"Yépiq terbiyelesh merkezliri" diki hayat: etigende shifen, chüshte mifen, 85 kishi bir yataqta

Muxbirimiz shöhret hoshur
2017-11-27
Share
terbiyelesh-merkizi-toqquzaq.jpg Toqquzaqtiki terbiyilesh merkizige özgertilgen burunqi mektep. 2017-Yili yaz.
RFA/Abduweli Ayup

Uyghur aptonom rayonida bulturdin bashlap qurulghan, bu yil kéngeytilgen, "Kursant" lirining qachan oqush püttüridighanliqi téxiche melum bolmighan "Yépiq terbiyelesh merkezliri" ning shara'itining pewqul'adde nacharliqi ashkarilanmaqta. Bezi tutqun a'ile-tawabi'atliri we guwahchilarning bayan qilishiche, bir qisim jaylarda 80-90 kishi bir yataqta, yene bezi jaylarda buningdinmu köp kishi bir orunda yétip qopushqa mejbur bolghan. Hemmisi dégüdek Uyghurlardin teshkillen'gen bu tutqunlargha bezi jaylarda shifen qatarliq xitayche ta'amlar bérilmektiken.

Hazirghiche ashkarilan'ghan sanliq uchurlardin melum bolushiche, Uyghur aptonom rayonining bezi jaylirida ahaliler nopusining 10 pirsenti mezkur merkezlerge soliwélin'ghan. Soliwélinishqa 10 yil burun anglap qalghan tebligh, namelum kishilerge xata baghlinip qalghan bir téléfon qatarliq atalmish "Xataliqlar" seweb bolghan. Bezi közetküchilirning texmin qilishiche, nöwette Uyghur rayonining herqaysi jaylirida texminen nechche on ming yaki nechche yüz ming kishi ene shu "Terbiyelesh merkezliri" de tutup turulmaqta. Melum bolushiche kursantlar her küni etigen qesemyadname oqup, xitay hakimiyitige qarita sadaqetmenlik pozitsiyesini bildürmekte.

Ilgirilep ehwal éniqlashlirimiz dawamida "Yépiq terbiyelesh merkezliri" ning shara'itining éghir derijide nacharliqi heqqidimu uchurlar ashkarilandi. Özini ashkarilashni xalimighan bir anglighuchimiz ürümchining midongchü rayoni "Yépiq terbiyelesh merkizi" de az dégende 200 kishining bir zalda yétiwatqanliqini ashkarilidi. Qaraqashning aqsaray yézisidiki bir kent sékrétari, özi körgen bir "Merkez" de 85 kishining bir sinipta yétip-qopuwatqanliqini bayan qildi. Nöwette ahaliler tutqundiki a'ile-tawabi'atlirining néme yep, néme ichiwatqanliqidin endishide iken.

Melum bolushiche, yémek-ichmektiki yétersizlik, égiz-peslik we nacharliq sewebidin bir qisim tutqunlarning salametlikide mesile körülgen. Qaraqash nahiyesining purchaqchidiki bir ayallar mudiri, özining "Terbiyelesh merkizi" diki qérindashlirining ehwali heqqide toxtilip mundaq dédi: "Akamning üchey yolidin chataq chiqip doxturxanigha apirildi, shu sewebtin körüshüp ehwallashtim. Déyishiche, etigende ulargha shifen bérilidiken, chüshte mifen yeydiken, qanche kishi bir yataqta yatidighanliqini sorimaptimen". Bu mudirning bayanliridin melum bolushiche, da'iriler "Yépiq terbiyelesh merkizi" ning shara'itining nacharliqi heqqide éghiz achmasliq heqqide tutqunlar we ularning a'ile-tawabi'atlirini agahlandurghan. Yene qaraqash nahiyesidiki bir dölet amanliq xadimning pash qilishiche, yawa yézisidin bir tughqini ölüp ketkenliki sewebidin 2 künlük sirtqa chiqish ruxsiti bérilgen bir tutqun, özining tutulghandin béri, yeni 3 aydin béri leghmen yep baqmighanliqini bayan qilghan.

Ghulja nahiyilik "Yépiq terbiyelesh merkizi" diki bir tutqunning bayan qilishiche, yataq we tamaqning nacharliqi uni azaplawatqan shara'itlarning eng yenggili iken. U hemmidin bek a'iliside béqishsiz qalghan ata-anisi we yar-yöleksiz qalghan perzentlirining qandaq kün kechürüwatqanliqidin endishide. Emma yataq we tamaq shara'itidiki nacharliqlar, bezi tutqunlarning, bolupmu yashan'ghanlarning salametlikige éghir tesir körsetken. Bu sewebtin, yéngisarning saghan yézisida az dégende 4 kishi yéqinqi 3 ayda ichide "Yépiq terbiyelesh merkizi" de jan üzgen.

Muhajirettiki Uyghur közetküchiler, nechche on ming yaki nechche yüz ming kishi ushtumtut yighiwélin'ghan bir jayda turmush shara'itining qaysi derijide nachar bolidighanliqini texmin qilishqa bolidighanliqini, nöwette ashkarilan'ghanlirining, nachar shara'itlar ichide eng yénikliri ikenlikini ilgiri sürüshmekte. Yene bezi ijtima'iy alaqe uchurlirida dunya Uyghur qurultiyining b d t ning alaqidar organliridin Uyghur rayonidiki "Yépiq terbiyelesh merkezliri" ni mexsus tekshürüsh üchün adem ewetishni telep qiliwatqanliqi tilgha élinmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet