Uyghur ilining muqimliq siyasiti xiyanetchilikke zerbe bérishke tosqunluq qiliwatidu

Muxbirimiz erkin
2015-09-10
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay re'isi shi jinping yapon'gha qarshi urush ghelibisining 70 yilliqini xatirilesh munasiwiti bilen ötküzülgen zor kölemlik paratta herbiy küchlirini közdin kechürmekte. 2015-Yili 3-séntebir, béyjing.
Xitay re'isi shi jinping yapon'gha qarshi urush ghelibisining 70 yilliqini xatirilesh munasiwiti bilen ötküzülgen zor kölemlik paratta herbiy küchlirini közdin kechürmekte. 2015-Yili 3-séntebir, béyjing.
AFP

Xitay merkizi intizam tekshürüsh komitétining tekshürüsh guruppisi yéqinda Uyghur ilidiki 10 sheher, rayon we nahiyege kélip orunlashqan.

Tekshürüsh guruppisining hazirgha qeder muqimliqni dep xiyanetchilikke qarshi turush herikitining sirtida qalghan Uyghur iligha kélip orunlishishi diqqet qozghidi.

Merkizi intizam tekshürüsh we réwiziye ministirliqining torida ashkarilishiche, tekshürüsh guruppisi xoten, aqsu, qaramay, idiqut, midong, mori, jiminey, jing, dörbiljin, lopnur qatarliq rayon, nahiye we sheherlerge kélip orunlashqan.

U parixorluq, xiyanetchilik, hoquqini suyi'istémal qilish, guruhwazliq, nepsaniyetchilik, emel sétish qatarliq qilmishlarni tekshürüsh bilen birge, partiye intizami, uning siyaset we nishanlirigha xilap söz heriketlerni, ittipaqsizliq qilmishlirini tekshüridiken.

Tekshürüsh guruppisining Uyghur aptonom rayonigha kélip orunlishishi xiyanetchilerni tazilash nöwitining Uyghur iligha kelgenlikini körsitemdu?

Amérikida neshr qilinidighan "Béyjing bahari" zhurnilining bash muherriri, weziyet analizchisi xu ping ependi, "Bu diqqet qilishqa erziydighan ehwal" dep körsetti. Lékin tekshürüsh guruppisining muddi'asini"Dawamliq közitishke toghra kélidu" dédi.

Xu ping: "Bu diqqet qilishqa erziydighan bir ehwal. Chünki, burun u shinjangda héchqachan xiyanetchilikke qarshi turush herikiti qozghap baqmighan. Emeliyette biz her xil xewer qanalliridin shinjangda emeldarlarning chérikleshkenlikini bilip turimiz. Xususen, ular muqimliqni qoghdash, térrorluqqa qarshi turushni qalqan qilip, chériklikni téximu éghirlashturdi.

Kompartiye hazirgha qeder shinjangda chériklikke qarshi turushni bir mesile süpitide otturigha qoyup qol sélip baqmighan. Emdi u bu mesilini otturigha qoyghan bolsa, bu diqqet bilen közitishke erziydighan bir yüzlinishtur." dep körsetti.

Shi jinpingning chériklikke qarshi turush herikiti Uyghur ilida ichki ölkilerge oxshash shiddetlik élip bérilmighan bolsimu, biraq yenila parixorluq bilen jazalan'ghan emeldarlar yoq emes.

Jazalan'ghan emeldarlar ichide xoten sheher bashliqi jür'et, atush shehirining sabiq sheher bashliqi ötkür, Uyghur aptonom rayonluq hökümetning bash katipi tursun ayup qatarliq Uyghur kadirlar bar.

Lékin "Béyjing bahari" zhurnilidiki xu ping ependining qarishiche, Uyghur ilida hökümet emeldarlirining parixorluq, chériklik ehwali intayin éghir bolsimu, emma rayonda bu xil qilmish bilen jazalan'ghan dilolar asasen simwol xaraktérlik, xalas.

U, kompartiyening shinjangda chérikke qattiq zerbe bérishi gumanliq, dep qaraydighanliqini körsitip, chünki ular chériklikke qattiq zerbe bérilse, shinjangdiki kadirlar qatlimida muqimsizliq kélip chiqidu, dep ensireydighanliqini bildürdi: "Shuni perez qilishqa bolidu, burun shinjangda chérikke qarshi turmasliqtiki seweb u shinjangdiki siyasiy, herbiy rehberlerde muqimliqni saqlashni chiqish qilghan. Chünki, chériklikke qarshi tursa, ichki qisimda nurghun mesile kélip chiqip, hökümet organlirida muqimsizliq peyda qilidu. Chünki, ichkiridiki xenzu rayonlirida bu ehwal yüz bergenliki bizge melum. Ichkiride hökümet qalaymiqanliship, nurghun kishi mesile sadir qilishtin qorqup, héchqandaq ish qilmaydighan böliwaldi.

Burun shinjangda chériklikke qarshi turmighan bolsa, bu ehwalni közde tutup shundaq qilghan. Uning üchün muqimliqni qoghdash chériklikke qarshi turushqa qarighanda téximu muhim. Shunga, u hazir shinjangda chérikke qarshi turushni otturigha qoyghan bolsa, bizguman bilen qaraymiz. U xenzu rayonlirida élip barghandek qattiq élip baramdu yaki mundaqla ötküziwétemdu, buni dawamliq közitishke toghra kélidu."

D u q ning qarishiche, Uyghur ilida chériklik muqimsizliqni éghirlashturuwatqan muhim amillarning biri. D u q bayanatchisi dilshat rishit, Uyghur ilida pütkül sistéma chérikleshkenlikini agahlandurup, "Siyaset özgertilmise, bu mesile hel bolmaydu" dédi.

Dilshat mundaq dédi: "Bizning wetende amanliqni qoghdash, térrorluqqa qarshi turush, dégen nam bilen edlihe, qanun sistémisi chérikliship ketti, dések xatalashmaymiz. Chünki, ular merkezdin pul telep qilidu, rayondiki muqimliqni qoghdash üchün. Ular rayondiki bezi mesililerni keltürüp chiqirip, pulgha ige bolidu. Shumu bir mesile, hazir mazar élish üchünmu para bérip yaxshi jay élish kérek. Weziyet mushundaq bir éghir ehwalda. Bu mesile siyasetni tüp yiltizidin özgermey turup hel bulimaydu."

Dilshat rishitning qarishiche, xitay hökümiti siyasitini özgertmey turup, Uyghur ilidiki chériklik mesilisini hel qilimen dése toqunush kélip chiqishi mumkin.

Dilshat rishit: "Hazirqi wetimizdiki qatlammu-qatlam singip ketken bu mesilini xitay hökümitining hel qilishi mumkin emes. Eger bu mesilini keng da'iride hel qilimen dése, xitaylar özining hoquqi, menpe'etini qoghdash üchün oylimighan toqunushlarni keltürüp chiqirishtin yanmaydu" dep körsetti.

"Béyjing bahari" zhurnilidiki xu ping ependi, junggo hökümitining shinjangdiki chériklikke qarshi turush herikiti uzun'gha barmaydighanli'iqini bildürdi. Uning qarishiche, shinjangdiki xenzu emeldarlar muqimliqni qalqan qilip, chériklikke qarshi turush herikitige tosqunluq qilishi mumkin. U mundaq dédi: "Junggo kompartiyesining chérikke qarshi turush herikiti ichkiridiki rayonlargha oxshash undaq daghdughiliq bolmasliqi mumkin. Bir az yénik élip bérilishi éhtimal. Chünki, u shinjangdiki kadirlar qoshunining muqimliqini saqlashqa ehmiyet béridu. U, kadirlar qoshuni ichidiki qalaymiqanchiliq shinjangning muqimliqi we térrorluqqa qarshi turushqa tesir qilidu, dep oylaydu. Uning üstige, shinjangdiki herbiy, siyasiy da'iriler muqimliq we térrorluqqa qarshi turushni qalqan qilip, merkezning shinjangda chériklikke qarshi turushni kéngeytmeslikini telep qilishi mumkin.
Shunga, shinjangning chériklikke qarshi turush herikitini ilgirilep közitishimizge toghra kélidu. U qanchilik uzun'gha baridu, bizning perizimizche u uzun'gha barmaydu."

Toluq bet