Dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishishining xulase doklati élan qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2022.10.05
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishishining xulase doklati élan qilindi 14-Nöwetlik sherqiy türkistanliqlar qérindashliq yighinidin körünüsh. 2022-Yili 3-öktebir. Istanbul.
RFA/Arslan

Istanbuldiki sherqiy türksitan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining uyushturushi bilen yilda bir qétim ötküzülüp kéliwatqan “14-Nöwetlik dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishishi” bu yil 2-öktebirdin 4-öktebirgiche istanbulda ötküzüldi.

Bu qétimliq uchrishishta bügünki özgiriwatqan dunya weziyide sherqiy türksitan we Uyghurlar mesilisi boyiche qilishqa tégishlik xizmetler؛ xitayning Uyghurlargha yürgüziwatqan irqiy qirghinchiliqigha qarshi turush؛ Uyghurlarning milliy mewjutluqi we kimlikini qoghdash qatarliq muhim témilar boyiche muzakire we muhakimiler élip bérildi.

Yighinda dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi doktur erkin ekrem “Özgiriwatqan dunya weziyitide sherqiy türkistan mesilisi we xitay” dégen témida söz qildi. U sözide hazirqi xelq'ara weziyettin ustiliq bilen paydilinip, sherqiy türkistan dewasini ünümlük halda qanat yaydurush heqqide öz qarashlirini otturigha qoyup ötti.

14-Nöwetlik sherqiy türkistanliqlar qérindashliq yighinidin körünüsh. 2022-Yili 3-öktebir.  Istanbul.

U mundaq dédi: “Chet eldiki dewada üch amil bir yerge kélishi lazim. Buning biri, xelq'ara weziyet, ikkinchisi, xitay weziyiti, üchinchisi sherqiy türksitan weziyitidur. Oxshash waqitta, oxshash yerde kolléktip heriket qilghan chaghda, andin bu dewyimiz chet elde muweppeqiyet qazinidu.”

Sherqiy türksitan insan heqlirini közitish jem'iyitining re'isi nurmuhemmed türkistani özining “Xelq'arada sherqiy türkistan milliy kürishini qanat yaydurushning usul-chariliri” dégen doklatida Uyghur mesilisining xitayning ichki mesilisi bolmastin, belki pütkül insaniyet ortaq mesilisi ikenlikini tekitlep ötti.

Sherqiy türkistan ölmalar birlikining mu'awin re'isi sirajiddin ezizi “Sherqiy türkistan dewasining qizil siziqliri we özgermes pirinsipliri” dégen témida söz qildi. U sözide sherqiy türkistan dewasidiki 20 türlük özgermes pirinsipni tilgha élip, ularni birmu-bir sherhiylep ötti.

Bu qétimliq sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishishida söz qilghan her sahediki wekiller, sherqiy türkistan dewasining gherb elliri, türkiye we islam elliridiki eng yéngi ehwali, jiddiy özgiriwatqan hazirqi xelq'ara weziyette qilishqa tégishlik xizmetler, milliy mewjutluq we milliy medeniyetni qoghdash, ayallarning dewa ishliridiki roli we orni qatarliq témilarda öz qarashlirini sherhiylep ötti.

14-Nöwetlik sherqiy türkistanliqlar qérindashliq yighinidin körünüsh. 2022-Yili 3-öktebir.  Istanbul.

3 Kün dawam qilghan bu uchrishishning axirida yighinning xulase doklati élan qilindi. Sherqiy türksitan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetullah oghuzxan xulase dokilatidiki muhim nuqtilarni xulase qilip, munularni alahide tekitlidi: “Sherqiy türkistan dewasida asasiy pirinsipning musteqilliq kürishi ikenlikini tekitligen asasta, dunyaning herqaysi jaylirida pa'aliyet qiliwatqan teshkilat we shexslerni sherqiy türkistan musteqilliqini asasliq nishan qilishqa chaqiriq qilish؛ sherqiy türkistan dewasini türk dunyasining, ereb-islam dunyasining we shundaqla pütün insaniyetning ortaq dewasigha aylandurup, sherqiy türkistan mesilisining peqetla kishilik hoquq mesilisi emes, belki eng muhimi milliy musteqilliq mesilisi ikenlikini tekitlesh؛ sherqiy türkistan dewasida aktip pa'aliyet qiliwatqan teshkilatlar arisidiki hemkarliqni kücheytish, dewada qolliniliwatqan atalghu we uqumlarda birdeklik hasil qilish, shundaqla bügün'giche qolgha keltürgen netijilerni resmiy küchke aylandurush؛ sherqiy türkistanliqlarning yumshaq küchini berpa qilish؛ gherbiy türkistanda xelq diplomatiye herikitini kücheytish؛ xitayning islam dunyasidiki tetür teshwiqatlirigha qarshi teshwiqatlarni qanat yaydurush we islam dunyasida xitaygha qarshi küchlük jama'et pikri shekillendürüsh؛ sherqiy türkistanliqlarning islamiy we milliy kimlikini qoghdash, islam dinining zulum we ishghaliyetke qarshi turush heqqidiki telimatlirini keng teshwiq qilip, emeliy ünüm yaritish؛ teshkilatlar we dewa ademliride ehde rohini berpa qilish. . .”

Yighin qatnashchiliri xulase doklatidiki muhim nuqtilarni birdek qollap-quwwetlidi, shundaqla ularni emeliy xizmetlerde tedbiqlashning zörürlikini tekitleshti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.