Явропада миллий бөлгүнчиләр қанлиқ бастурулмайду

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2015.10.07
shotlandiye-musteqilliq.jpg Шотландийәниң мустәқил болушини қоллуғучилири қоллирида байрақчиларни көтүрүп мустәқиллиқни тәшвиқ қилмақта. 2014-Йили 12-сентәбир, шотландийә.
AFP

Явропа әллиридиму мустәқиллиқ яки алий аптономийигә еришиш йолида күрәшлирини давам қиливатқан милләтләр мәвҗут. Бирақ уларниң күрәшлири һакимийәт тәрипидин қанлиқ бастурулмайду.

Берлин пән вә сиясәт җәмийити тәтқиқатчиси олаф әпәндиниң илгири сүрүшичә, явропада мустәқиллиқ яки алий аптономийә тәләп қилиш күрәшлири билән шуғуллиниватқан милләтләрниң сани көпийип бармақта. Униң ейтишичә, бөлгүнчилик һәрикәтлириниң ядроси тил вә мәдәнийәт ортақлиқиға игә районларниң өзлириниң мустәқил сиясий қурулмисини бәрпа қилиш ғайисидин тәшкил тапиду. Гәрчә явропа бирлики 1994-йили явропа тупрақлиридики 350 райондин кәлгән милләт вәкиллирини асас қилған һалда “районлуқ комитет” ни тәсис қилип, уларни явропа бирликидә өз авазлирини аңлитиш пурсити билән тәминлигән болсиму, нәтиҗә итибари билән бу комитет ролини йоқитип, ақивәттә қәғәз йолвасқа айлинип қалған. Мустәқиллиқ яки алий аптономийә истикидә болған милләтләр өзлириниң мустәқил дөлитини қурмиғичә, явропа бирликиниң сияситигә тәсир көрситәлмәйдиғанлиқини тонуп йетишкән.

Германийә долқунлириниң 4-өктәбир олаф әпәндиниң пикрини нәқил қилип билдүрүшичә, явропада йеңидин қурулған мустәқил дөләтләр аптоматик һалда явропа бирликиниң әзаси болалмайду. явропа бирликигә әза болуш үчүн лиссабон шәртнамисиниң 49-маддисиға бинаән, явропа бирликигә илтимас сунуши лазим. Лондон һөкүмити мустәқил дөләтлик нопузиға игә болған шотландийиниң явропа бирликигә әза болушиға қошулған, бирақ явропа бирлики қобул қилишни рәт қилған. Испанийә болса каталонияниң мустәқил болушиға қарши турған, һалбуки явропа бирлики хәлқ сайлимида толуқ ғәлибигә еришкән каталонияниң мустәқиллиқини қобул көрмигән. Асасий сәвәб, әгәр шотландийә мустәқил болса, явропа бирликигә әза дөләтләрдики көплигән районларда мустәқиллиқ һәрикәтлириниң юқири пәллигә чиқишиға түрткә болиду. Әгәр каталония мустәқил болса, арқидинла басиклар райони, униң арқидин галисия районлири мустәқиллиқ тәләп қилиду, буниң билән испанийә дөлити парчилинип түгәйду. Вәһаләнки, явропа бирлики дуня бойичә бөлгүнчилик һәрикәтлири әң яхши нәтиҗигә еришәләйдиған бир район.

Испанийәдики Каталоня Болса, барсилонани пайтәхт қилған аптономийилик һоқуққа толуқ игә болған бир җай. 7.5 Милйон нопусқа игә болған каталония өткән йилқи рай синашта мутләқ үстүн аваз билән мустәқиллиққа еришиш имтиязини қолға кәлтүрди. Бирақ мадрид һөкүмити қобул көрмиди. Каталония баш министири артур мас, мәтбуатқа кечиккәндә йәнә бир йерим йил ичидә мустәқиллиқни җакарлайдиғанлиқини билдүрди.

Единбургни пайтәхт қилған Шотладийиликләрниң Нопуси 5 милйон 300 миңдин ашиду. Мустәқил дөләтлик имтиязи бар. Әнглийә һөкүмити шотландийиниң хәлқ сайлими арқилиқ айрилип чиқип, толуқ мустәқил болушиға қошулған. Әмма өткән йилқи сайламда шотландийәликләр ғәлибә қазиналмиди.

Явропадики тәсири күчлүк болған йәнә бир бөлгүнчиләр райони, италийәдики Җәнубийтрол. Җәнубийтролниң пайтәхти бозән. Нопуси 515 миңдин артуқ. Алий аптономийилик һоқуққа игә. Җәнубийтрол мустәқиллиққа еришиш үчүн һазирға қәдәр күрәшлирини давам қилдуруп кәлмәктә.

Бундин бир қанчә йил илгири Җәнубийтролға Берип, уларниң алий аптономийилик һоқуқни қолға кәлтүрүш күрәш тарихи һәққидә һөкүмәт әрбаблири билән пикир алмаштуруш пурситигә еришкән д у қ иҗраийә комитети рәиси долқун әйса әпәнди, явропа әллиридики мустәқиллиқ вә аптономийилик һоқуқлар көрүши һәққидә тохтилип өтти. У сөзидә, явропа әллиридики мустәқиллиқ күрәшлириниң һакимийәтләр тәрипидин қанлиқ бастурулидиған әһвалларниң йүз бәрмигәнликини тилға алди. У йәнә, болупму җәнубийтролниң алий аптономийилик һоқуқиниң дуняда үлгә характерлик болғанлиқини тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.