Мәсут өзилиниң "шәрқи түркистан чақириқи" зор ғулғула қозғиди

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2019-12-16
Share
mesut-ozil-tesiri.jpg Намайишчилар германийә арсенал путбол кулубиниң топчиси мәсут өзилниң иҗтимаий таратқуларда уйғурлар үчүн қилған чақириқиға рәһмәт ейтип лозункиларни көтүрүвалған көрүнүш. 2019-Йили 14-декабир, истанбул.
AFP

13-Декабир германийәлик мәшһур түрк путболчи мәсут өзил тивиттер, фейсбук, инистиграм қатарлиқ иҗтимаий таратқулардики шәхсий һесабида уйғур мәсилиси үстидә тохтилип, хитай һөкүмити вә буниңға сүкүт қилған мусулман дунясини қаттиқ әйиблигән. Мәсут өзилниң иҗтимаий таратқуларда қаттиқ ғулғула қозғиған мәзкур баяни хәлқаралиқ таратқуларниңму җиддий диққитини тартқан.

Мәсут өзилниң баянида "қуранлар көйдүрүлүватиду, мәсчитләр йиқиливатиду, мәдрисиләр чәклиниватиду, диний өлималар өлтүрүлүватиду, әрләр лагерларға солиниватиду, уларниң орниға хитай әрлири аилиләргә йәрләштүрүлүватиду, ача-сиңиллар хитай әрлири билән өйлинишкә мәҗбурлиниватиду" дегән җүмлиләр йәр алған. Мәсут өзил йәнә уйғур мәсилисигә сүкүт қиливатқан мусулман дунясини тәнқидләп мундақ дегән: "ғәрб таратқулирида, ғәрб дөләтлиридә бу мәсилиләр күнтәртипкә келиватқанда мусулман дөләтләр вә таратқулар қәйәрдә?! улар зулум болуватқан йәрдә тәрәпсизлик қилишниң номуссизлиқ икәнликини билмәмду?"

Мәсут өзилниң шәрқи түркистан һәққидики инкасидин кийин у топ тепиватқан арсенал кулуби баянат елан қилип, мәсут өзилниң мәзкур көз қаришиниң пәқәт өзигила вәкиллик қилидиғанлиқини, арсенал путбол кулубиниң сиясәткә арилашмайдиғанлиқини ейтқан. Арсеналниң мәзкур баянати хәлқаралиқ таратқулар вә иҗтимаий алақә васитилиридә қаттиқ тәнқидләнгән.

Хитай ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси гең шуаң 16-декабир күни мухбирларниң соалиға җаваб бәргәндә: "шинҗаң җуңгониң айрилмас бир қисми. Җуңго тарихида шинҗаң әзәлдин ‹шәрқий түркистан' дәп аталған әмәс. Биз мәсут өзилниң шинҗаңға келип көрүп беқишини қарши алимиз. Әгәр униңда ақ-қарини айриялиғудәк, адаләтни яқлиялиғудәк виҗдан вә принсип болидиған болса, у ‹пүтүнләй башқичә бир шинҗаң' ни көриду," дегән. 15-Декабир хитай компартийәсиниң авази һесаблинидиған "йәр шари вақит гезити" бирләшмә обзор елан қилип, мәсут өзилини хитайға дүшмәнлик қилип җиһади гуруппиларға ярдәм беришни вә мусулман дунясида шинҗаң мәсилиси түпәйли хитайға қарши нәпрәт шәкилләндүрүшни мәқсәт қилған дәп әйиблигән. Хәлқаралиқ ахбарат васитилири вә иҗтимаий таратқуларда қаттиқ ғулғула қозғалғандин кийин хитайниң даңлиқ иҗтимаий таратқуси - вийбода мәсут өзилгә қарши тәшвиқат күчәйгән болуп, хитай мәркизи телевизийә истансиси тәнтәрбийә қанилида тарқитидиған манчестер вә арсенал кулуби оттурисидики мусабиқәни тарқитишни бикар қилған. "йәр шари вақит гезити" ниң тивиттер һесабида ейтилишичә, мәзкур мусабиқини тарқитишни бикар қилишниң сәвәби мәсут өзилиниң инкаси сәвәблик икән. Шәнбә күни хитайдики издәш маторлирида әң юқири орунға чиққан мәсут өзилниң исми йәкшәнбә күнидики "әң көп издәнгәнләр" тизимликидә орун алмиған.

Хитайниң интернет чәклимиси дуняда әң көп муназирә болуватқан темилардин бири болуп, 16-декабир американиң хитайда турушлуқ әлчиханиси тивиттер һесабида мундақ дегән: "хитайниң тор чәклимиси йәршаривий мәсилидур. Йеңи бир доклатта ейтилишичә, хитай дунядики интернетқа әң еғир бисим ишлитидиған дөләт болуп, һәтта хитай территорийәсиниң сиртидики инсанларму бихәтәр әмәс."

Мәсут өзилниң чақириқи иҗтимаий таратқуларда зор ғулғула қозғиғандин кийин германийәлик рәп нахшичи капитал биро инистаграмдики баш сүритигә шәрқи түркистан җумһурийитиниң байриқини чиқиривалған. Мисирниң сабиқ дөләт командисиниң даңлиқ путболчиси муһәммәт әбу түрәйкә мәлум бир телевизийә зияритидә мәсут өзилини: "җәсур позитсийәси билән тәнтәрбийәчиләргә үлгә болди" дәп тәриплигән. Иҗтимаий таратқу васитилиридә йәнә нурғун тор чолпанлири, комедийә артислири, моделлар, тәнһәрикәтчиләр вә иҗтимаий таратқу сәһипилири кәйни-кәйнидин уйғурларниң бүгүнки вәзийитини аңлитидиған инкасларни вә сүрәтлик чақириқларни һәмбәһирләшкә башлиған. Түркийәдә даңлиқ кино артиси нәҗати шашмаз вә даңлиқ түрк рок нахшичиси һалук ләвәнит иҗтимаий алақә васитилиридики шәхси һесаблирида уйғурларниң зулумға учраватқанлиқини ипадиләп, уйғур мәсилиси һәққидә көз қаршини ортақлашқан.

Көзәткүчләрниң қаришичә мода, сәнәт вә тәнтәрбийә қатарлиқ саһәләрдә көзгә көрүнгән даңлиқ шәхсләрниң уйғур мәсилиси үстидә инкас билдүрүши уйғур мәсилисиниң хәлқаралишишида интайин муһим рол ойнайдикән.

Биз иҗтимаий таратқуларда даңлиқ шәхсләргә уйғур мәсилиси үстидә инкас билдүрүшни тәләп қилиш һәрикити қозғиған уйғур агентлиқиниң қурғучиси таһир имин әпәндимни зиярәт қилдуқ. Таһир имин әпәнди даңлиқ шәхсләрниң уйғур мәсилисигә қарита инкас билдүрүшниң әһмийити вә уйғур мәсилисиниң хәлқаралишишида ойнайдиған роли тоғрисида тохтилип, мундақ деди: "мәшһур шәхсләрниң уйғур мәсилисигә инкас билдүрүшиниң әһмийити интайин зор. Буниңда мундақ үч хил амилни нәзәрдин сақит қилмаслиқ керәк. Биринчидин мәшһур шәхсләр җәмийәттә етирап қилинидиған, җәмийәттә нурғун қоллиғучилири вә қарши турғучилири болған, җәмийәтниң диққитини тартидиған фокус нуқтиси болуш әвзәлликигә игә. Бу хил әһвалда биринчи хил тәрипи кишиләрни әгәштүрүш, қоллиғучилирини, мәстанилирини уйғур мәсилисини қоллашта риғбәтләндүрүш. Мәсилән, мәсут өзилиниң путбол мәстанилириму уйғур мәсилисини қоллап, хитай һөкмитини әйибләйдиған әгәшмә мәзмунларни қайта қайта йоллиди. Йиғинчақлиғанда, биринчиси қоллаш вә әгишиштур. Иккинчиси, ғайәт зор муназирә қозғаш. Мәйли қоллиғучи яки яхши көрмәйдиғанлар оттурисида болсун, икки тәрәп оттурисида муназирә қозғайду. Бу муназириниң әһмийити, кишиләргә таратқуда, намайишларда, илмий мақалиләрдә билдүрәлмигән мәсилиләрни авам хәлққә билдүрүш ролини өтәйду. Буниң муназирә роли интайин чоң.

Үчинчиси, әгәр мәшһур шәхсниң баянати кәскин вә қаттиқ болғанда хәлқаралиқ сүркилиш вә мәсилиләргә сәвәб болуши момкин."

Таһир имин әпәндим зияритимиз давамида йәнә муһим мисаллар билән мәсут өзили сәвәб болған хәлқаралиқ сүркилишни изаһлап бәрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт