Terbiyilesh merkizidin qutulup chiqqan tunji guwahchi bilen söhbet (4)

Muxbirimiz gülchéhre
2018-01-30
Share
omurbek-eli-yepiq-terbiyelesh.jpg Ömürbek eli Uyghur élige xizmet munasiwiti bilen barghan waqti. 2017-Yili mart, ürümchi.
Ömürbek Eli özi teminligen

 

Qazaqistan puqrasi ömürbek éli, bultur martta ürümchide qanunsiz tutqun qilinip, türme we yépiq terbiyilesh merkizide 8 aydin artuq éghir künlerni ötküzidu. Yéqinlirining qazaqistan diplomatiye tarmaqlirigha erz qilishi netijiside, u bultur 11 ayning axiri yérim jan halette qoyup bérilip, qazaqistan'gha qayturulidu. Halbuki u burunqi u emes. Chünki u uchrighan adaletsizlik, xorluq, qiyin qistaqlar uning jismini éghir xoratqan bolsimu, emma uni rohiy jehettin, tawlap chiqqan. Omürbek xitay hökümitining adaletsizliklirini dunyagha anglitishqa teyyar iken, u özining hazirqi halitini goya qepestin qutulup chiqqan bürkütke oxshatti. Muxbirimiz gülchéhre terbiyilesh merkizidin qutulup chiqqan tunji guwahchi, ömürbek bilen élip barghan söhbitining-4 qismini anglitidu.


Ömürbekning éytishiche, naheq tutulup aylarche xitay türmiside we terbiyilesh merkezliride tartqan heqsizlikler yetmigendek, uning qazaqistan grazhdani süpiti bilen qazaqistan'gha qaytishimu asan'gha toxtimighan. Qorghas chégrasidiki tamozhna da'iriliri uni 6 sa'et toxtitip tehdit ishlitip qayta soraq qilghandin kéyin chiqip kétishke ruxset qilghan. U shu chaghdiki oylighanliri, hés-tuyghulirini eslep, tughulup ösken yurtini chongqur söysimu emma, qazaqistan grazhdanliqini alghan 12 yildin buyan, tunji qétim ana yurtining bir dozaxqa aylinip qalghanliqini hés qilghanliqini éytidu.

Ömürbek qazaqistandiki öz a'ilisige qaytip kélip körgini atisiz balilarning sersanliqi, rohsizliqi idi, u öyige kélipla, barliq ghem-ghussiliri hetta aghriq azablirinimu qayrip qoyup, balilirining özining yoqluqi qaldurghan qelb yarilirini saqaytishqa, pütün méhrini a'ilisige, balilirigha bérishke tirishqan. Emma uning ajizlighan jismi, bir heptigiche aran berdashliq bergen.

U öyge qaytip kélip del bir hepte bolghanda 2017 yili, 11-dékabir küni tuyuqsiz hoshidin ketken. Almutadiki doxturxana jiddiy késeller bölümige qutquzushqa apirilghan ömürbek uning éghir burun yallughi sewebidin burun, éghiz we aldi méngisigiche yiringlighanliqi seweblik "Méngige oksigén yetmigen" dep di'agnoz qoyulup derhal opératsiye qilin'ghan. Ömürbekning éytip bérishiche, u qarimaydiki türme we terbiyilesh merkizide turuwatqan waqtidimu, béshi qattiq aghrighanliqtin bir qanche qétim hoshidin ketken, türmidiki xadimlar uninggha küchlük aghriq toxtitish dorisi béripla, doxturgha aparmighan, dawalatmighan. Türmide uzun mezgil ozuq yétishmeslik, soghuq hawa, kéche-kündüz kishenlik hayat, waqtida dawalimasliq, éghir rohiy bésim qatarliqlar, uning burun yallughini jan alidighan xeterlik derijisige aparghan iken.

Éghir burun yallughi seweblik hayatidin ayrilghili azla qalghan ömürbekni qutquzuwalghan, uning xitay türmisidin yéngidin qutulup chiqqanliqidin xewersiz doxturning "Sanga hayatliq kérek emesmu, yiring méngige ötüp ketken bolsa, palech bolatting, hetta hayatinggha xewp yetken bolatti" dégen bayanlirini esligende, ömürbek xitaydiki özi uchrighan adaletsizliki seweblik shunche riyazet chekken bolsimu, biraq ixtiyarsiz "Yenila yeydighan risqim bar iken, alla méni saqlaptu" dégen. 

Xitay hökümitining Uyghur diyaridiki "Yépiq terbiyilesh merkizi" dep atalghan sirliq lagéridin saq-salamet chiqalighan bu shahit, özining ashu qorqunchluq künlirining jismaniy jehette uni burun yallughi, éghir derijidiki rématizm we börek yallughi qatarliq késelliklerge giriptar qilip hazirghiche zor bedeller tölewatqan bolsimu, biraq özining ashu éghir türme hayati arqiliq erkinlikning qedrige téximu yetkenliki, eng muhimi heq we adaletni yaqilash iradisining tawlap chiqilghanliqini bildürdi. U özini hazir "Men goya qepestin chiqqan bürküt" deydu.

Qazaqistan da'iriliri ömürbek qaytip kelgendin kéyin uning ehwalini igilep, köngül bölüp kéliwatqan bolup, jismaniy salametliki, qelb yariliri asta-asta eslige kéliwatqan omürbek xitay hökümitining adaletsizliklirini qazaqistan da'iriliri, qazaqistan we xelq'araliq kishilik hoquq organliri hemde axbarat wasitilirige anglitishqa bashlighanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet