Ма шиңруйниң уйғур районида муқимлиқ, сиясий интизам вә назарәтни йәниму күчәйтишни тәкитлиши немидин дерәк бериду?

Мухбиримиз меһрибан
2022-05-05
Share
Ма шиңруйниң уйғур районида муқимлиқ, сиясий интизам вә назарәтни йәниму күчәйтишни тәкитлиши немидин дерәк бериду?
news.ts.cn

Уйғур аптоном районлуқ парткомниң секритари ма шиңруй 26-април хотәндә қилған зиярити вә 27-април күни үрүмчидә еичлған мәхсус йиғинда, “муқимлиқни алдинқи орунға қоюп, әдлийә-қанун сестимисида узун мәзгиллик күрәшкә тәйяр туруш, сиясий интизам вә назарәтни күчәйтиш, мәркәзниң оурунлаштурушлириға қәтий бойсунуш” дегәнләрни тәкрар тәкитлигән.

“тәңритағ тори” ниң 26-апрелдики хәвиридин мәлум болушичә, ма шиңруй хотән вилайитиниң керийә, нийә вә чира қатарлиқ наһийиләрдики җамаәт хәвпсизлики, сот мәһкимиси, тәптиш мәһкимиси қатарлиқ орунларниң муқимлиқ саһәсидики хизмәтлирини алаһидә көздин кәчүргән.

Хәвәрдә дейилишичә, ма шиңрүй бу орунлардин “муқимлиқниң йүксәк сиясий вәзипә қатарида изчил давам қилишиға мутләқ капаләтлик қилиш” ни тәләп қилған. У сөзидә бу орунлардин “даимлиқ күрәш қилиш роһи вә ирадисини йүксәк дәриҗидә ашурушини, ‍ашқунлуқ вә терорлуққа қарши күрәшни қәти бошаштурмаслиқни, зор көләмлик зораванлиқ вәқәлириниң йүз беришигә һечқандақ йочуқ қалдурмаслиқни, һәр вақит муқимлиқ хизмитини шинҗаңни гүлләндүрүш хизмитиниң алдинқи шәрти қилиш” ни тәкитлигән. Әмма у хотәндики намратлиқ һәққидә бир еғизму сөз қилмиған.

“тәңритағ тори” ниң 28-априлдики хәвидин мәлум болушичә, ма шиңруй 27-апрел күни үрүмчидә ечилған “уйғур аптоном районлуқ парткомниң биринчи нөвәтлик тәкшүрүш вә сәпәрвәрлик орунлаштуруш йиғини” да қилған сөзидиму “муқимлиқ” мәсилисини алаһидә тәкитлигән.

У йиғинда қилған сөзидә “сиясий тәкшүрүшни чоңқурлаштуруш, назарәт қилишни күчәйтиш, омумиййүзлүк вә қаттиқ башқурушни илгири сүрүш, партийәниң назарәт системисини мукәммәлләштүрүш” ни қайта-қайта тәкрарлиған.

Ма шиңруй йеқинда хитайниң “хәлқ гезити” дә мәхсус мақалә елан қилип, уйғур диярида йоқири бесимлиқ сиясәтләрни давамлаштуруш ирадисини билдүргән иди.

Ма шиңруй өткән йилиниң ахирида чен чүәнгониң орниға уйғур аптоном районлуқ парткомниң секритари қилип тәйинләнгән иди. Шундин буян у  уйғур дияриниң һәрқайсий вилайәт вә областлирида арқа-арқидин хизмәт тәкшүрүши елип барған. Бу җәрянда у дөләт хәвпсизликини қоғдаш, районниң муқимлиқи вә әминликини сақлаш, бөлгүнчиликкә вә ашқунлуққа зәрбә бериш, ислам динини хитайчилаштуруш, ‛җуңхуа миллити ортақ еңи‚ ни турғузуш, шинҗаңни мәдәнийәт арқилиқ озуқландуруш, йәрлик билән биңтуәнни юғуруш қатарлиқларни давамлиқ тәкитләп кәлгән.

Вәзийәт анализчилириниң билдүрүшичә, ма шиңруйниң уйғур диярида муқимлиқни давамлиқ тәкитлиши йеңилиқ әмәс. Һалбуки униң бу қетим уйғурлар зич олтурақлашқан хотән вилайитиниң бирқанчә наһийәсидә мәхсус зиярәттә болуши вә бу җайдики җамаәт хәвпсизлик идарилири, сот мәһкимиси вә тәптиш органлирида алаһидә хизмәт тәкшүрүши елип бериши диққәт қиларлиқ бир нуқта икән.

Ютуп торида хитай вәзийити һәққидики анализ программилири билән тонулған, һазир американиң ню-йорк шәһридә турушлуқ туңган миллитидин болған мустәқил анализчи ма җү (马聚) , йәни җүмә әпәнди илгири радийомиз зияритини көп қетим қобул қилған иди. У балилиқ мәзгилидә аилиси билән гәнсудин уйғур дияриниң текәс наһийисигә келип, уйғур, қазақ хәлқлириниң ярдимигә еришкәнликини, һазир кзиниң уйғур дияри вәзийитини йеқиндин көзитип келиватқанлиқини билдүргән иди.

 Ма җү әпәнди 29- април күни радийомиз зияритини қобул қилип, ма шиңруйниң хотән зиярити вә униң районда давамлиқ “муқимлиқ” ни тәкитлишиниң сәвәблири һәққидә өз қарашлирини оттуриға қойди. У ма шиңруйниң алдинқи нөвәтлик хитай секритарлириға охшашла “муқимлиқ” өзиниң сиясий истиқбали үчүн дәсмайә қиливатқанлиқини, буниң түп сәвәбиниң әмәлийәттә өз орнини мустәһкәмләш икәнликини көрсәтти.

 У мундақ деди: “мәйли хотән вилайитидә муқимлиқниң тәкитлиниши болсун яки уйғур диярида омумиййүзлүк муқимлиқниң тәкитлиниши болсун, буниңдики биринчи амил бу йил хитай компартийәсиниң 20-қурултийи ечилмақчи. Ма шиңруйниң бу қетим қандақ қилип уйғур аптонум райониға вакалитән хитай компартийәси сиясий биюрусиға әза болуп кирәлиши  униң уйғур районда көрсәткән хизмәтлиригә бағлиқ. Биз шуни билимизки, өткән йилларда хитай һөкүмити районда йүз бәргән қаршилиқ һәркәтлирини аталмиш ‛терорлуқ һуҗумлири‚ дәп атиған иди. Һалбуки аталмиш ‛терорчи‚ лар вә ‛терорлуқ һуҗумлири‚ һәққидә хәлқараға қайил қиларлиқ дәлил-испатларни көрситип берәлмиди. Әнә шу сәвәбтин америка һөкүмити бултур аталмиш ‛шәрқий түркистан ислам  партийәси‚ ни ‛терорлуқ тәшкилатлар тизимлики‚ дин чиқиривәтти. Мана бу әһвал бизгә хитайниң уйғур аптонум районидики әмәлдарлириниң ваң лечүән дәвридин башлапла, аталмиш ‛терорлуқ вәқәлири‚ ни баһанә қилип, районда муқимлиқни қоғдаш җәһәттә ‛төһпә‚ көрситип кәлгәнликини көрситип бериду. Ма шиңрүй кәлгәндин кейин, хәлқниң уларға қаршилиқ көрсәткүдәк мадари қалмиған болсиму, әмма униң йәнила бу нуқтини тәкитлиши,  ма шиңрүйниң өзини көрситишкә урунуватқанлиқини көрсәтмәктә. Буниңдин униң  юқуриға өрләштәк шәхсий муддиасиниму көрүвелишқа болиду.”

Ма җү әпәнди йәнә илгирики йилларда қаршилиқ вәқәлири көп йүз бәргән хотәннниң уйғурлар зич олтурақлашқан район болуш билән бирликтә, йәнә һиндистан вә пакистан қатарлиқ дөләтләр билән чегралинидиған муһим истратигийәлик җай икәнликини, буниң хитай һөкүмитини вә униң уйғур дияриға тәйинлигән партком секритарлирини әндишигә салидиған амилларниң бири икәнликини билдүрди.

У йәнә бирнәччә күн илгири пакистанниң балучистан районида йүз бәргән коңзи иниститотиниң 3 нәпәр хитай оқутқучисиға һуҗум қилиш вәқәси вә афғанистанда йеқинда йүз бәргән хитайға қарши һәркәтләрни тилға алди.

Униң билдүрүшичә, гәрчә пакистан, афғанистанға охшаш дөләтләрниң һөкүмәтлири хитайдин еришидиған мәнпәәт бәдилигә өзини “хитайниң йеқин дости” дәп елан қилған болсиму, әмма бу райондики хәлқләр йәнила өзлириниң диндаш қериндашлири болған уйғурларға һессидашлиқ қилидикән. Мана бу әһвал хитай һөкүмитини әндишигә салидикән.

Бу һәқтә германийәдә яшаватқан мустәқил вәзийәт анализчиси әнвәр әхмәт әпәндиму зияритимизни қобул қилди. У машиңруйниң хитайниң 20-қурултай һарписида хотәндә қанун органлириға қилған сөзидә “муқимлиқни қоғдаш” ни алаһидә тәкитлиши, гәрчә йеңилиқ болмисиму, әмма хитайниң йәнила район вәзийитидин хатирҗәм әмәсликини көрситидикән.

Әнвәр әхмәт әпәндиниң билдүрүшичә, хитай һөкүмити уйғурларни “дүшмән” дәп қариғанлиқи үчүн, уларниң һәр вақит “муқимлиқни қоғдаш” намида елип баридиған бастурушлири хитайлар көп санлиқни игиләп болған шималий уйғур диярини әмәс, бәлки уйғурлар зич олтурақлашқан җәнубий уйғур диярини мәркәз қилидикән.

Униң қаришичә, ма шиңруйниң давамлиқ һалда “ашқунлуқ вә терорлуққа қарши күрәш қилиш роһини өстүрүш” ни тәкитлиши, уйғур дияридики зулум вә бастурушниң йеқин кәлгүсидә техиму қаттиқ йосунда давам қилидиғанлиқиниң бир бишарити икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт