"Qal, dédi tengri" : musapir sha'irening hesretlik tuyghuliri

Muxbirimiz jüme
2019-02-08
Élxet
Pikir
Share
Print
Sha'ire aynur muhemmettursun chin.
Sha'ire aynur muhemmettursun chin.
RFA/Jume

Yéqinqi yillardin béri xitayning Uyghurlargha qaratqan basturush siyasetliri tüpeyli, ana yurtini terk étip chet'ellerde sersan bolushqa mejbur bolghan Uyghur élim igilirimu az emes. 2017-Yildin béri türkiyede turup özining musapir tuyghuliri heqqide qelem tewritishni toxtatmighan yash Uyghur sha'ire aynur muhemmettursun chin ene shularning jümlisidindur.

Aynur muhemmettursun chin 1990-yili xotende tughulup, töt yéshida ata-anisining köchüsh sewebi bilen ürümchide chong bolghan. 2013-Yili shinjang uniwérsitétining edebiyat fakultétini tamamlighan.

U 2013-yildin 2015-yilgha qeder ürümchi téléwiziye istansisida toxtamliq muxbir bolup xizmet qilghan, 2015-yildin 2016-yilning axirighiche shinjang sen'et institutining tiyatir fakultétida oqutquchiliq bilen shughullan'ghan. 2017-Yili 3-aydin buyan türkiyege kélip yerleshken aynur muhemmettursun chin nöwette istanbul aydin uniwérsitétining türkologiye fakultétida élim tehsil qilmaqta.

Aynur muhemmettursun chinning hazirgha qeder nopuzluq metbu'atlarda köpligen shé'irliri élan qilghan.

2016-Yilidin bashlap pütün xitay miqyasida közge körünüshke bashlighan sha'ire aynur muhemmettursun chin bezilirini hetta özimu toluq chüshendürüp bérelmeydighan sewebler bilen 2017-yilidin buyan türkiyede musapir bolup turup qélishqa mejbur bolghan.

Wetende qalghan ata-anisi we türmilerge tashlan'ghan sepdashliri heqqide toxtalghinida hesretlik tuyghulirini yoshuralmighan aynur muhemmet tursun öz ijadiyiti heqqide némilerni éytidu? bularning jawabigha qiziqsingiz söhbetning tepsilatigha diqqet aghdurghaysiz. 

Söhbetning tepsilati töwendiki ulanmida.

Qal, dédi tengri
Aynur muhemmettursun chin


Dédim men xeyr-xosh, xush qal

Istanbul,

Baghringni ach manga tarim, xantengri …

Lékin kétishke bermidi héch yol,

Qal, dédi tengri, qal dédi tengri.

Söygüngni istiseng istanbulda sen,

Bextingni istiseng istanbulda sen,

Eslingni istiseng istanbulda sen,

Qal, dédi tengri… qal, dédi tengri.

Men dédim bek kichik ümid bek kichik,

U dédi bu yerning asmini kengri.

Ishq - sen téxi kechmigen kéchik,

Qal, dédi tengri… qal, dédi tengri.

Men dédim bu yerdin néme taparmen, 

Belki nepsim dep tinmay chaparmen.

Söygüdin bir güzel hayat bérermen,

Qal, dédi tengri… qal, dédi tengri. 

Bir ghérib ashiqni séghinmisun dep,

Meshuqi özgige béqinmisun dep,

Muhebbet berdimghu yene ne telep,

Ketmekchi bolghining emdi ne seweb?

Men dédim atamni, anamni dermen,

Her deqiq ularning ghémini yermen. 

Wetenni söygüdin ela dep turup,

Bu yat tupraqta qandaq ünermen?

U dédi atangni perishtem tapar,

Xalisam yurtungni qum tupraq yapar,

Hamini sen uni, u séni tapar,

Qal, dédi tengri… qal, dédi tengri.

Éhtimal ketkinim ketmiginimdur, 

Ashiqqa bu alem bolghanmu kengri?

Men dédim kétimen, kétimen choqum, 

Qal, dédi tengri… qal, dédi tengri…


Bir nan üchün

1

Hayat - 

Nan! 

Bir ademning 

Tirikliktiki jebrisi 

Hayattiki sebrisi 

Ölgendiki qebrisi 

Nan üchün, 

Nan 

Nan 

Nan! . . . 

Bir nan üchün belki shan-sherep 

Bir nan üchün qehr we ghezep. 

Bir nan üchün tökülgen qanlar, 

Bir nan üchün dunya töt terep. . . 

Weten üchün yötkeymiz tashni 

Bir tal nan bar uning astida. 

Güzellikni küyleymiz harmay, 

Nan bar éytqan her bir naxshida. 

Aram tapmas belki héchqachan 

Bir nan üchün yashighan bu jan. 

2

Muhebbet - 

Nan! 

Yarni izdep tapquchilik 

Tendiki jan toxtap tursun. 

Yar bilen xoshlashquchilik 

Dildiki hijran toxtap tursun. 

Ishq dargha asquchilik

Méni bir nan saqlap tursun. 

Muhebbet -

Sensiz yashash mumkin ölmisem. 

Nansiz yashash 

Mumkin emes bilsem-bilmisem. 

Nan -

Ömrümde sen bol. 

Séning pütmes qudriting bilen 

Achay daghdam tiriklikke yol. 

3

Weten-

Nan! 

Bayning qorsiqini toyghuzghuchilik 

Üch.

Yoqsulning künini ötküzgüchilik 

Ikki. 

Ghéribning jénini qutquzghuchilik

Bir. . . 

Yer yüzige zira'et térighan 

Ilahtur. 

Achqa bir tal nan bergen 

Padishahtur. 

Bir ghérich yer, bir burda nanmu 

Yéter bashqilardin uzaq yashashqa. 

Yéter tapanning astidiki yer

Weten dep atashqa. 

4

Chüshendürüp qoyay, bu hayat 

Bir nan üchün ölüp qalmaqtur. 

Chüshendürüp qoyay, muhebbet 

Bir nan üchün saray salmaqtur. 

Chüshendürüp qoyay, weten 

Bir nan üchün jahan almaqtur. 

Nan ghururdur, sundurma uni 

Yoqsulluqta hemde achliqta. 

Nan ippettur, bulghima uni 

Xorluqta we yalingachliqta. 

Hayat-nandur, muhebbet-nandur 

Weten-nandur. 

Bir chishlem-bir chishlemdin 

Hemmisi bir nandur. 

Belki bu nan 

Bizni tirik eyligen jandur 

5

Salam nan! 

Öz yurtumda sétilmighan jan 

Öz yurtumda tépilmighan nan 

Bir nan üchün kettim wetendin 

Bir nan üchün kechtim janandin… 

Yat qolida qoyup anamni 

Yaw qolida qoyup atamni 

Buyrughan yolunggha mangdim ilahim 

Yétim wetenni alsun panahing …

Men téxi ölmidim 

Alte ay bolghinimda anamning qorsiqidin chüshtüm we 

Doxturlarning kéreksiz gösh qatarida exletxanigha tashliwétishidin qattiq chirqiridim: 

Ey ademler 

Emdila tughuldum 

Men téxi ölmidim. 

Alte yéshimda baldurla mektepke kirdim

Sawatsiz dadamning gézitni tetür tutqiniche méni tapshuruq ishlitishliri 

Japakesh anamning kotuldap turup üsti-béshimni tüzeshliri bashlandi. 

Kélechek we istiqbal aldida ularni na'ilaj qoymasliq üchün 

Kitablargha karniyimghiche kirdim 

Depterlerge béshimchilap chöktüm 

Mu'ellimlerning tapa-tenilirige kömüldüm. 

Shundimu 

Haqaretler arisidin béshimni kötürüp mundaq dédim: 

Kechürünglar, 

Men téxi ölmidim! 

Yashliqim waqti ötken bilimlerni öginish bilen ötti. 

Chonglarning neziride

Ötmüsh shu qeder toghra idiki, zinhar xatalashqili bolmaytti. 

Özüm bu yerde idim, 

Hayatim u yerde méni chaqiratti. 

Haraq ichish 

Tamaka chékish 

Kéchilik kulublarda tamasha qilishtin ibaret ré'al chüshlirimni jennetke élip qoyup 

Sugha béshimni chöktürdüm. 

Buruqtumluq ichide tépirlap turup yene shu gepni tekrarlidim: 

Men téxi ölmidim! 

Muhebbetke kéchikip keldim. 

Öz ixtiyarimche emes, 

Qéyip 

Yaki aylinip emes, 

Del udullinip keldim. 

Söyüshümdin söygü tughuldi 

Uni baqtim 

Perwishlidim 

Chong qildim. 



Zuwan'gha kirdi, 

Méni haqaretlidi. 

Mangdi 

Mendin yiraqlap ketti. 

Shu waqitta 

Manga 

Ah. . . 

Xoymu yarishatti ölüm. 

Shundimu 

Köksümdiki zeykeshte yénik ingrap turup dédim: 

Men téxi ölmidim! 

Namrat idim, 

Bay boldum. 

Qismet yerde qoysa danggal, 

Kökte qoysa ay boldum. 

Gahida er 

Gahida ayal boldum. 

Derex bolsam, yopurmaqlirimni shildirlitish 

Özüm shamal boldum. 

Turmush kim bolushqa mejburlisa 

Shu boldum. 

Mesxirilik közlerdin yiqildim 

Mensitmeslik nezerliride yalingach qaldim. 

Bügün 

Hesetlik nagah yalqunlirida ütlen'gen qanitimni perlep turup shundaq démektimen: 

Men téxi ölmidim! 

Doppigha patqan béshim jahan'gha patmidi, 

Musapir boldum. 

Yochun közlerde kéchildim. 

Yölen'gen témim yatning tupriqigha örüldi

Yighlighan awazim yat yerning hawasigha bozlidi 

Hawa tutuq künliri 

Quyashqa oxshaytti weten. 

Qisilghan chaghlarda 

Pulgha oxshaytti weten. 

Ach qalghan chaghlarda 

Bir tal kökbashqa 

Yaki 

Bir tutam otyashqa oxshaytti weten. 

Wapasiz bolsimu meyli 

Bolsiken dep qalghudek yargha oxshaytti weten. 

Wetinining kochisida meghrur kétiwatqan itning keynidin sokuldighinimche qawidim: 

Men téxi ölmidim! 

Tömürdek soquldum 

Yaghachtek késildim. 

Mixtek qéqildim, 

Ret-ret 

Ret-ret 

Ret-ret 

Özümge ésildim. 

Öldüm 

Tirildim. 

Öldüm 

Tirildim. 

Pishtim 

Küchlendim. 

Jimjit köl idim, 

Deryadek aqidighan boldum. 

Ghérib yer idim, 

Yerge 

Asmandin baqidighan boldum. 

Biraq 

Bu chaghda 

Saqliqim mendin tandi. 

Ezalirimning

Ishleshtin rayi yandi. 

Ularni aramigha qoydum, 

Uh! . . . 

Yiqildim 

Yiqildim 

Yiqildim. 

Shu chaghda méni tügeshti dep oylidinglar 

Yaq, 

Men tügimeymen 

Men yashimighan tügeydighan hayatta. . . 

Késel kariwitidin tikkide chüshüp 

Xijilliq bilen silerge shuni déyishke mejburmen: 

Kechürünglar 

Kechürünglar 

Men téxi ölmidim!

Toluq bet