Yanfonlardiki uchur we alaqilerge bolghan qattiq tekshürüsh xoten xelqini teshwishke salmaqta

Muxbirimiz qutlan
2014-06-23
Share
saqchi-uyghur-qiz-tekshurush-305 Uyghur élidiki tekshürüsh ponkitlirining biride, xitay saqchi bir Uyghur qizning salahiyitini tekshürüp soraq qilmaqta. (Orni we waqti éniq emes)
AFP Photo

Igilishimizche, xoten wilayitide köchme téléfonlardiki ijtima'iy uchur we alaqilerge bolghan qattiq tekshürüsh bir aydin buyan jiddiy dawam qilmaqtiken.

Melum bolushiche, 27-may kéche sa'et 12:00 din bashlap ündidar qatarliq 17 xil ijtima'iy uchur we alaqe wasitiliri xoten wilayiti teweside ishlitishtin toxtitilghan. Shuningdin buyan xotendiki awam puqralar yol-yollarda resmiy saqchi we yardemchi saqchilarning yanfon tekshürüshini qobul qilishqa mejbur bolghan.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan, emma nam-sheripini ashkarilashni xalimaydighan bir yerlik Uyghur bu heqte özi körgen we bilgen ehwallardin melumat berdi. Uning bildürüshiche, deslep mezgillerde seperge chiqquchilar we bir qisim gumanliq dep qaralghan kishilerning yanfonidiki uchurlarni tekshürüshtin bashlan'ghan bu heriket nöwette kéngiyip, hetta hökümet organlirida xizmet qilidighan Uyghur xizmetchilerning yanfonini tekshürüshkiche kéngeygen.

U ziyaritimiz jeryanida munularni bildürdi: “Men ilgiri bu ish peqet adettiki puqralar bilen cheklense kérek dep oylaptimen, emma yéqinda buning hetta hökümet organlirida ishleydighan xizmetchilerge qeder élip bérilghanliqini bildim. Shexsiy ish bilen ötken hepte hökümetning bir ishxanisigha tamgha urghuzghili kirgen idim. Adette ular bizdek puqralargha tamgha urup bérish üchün qanchilighan orunlarning tonushturush xétini telep qilatti, köp so'allarni soraytti. Her xil bahane-seweblerni tépip tamgha bésip bérishni keynige sozatti. U küni kirsem ishxanida birqanche Uyghur kadir béshini kötürmestin eqliy iqtidarliq téléfonliridiki uchurlarni öchürgili turuptu. Men birining aldigha bérip iltimasimgha tamgha bésip bérishni soridim. U iltimasimni oqupmu qoymidi, hetta béshinimu kötürmestin tamghini élip bésip berdi. Heyran bolup qarisam yanfonidiki uchurlarni öchürgili turuptu. Ularningmu köngli xatirjem emesken dégen xiyal bilen hökümet ishxanisidin qaytip chiqtim.”

U yene mundaq dédi: “Xotende bir nahiyedin yene bir nahiyege barghuche nurghun tekshürüsh ponkitliridin ötüshke toghra kélidu. Ilgiri bu ponkitlarda saqchilar kimlik tekshüretti. Yéqinqi bir aydin buyan aptomobil we yoluchilarning somkilirini qattiq tekshüridighan boldi. Eger yoluchilarning yanfonliri torgha ulinidighan yuqiri iqtidarliq téléfon bolsa derhal éliwélip ichige ekirip sirttin qobul qilghan yaki özi yollighan uchur we xewerlerni birmu-bir tekshüridu. Nawada téléfondin gumanliq uchur yaki diniy mezmundiki yazmilar bayqilip qalsa, shu kishining tügeshkini shu. Shundaq bolghachqa hazir xotende köp sandiki kishiler yuqiri iqtidarliq qimmet téléfonlarni ishletmeydighan boldi. Adettiki téléfonlarni saqchilar anchimu tekshürüp ketmigechke kishiler shuni ishlitiwatidu. Ayfon tipidiki qimmet téléfonlarning xotende baziri kasatlashti. Hazir hökümet xizmetchilirimu bundaq téléfonlarni ishlitishtin ensirewatqan yerde, adettiki puqralar téximu ishletmeydu-de!”

U yene töwendiki ehwallarni bayan qildi: “Ilgiri ürümchige bérip qalsaq, xenzulardin yanfon simkartlirini xalighanche sétiwalattuq. Ular kimlik nomurimizni tizimlimayla sétip béretti. Biz bu téléfon kartini waqitliq ishlitip, yurtqa qaytidighan waqtimizda tashliwétettuq. Hazir undaq ehwallar qalmidi. Téléfon simkarti élish üchün télégraf shirkitige bérip kün boyi öchiret turushqa toghra kélidu. Ular kimlik nomurimizni tizimgha élip nurghun resmiyetler bilen andin nomurni béridu. Buni xalighanche tashliwetkili bolmaydu. Uni toxtitish üchün mexsus yene köchme alaqilishish idarisige bérip kimlik boyiche nomurni toxtitishqa toghra kélidu.”

U axirida yene munularni bildürdi: “Hazir xoten teweside yanfon arqiliq chet'ellerge téléfon urghili bolmaydu. Ilgiri torgha ulighili bolidighan yuqiri iqtidarliq téléfonlardiki ündidar qatarliq ammiwi uchur-alaqe wasitilirini ishlitip chet'ellerdiki tughqanlar we dostlar bilen heqsiz alaqilishalayttuq. Hazir undaq qilghili bolmaydu. Uzun yolluq téléfon urush üchün hökümetning télégraf idarilirige bérip kimlik nomurimizni tizimlitip uridighan gep. Ishqilip xelqqe qiyin boluwatidu.”

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet