Степһен һарпер: иран дуня тинчлиқиға тәһдит болмақта

Канада баш министири степһен һарпер, иранниң ядро қоралиға еришиш вә уни ишлитиш хиялида болуватқанлиқини вә хитай билән русийиниң хәлқара җәмийәтниң иранниң ядро пиланини чәкләйдиған җазалашларға тосқунлуқ қилиши түпәйлидин мәзкур дөләтниң хорикиниң барғансери йоғинаватқанлиқини оттуриға қойди.
Ихтияри мухбиримиз камил турсун
2012-01-13
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәттә, канада баш министири стефен харпер сөздә.
Сүрәттә, канада баш министири стефен харпер сөздә.
AFP Photo

Канада баш министири степһен һарпер парис қолтуғидики җиддий вәзийәт һәққидә тохтилип:

«Иран дуня тинчлиқи вә бихәтәрликигә тәһдит шәкиллләндүрмәктә. Мениңчә, у дуня тинчлиқ вә бихәтәрликигә әң чоң тәһдит салмақта. У һакимийәт ядро қоралиға игә болушнила әмәс, бәлки ядро қоралини ишлитидиғанлиқидинму бишарәт бәрмәктә» деди.

Степһен һарпер иранниң әгәр ғәрб йеңи иқтисадий җаза йүргүзсә,дуня нефитиниң бәштән бири өтидиған моһим истратегйилик өткәл - һормуз боғузини қамал қилидиғанлиқини билдүргәнлики һәққидә тохтилип:

«Һормуз боғузини қамал қилиш тәһдити иранниң тәһдиткар характерини техиму ениқ көрситип бериду» деди. У сөзидә,хәвпсизлик кеңишиниң иранға қаратқан қаттиқ иқтисади җазалаш қарарлириниң хитай билән русийиниң изчил қарши чиқиши билән суға чилишип кәлгәнликини әскәртип:

«Канада явропа иттипақи билән бирликтә иранни җазалашни давамлаштуриду. Мән бу җазалашниң чоқум үнүми болидиғанлиқиға ишинимән. Хитай билән русийиму иранниң ядро пиланидин ибарәт бу еғир тәһдитни көрүп йетип,хәлқара җәмийәтниң садасиға ортақ болуши керәк» деди.

Иран ядро енергийисидин тинчлиқ үчүн пайдилинидиғанлиқини илгири сүрсиму, лекин ғәрб дөләтлири иран ядро ениргийисини хәлқ ишлириға ишлитимиз, дегәнни баһанә қилип, ядро қорали ясашқа уруниватиду, дәп қаримақта. Иранниң һормуз боғузини қамал қилидиғанлиқи һәққидики попозиси вә уран қуюлдуруш завудини ишқа кириштүргәнликини елан қилиши билән, униң ғәрб әллири билән болған мунасивити техиму яманлашти. Нөвәттә явропа әллири иттипақи иранға қарита нефит имбаргосини йолға қоюшни пиланлимақта. Америка болса иран билән сода қилған чәтәл ширкәтлирини вә иранниң мәркәз банкиси билән һәрқандақ сода алақиси қилған чәтәл пул муамилә органлирини җазалайдиғанлиқини елан қилди.

Канадани өз ичигә алған ғәрб әллириниң иранниң ядро мәсилисидики мәйдани изчил қаттиқ болуп кәлгән, улар көп қетим иранни агаһландурди.

Канада мәтбуатлиридики мәлуматларға қариғанда, нефит имбаргоси йүргүзүш иран иқтисадиға әҗәллик зәрбә бериду. Чүнки, иран дунядики 3 - чоң нефит експорт дөлити болуп,сәуди әрәбистани вә русийидинла кейин туриду. Иранниң малийә кирими нефит експортиға зор дәриҗидә тайиниду. Иранға қаритилған җазаларниң техиму қаттиқ түс елиши, мәзкур дөләтниң әң моһим сода шерики болған хитайни қийин әһвалда қойди. Хитай ғәрб әллиригә қарши ашкара байрақ көтирип чиқиштин өзини тартсиму, лекин ирандин ибарәт ғәрбкә қарши козурдин айрилип қелишниму халимайду.

Иранниң һормуз боғузини қамал қилидиғанлиқи һәққидики тәһдити вә уран қуюлдуруш завудини ишқа кириштүргәнликини елан қилиши, америка башчилиқидики ғәрб дөләтлириниң сәвир қачисини толдурди. Ундақта америка билән иран уруши йеқинлишип қалдиму?

Енергийә геоистратегийичиси һелима крофтниң қаришичә, иранниң бу һәркәтлири өз күчини артуқчә көптүрүп көз - көз қилиштин башқа нәрсә әмәс. Әмәлийәттә униң америка билән тиркәшкүдәк мадари йоқ.

Иран бу қопал оюн арқилиқ нефит баһасини өрлитишни нийәт қилмақта. Җазалаш аллиқачан иран иқтисадиға қаттиқ зәрбә бәрди. Шуңа униң өрлигән нефит баһасидин киридиған қошумчә киримгә еһтияҗи бар.

Енергийә геоистратегийичиси һелима крофт канада к т в телевизийисиниң зияритини қобул қилғанда,нефит имбаргосиниң һарписида, иранниң иқтисадида еғир давалғуш йүз бәргәнликини, иран пули риялниң қиммитиниң зор дәриҗидә чүшүп кәткәнликини, пуқраларниң америка доллирини талишип сетивеливатқанлиқини, қәдинас дости болған хитайниңму ирандин импорт қилидиған нефитниң миқдарини азайтқанлиқини тәкитлиди.

Канада мәтбуатлириниң билдүрүшичә, хитай моһим сода шерики болған теһранға мәдәт беришни давам қилмақта. Йәни у иранниң ядро пилани һәққидики кона муқамини тәкрарлимақта. Чүнки, хитайни енергийә билән тәминләватқан дөләтләр ичидә иран моһим орунда туриду. Иран сәуди әрәбистани вә анголадин қалса, хитайға әң көп нефит екиспорт қиливатқан дөләт болуп, америкиниң иранға йүзгүзмәкчи болған йеңи җазалаш тәдбирлири хитайға хели еғир дәриҗидә тәсир көрситиду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт