oghuzxan sözide yene xotende ötken jüme küni yüz bergen weqede 26 Uyghurning öltürülgenlikini, xoten shehirining kirish-chiqish yolliri qamal qilin'ghanliqini ipadilidi we oxshash waqitta yene ürümchi bir toqunush yüz bergenlikini, xitay da'iriliri intérnét we téléfon alaqe wasitilirini tosuwetkenlikini üchün weqening kélip chiqish sewebliri we heqiqiti toghrisida héch qandaq uchur alalmighanliqini bildürdi.

Hidayetullah oghuzxan sözide yene mundaq dédi: ürümchi qetli'amining 4-yili yéqinliship kéliwatqan bir peytte xitayning sherqiy türkistan'gha köp sanda esker yötkishini qattiq nepret bilen eyibleymiz.

Hidayetullah oghuzxan sözide yene, xitay axbaratlirining, turpan we bashqa sheherlerde yüz bergen weqelerni sirtqi küch bilen alaqisi barliqini dawa qilip, sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti qatarliq bir qanche sherqiy türkistan teshkilatlarni nishan'gha alghanliqini bildürdi we xitayning bu xil asasiy yoq töhmetlirini ret qilimiz. Xitayning yalghan yawidaq, sepsetilirige reddiye bérimiz.

Biz xitay axbaratining, sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitige töhmet qilip, süriyege Uyghurlarni urushqa ewetkenliki we heriket qilish üchün Uyghur diyarigha ewetkenliki toghrisida tarqatqan xewirige qarita hidayetullah oghuzxanning pikir qarashlirini alduq.

Hidayetullah oghuzxan buni ret qilip, xitayning töhmet qiliwatqanliqini, xitayning her qétim birer weqe chiqsa chet'eldiki Uyghur teshkilatlargha artish aditi bolup kelgenlikini, xitay axbarati tarqatqan uchurlarning héch qandaq asasiy yoq yalghan uchur ikenlikini ipadilidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.