"тәрбийәләш мәркизи" дин қутулуп чиққан тунҗи гуваһчи билән сөһбәт (2)

Мухбиримиз гүлчеһрә
2018-01-24
Share
omurbek-eli-yepiq-terbiyelesh-2.jpg Өмүрбәк әли үч пәрзәнти билән өйидә. 2017-Йили ноябир, алмута.
Ömürbek Eli özi teminligen

Қазақистан пуқраси өмүрбәк аталмиш тәрбийәләш мәркизидә немиләргә шаһит болғанлиқини аңлиғучилиримиз билән ортақлашти.

Бу йил 42 яшлиқ өмүрбәк елиниң ана җәмәти уйғур, дада җәмәти қазақ болуп, у пичанда туғулуп өскән. Қазақистан пуқралиқини алғиниға 10 йилдин ашқан өмүрбәк қазақистандики мәлум саяһәт ширкитиниң төт тиллиқ директор дәриҗилик хадими. Униң йеқинқи 10 ай ичидә бешидин өткән кәчмишлири, төлигән җисманий вә роһий бәдәллири уни йешидин хелила чоң көрситидиған һалға елип кәлгән.

Чүнки у 2017-йили 26-март пичандики ата-анисиниң өйидин хитай сақчи вә дөләт бихәтәрлик даирилири тәрипидин сәвәбсиз тутқун қилинип, "террорлуққа қутратқулуқ қилған, тәшкиллигән, қанат астиға алған" дегәндәк үч хил боһтан билән хитай түрмисидә қорқунчлуқ 8 айни өткүзгәндин кейин, сири техи ечилмиған "тәрбийәләш мәркизи" гә солинип, у җайда нурғун қийин күнләргә дучар болған.

Өмүрбәк өз аилиси, қазақистандики қериндашлири көрсәткән тиришчанлиқла, қазақистан вә хитай арисидики дипломатийәлик учришишлар нәтиҗисидә хитай түрмисидин қоюп берилип, қазақистанға қайтип келәлигән.

У, хитай һөкүмитиниң уйғур диярида бигунаһ хәлққә қаратқан зулумлирини өз бешидин кәчүргән, болупму "йепиқ тәрбийәләш мәркизи" дегән сирлиқ лагердин сақ-саламәт чиқалиған вә бу сирни дуняға ашкарилиған бирдин-бир шаһит.

У бүгүнки сөһбитимиздә "йепиқ тәрбийәләш мәркәз" лири һәққидә бәргән муһим учурлар төвәндикиләрдин ибарәт:

  1. Қаримайда "қаримай шәһәрлик техника тәрбийәләш мәркизи" дәп лозунка есип қоюлған "тәрбийәләш мәркизи" дин башқа җәрәнбулақ қатарлиқ җайларда йәнә аз дегәндә үч йәрдә мушундақ йепиқ тәрбийәләш мәркәзлири бар.
  2. Мәһкумлар мәркәзгә кириштин бурун омумий йүзлүк саламәтлик тәкшүрүштин өткүзүлиду.
  3. Өмүрбәк 20 күн турған түрмә шәклидики бу "йепиқ тәрбийәләш мәркизи" гә аз дегәндә миң киши соланған. Буларниң 80 пирсәнти уйғур, қалғини қазақ, башқа милләт йоқ.
  4. Мәркәзгә түрмә муддити тошуп елип келингәнләрдин башқа, қаримай тәвәсидә өсүп йетилгән 16 яштин юқири һәр яштики кишиләр қамалған. Буларниң арисида оқутқучи, оқуғучи, тиҗарәтчи, адвокат, дохтур, һәр саһәдә вәзипә иҗра қиливатқан кадирлар қатарлиқ бигунаһ кишиләр, һәтта ағриқларму бар. Униңдин башқа бу йәргә йәнә "икки йүзлимичи" дегәндәк гунаһлар артилип, мәҗбурий елип келингәнләрму қамалған.
  5. "мәркәз" дә йигирмидин артуқ киши бир ятақта ятидиған болуп, дәрс вә дәрстин сиртқи һәр вақитларда "дөләт тили" (хитайчә) ишлитиш шәрт қилинған.
  6. Мәһкумларниң һәптидә бир қетим мунчиға киришигә рухсәт қилиниду. Улар ағрип қалса өзиниң пулиға давалинишқа мәҗбур.
  7. "тәрбийәлиниватқанлар" һәрбий түзүм бойичә башқурулиду. Мәҗбурий ухлаш вақти кәч саәт 12дин әтигән саәт 6 гичә. Улар әтигән саәт 7дә байрақ чиқишқа қатнишиду, дөләт шеири оқуйду, саәт 9 дин башлап қанун-сиясәт, вәтәнпәрвәрлик дәрслиригә қатнишиду, қизил нахша оқуйду, өгәнгәнлиридин һәптидә бир қетим имтиһан елиниду.
  8. Мәһкумларға бир қизил нахша ейтиш, хитай компартийәсигә, һөкүмитигә, ши җинпиңға тәшәккүр шоарини үнлүк оқуш шәрти билән күндә 3 вақ тамақ берилиду. Уларға берилидиғини әтигини қуруқ шовигүрүч, чүшлүки асасән гөшсиз гүрүч аш, кәчлики 2 данә һорнан.
  9. Мәһкумларға ич кийимдин башқа кийим тарқитип берилиду. Улар башқа керәклик турмуш буюмлирини "мәркәз" дики дукандин сетивалиду.
  10. Һазирғичә тәрбийәләштин қоюп берилгәнләр йоқ. Өмүрбәк тәрбийәләш мәркизидин айрилиштин бурун сақчиларниң униңға ейтишичә, даириләр уқтурушида тәрбийәләш муддитиниң аз дегәндә бир йил болуши шәрт икәнликини билдүргән.


Өмүрбәк қарамайдики "техника тәрбийәләш мәркизи" дәп лозунка есип қоюлған "йепиқ тәрбийәләш мәркизидә" дики бирдин бир қазақистан пуқраси. У даириләрниң мәҗбурий вәтәнпәрвәрлик тәрбийәсигә итаәт қилмиған, һәтта хитайчә билмәймән, дәп қаттиқ турғанлиқи үчүн ахири бу "йепиқ тәрбийәләш мәркизи" дики интайин чәклик әркинликидинму мәһрум қилинип, мирза қамақ шәклидики айрим камирғиму қамалған.

У, бу җәрянда қандақ зулумларни чәкти вә немиләргә шаһит болди? у, ичидә немә ишлар болуватқинидин ташқи дуня хәвәрсиз қеливатқан бу қараңғу җайдин қандақ қутулуп чиқти. Өмүрбәкниң хитай даирилири тәрипидин гөрүгә елинған ата-ана, уруқ-туғқанлириниң һали шу дәм қандақ? әркинликкә чиққан өмүрбәкниң әмдики пилани немә? бу учурлар кейинки сөһбитимиздә баян қилиниду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт