Xotende bir "Jinayetchi" 4 yil, uni yoshurghan "Ikki yüzlimichi" 17 yil késiwétilgen

Muxbirimiz shöhret hoshur
2017-09-22
Share
namaz-meschit-xoten-ashqunluq.jpg Uyghurlarning réstoranlirida haraq sétish mejburliniwatqan mezgilde, melum meschitte namaz ötüwatqan Uyghurlar. 2015-Yili 16-aprél, xoten.
AFP

Ashkarilinishiche xitay da'iriliri xoten shehirining ilchi yéza gazon kentide atalmish "Qanunsiz diniy pa'aliyet" bilen shughullan'ghan memtimin mettursunni 4 yilliq, uni qanat astigha alghan kent amanliq mudiri jélil abdullani "Ikki yüzlimichilik" bilen eyiblep 17 yilliq kesken.

Xitay da'irilirining atalmish "Jinayetchi" ge qarighanda "Qanat astigha alghuchi" ni 4 hesse artuq jazalishi heqqide pikir bayan qilghan gérmaniyediki siyasiy közetküchi perhat yurungqash ependi, da'irilerning bu xil jaza tedbirliri arqiliq Uyghurlar arisidiki öz-ara milliy méhir-muhebbetni we insaniy mes'uliyetchanliqini yoqitishqa urunuwatqanliqini ilgiri sürdi.

Biz ötkende xotenning ilchi yézisida 400 nechche a'ililik gazon kentide her ikki a'ilidin birdin mehbus barliqi heqqide xewer bergen iduq. Gazondiki kent kadirlirining bayan qilishiche, ene shu kenttiki mehbuslardin biri, uning üstige eng éghir késilgini, sabiq kent amanliq mudiri jélil abdulla؛ uning qilmishi "Qanunsiz diniy pa'aliyet" bilen shughullan'ghan memtimin mettursunni qanat astigha élish؛ yeni qanun organliri tekshürüsh élip bérish üchün üchün kentke kelgende, yer asti diniy telim télip bériwatqan memtimin mettursunni qachuruwétish. 

Ejeblinerliki, da'iriler atalmish esli "Jinayetchi" ni 2016-yili 4 yilliq, uni "Qanat astigha alghuchi" amanliq mudiri jélil abdullani 17 yilliq kesken. 

Közetküchilerning bayan qilishiche, Uyghur aptonom rayonida nöwette dawam qiliwatqan tutqun we késimlerni qanuniy nuqtidin izahlash mumkin emes؛ undaqta, bu ijra'atlarning siyasiy we ijtima'iy nuqtidiki körünüshi zadi qandaq? uning mahiyiti néme? bu so'alimizgha gérmaniyede yashawatqan siyasiy közetküchi perhat yurungqash ependi mundaq jawab béridu: "Xitay da'iriliri dewrlerdin béri Uyghurlarning teshkillesh we teshkillinish iqtidarini ajizlashturush we yoqitishqa urunup kéliwatidu؛ da'iriler buni iqtisadiy jehette namrat qaldurush we ma'arip jehettin arqida qaldurushtin bashqa yene Uyghurlar arisida öz'ara milliy méhir-muhebbetni ajizlashturush, öz-ara bir-biridin qéyidash, bextsizliklirini bir-birige dönggesh psixikisini shekillendürüshke urunuwatidu؛ xitayning qanat astigha alghuchilarni jazalash, jazalighandimu éghir jazalash tedbiri xitayning rayonda yolgha qoyup kéliwatqan Uyghurlar arisidiki milliy birlikni buzushtiki yüzlerche tedbiridin biri." 

Jélil abdullaning 17 yilliq késilishide, uninggha artilghan "Ikki yüzlimichilik" jinayitiningmu muhim roli barliqini tekitligen perhat ependi, xitayning bu arqiliq Uyghur kadirlarni milliy mesilide téximu éniq sep ayrishqa qistawatqanliqini, yeni Uyghur kadirlarni öz millitidin ashkara halda yüz örüshke mejburlawatqanliqini bayan qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.