Дилшат ришит: хотән вәзийити җиддий, хәлқара мустәқил тәкшүрүш елип бериши керәк!

Мухбиримиз гүлчеһрә
2014-05-27
Share
undidar-qq-qamal-wechat.jpg Хотән вилайити чиқарған интернет вә аммиви алақә васитилиридин QQ, үндидар қатарлиқлардики учурларни қамал қилиш тоғрисидики уқтуруши. 2014-Йили май.
Oqurmen teminligen

Үрүмчи "22-май" вәқәси йүз бәргәндин кейин, аптоном райондики җайлар террорлуқ һәрикәтлиригә қарши системилиқ зәрбә берип қоманданлиқ штаби вә гуруппилирини тәшкилләп мәркәз вә аптоном районниң бир туташ орунлаштурмиси бойичә дәрһал һәрикәткә келип, чарлаш-тизгинләш вә нуқтилиқ орунлар, кишиләр топи ичидә алдини елиш-тизгинләшни күчәйтип, муқимлиқни сақлаш бойичә өткәлгә һуҗум қилиш җеңини башлиған. Кәнт сақчиханилири көчмә нопустикиләрни назарәт қилишни күчәйтиш билән биллә, әтраптики муһиттин мудапиәлиниш вә уни қоғдашни күчәйтти, хизмәт гурупписи кәнт сақчиханиси билән биллә террорлуққа қарши туруш маневири өткүзүп, 24 саәт нөвәтчилик қилиш хизмитини орунлаштурған.

Ашкарилинишичә 28-майдин башлап хотән вилайити һәр дәриҗилик җамаәт хәвпсизлик қораллиқ қисимлар билән маслишип тәкшүрүп ениқлашни қанат яйдуруп, нуқтилиқ аилиләр, көчмә нопустикиләрниң әһвалини игиләп вә нуқтилиқ башқуруп, мәхсус интернет вә аммиви алақә васитилиридин ч ч, үндидар қатарлиқлардики учурларни қамал қилип тәкшүрүшкә башлиған. Шу җай вақти сәйшәнбә кечә телефон зияритимизни қобул қилған гума наһийисидики бир уйғур торхана хоҗайини "хотән вилайәтлик террорлуққа зәрбә бериш қоманданлиқ штаби" ниң бу һәқтики уқтурушини алғанлиқини билдүрди, униң ейтишичә, уқтурушта бу хил контроллуқ һәрикәтниң қачанға қәдәр давам қилидиғанлиқи әскәртилмигән.

Хотән навағ сақчиханиниң бир уйғур сақчиси учур васитилиригә қарита контроллуқ башланғанлиқини билдүрди. Униң ейтишичә, бу һәрикәттә пүтүн хотән вилайити даирисидә абонтларниң уқтурушта көрситилгән 17 хил учур васитилиридин пайдилиниши кашилиға учрайдикән.

Хитай һөкүмәт даирилири йеқиндин буян уйғурларниң наразилиқи сәвәбидин йүз бериватқан қаршилиқ һәрикәтлирини, "чәтәлләрдики бөлгүнчи тәшкилатларниң вә диний әсәбий күчләрниң тәсиригә учриғучиларниң һәрикити" дегән баһанидә торда учур йоллиғучиларға зәрбә беришни башлиған. 19-Май күни даириләр 39 уйғурни интернетта "террорлуқ вә җиһадқа үндәйдиған учурларни көргән", "миллий өчмәнликни тәшәббус қилидиған учурларни тарқатқан" дегән җинайәтләрни артип қамақ җазасиға һөкүм қилған иди.

Хотән шәһәрлик мәлум аһалиләр комитетида нөвәтчиликтә туруватқан исмини ашкарилашни халимиған бир аял кадир, өзиниң үрүмчидин хотәнгә хәлқниң райини елиш хизмитигә чүшкәнликини билдүрүп, хотәнниң вәзийитиниң худди уруш мәйданидәк җиддий икәнликини билдүрди. Униң дейишичә, нөвәттә вилайәтниң хизмәт орунлаштурмисиға асасән, һөкүмәт кадирлири, партийә әзалири, мәһәллә кадирлири, мәһәллә сақчилири "төт пешқәдәм"ләр вә партийигә кириш актиплири, аяллар вәкиллири, диний затлар, оқутқучилар вәкиллири, оқуғучилар вәкиллири вә кәнт вәкиллири даириләргә маслишип, нуқтилиқ кишиләр топини тәкшүрүш, тәрбийиләш, башқуруш-тизгинләш салмиқини күчәйткән.

Хитай сақчилири 23-май сәһәрдин башлап уйғур елида "нөл нуқта" дин тазилаш һәрикитини рәсмий башлиған. Уйғур елиниң қәшқәр, хотән вә ақсу вилайәтлирини асас қилған бу қаттиқ зәрбидә 200 дин артуқ аталмиш "җинайәт гумандар" ини, 23 "зораванлиқ вә диний ашқунлуқ билән четилидиған" тәшкилатни вә 200 дин артуқ партлитиш буюмини қолға чүшүргәнликини қәйт қилған.

Ашкарилишичә, бу қетим қолға елинғанлар 1980-вә 90‏-йилларда туғулған яшлар икән. Бирақ вәқәдин хәвәрдар кишиләр, қолға елинғанларниң "террорлуқ" билән һечқандақ алақиси йоқ, пәқәт торда мустәқиллиқ вә пәрқлиқ диний мәзмундики учурларни көргән, торға чаплиған яшлар икәнликини билдүрмәктә.

Даириләр "қаттиқ зәрбә бериш һәрикити"ниң бир йил давамлишидиғанлиқини вә "ғәйрий мунтизим васитиләр"ни қоллинидиғанлиқини елан қилип, хәлқара кишилик һоқуқ вә уйғур тәшкилатлирида әндишә қозғиған. Даириләрниң-5 июл вәқәсиниң 5 йиллиқ һарписида хотән тәвәликидә алақә учур васитилирини қайтидин қамал қилиши хәлқаралиқ ахбарат васитилири вә көзәткүчиләрниң диққитини қозғимақта, радиомиз вә башқа хәлқаралиқ ахбарат васитилиригә сәйшәнбә күни бу һәқтә баянат бәргән дуня уйғур қурултийи баянатчиси дилшат ришит хитай даирилири өзиниң хәлқаралиқ әһдинамилиригә хилап һалда уйғурларниң кишилик һоқуқиға, пикир әркинлики, интернет учурлардин пайдилиниш һоқуқлириға еғир таҗавуз қилди дәп әйиблиди.

Дилшат ришит йәнә "хитайниң аталмиш террорлуққа қарши кәлгүси бир йиллиқ күрәш пилани уйғур елида әслидила әң юқири чәккә йәткән уйғурларни нишан қилған қалаймиқан тутқун қилиш, өлтүрүш бастурушлириға йәниму қанунлуқ йол ечип вәзийәтни техиму яманлаштуруветиду, һалбуки хитай интернет учур васитилиригә тосқунлуқ қилиш арқилиқ биринчидин, өзиниң уйғурлар үстидин өткүзүватқан җинайәтлириниң дуняға ашкарилинишиниң алдини алмақта, иккинчидин, районда йүз бериватқан әһвалларниң башқа районларға тарқилип техиму зор җамаәт пикри вә қаршилиқниң мәйданға келишиниң алдини тосмақчи, үчинчидин, уйғурлар билән хитайлар арисидиму интернет учур васитилиридә йәниму зор өз ара қаршилиқ вә пикир ихтилаплириниң зорийишиниң вә өз-ара учур алмаштурушниң алдини алмақчи. Дуня уйғур қурултийи хәлқара җамаәтчиликни хитайниң инсанийәт үстидин елип бериватқан бу җинайәтлиригә сүкүт қилмаслиққа чақиримиз вә мустәқил тәкшүрүш елип беришини тәләп қилимиз" деди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт