Қирғизистан парламент сайлими хәлқарада һәр хил баһаға еришмәктә

Қирғизистанда өткүзүлгән парламент сайлими америка вә яврупа һөкүмәт әрбаблири тәрипидин очуқ ‏- ашкара вә адаләтлик елип берилди дәп баһаланған бир пәйттә, бир қисим хәлқара көзәткүчиләрниң нәзиридә мәзкүр сайламниң қанунсизлиқлардин мустәсна болмиғанлиқи оттуриға қоюлмақта. Төвәндә бу һәқтә мухбиримиз әқидә мәлумат бериду.
Мухбиримиз әқидә
2010.10.13
Qirghiz-parlament-saylimi-bilet-tashlash-305 Сүрәт, 10 ‏- өктәбир, қирғизистанда өткүзүлгән парламент сайлимида биләт ташлаватқан қирғиз әр - айал.
AFP Photo

Қирғизистанда 10 ‏- өктәбир йәкшәнбә күни өткүзүлгән парламент сайлими, һазирқи вақитлиқ һөкүмәт президенти роза отунбайева тәрипидин қизғин алқишланди, у бу һәқтә тохтилип, "бу қетимқи сайламда пуқралар өзлири халиған партийиләргә бесимсиз вә буйруқисиз аваз бәрди" деди.

Отунбайеваниң нәзиридә сайлам, очуқ - ашкара, демократик вә әркин һаләттә елип берилғандин сирт, қирғизистанниң илгирики сахта сайлам әнәнисигә хатимә бәргән.

Яврупа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилатиниң сайлам көзәткүчилири, сайлам җәряниға иҗабий баһа бәргән болуп, норвегийилик депутад мартин, сайламниң әркинлик, иттипақлиқ вә пикир билдүрүш һоқуқлириға бойсунған асаста елип берилғанлиқини тәкитлигән һәмдә мундақ дегән: "бир қанчә йиллардин бери оттура асияда елип берилған бир қатар сайламларни көзәттим, қирғизистанниң бу қетимқи сайлимини, хәлқ өз ирадисини ипадә қилалиған бир сайлам болди дәп қараймән."

Америка президенти барак обамаму, сайламниң мувәппәқийәтлик болғанлиқиға баһа берип, қирғизистан вақитлиқ һөкүмитини тәбриклиди һәмдә қирғизистандики сайлам қатнашқучилириниң тарихи пәйттә, һакимийәтни тинч вә демократик шәкилдә йеңилаш үчүн һәссә қошқанлиқини тәбрикләйдиғанлиқини билдүрди.

Бу қетимқи парламент сайлими, 500 гә йеқин хәлқара көзәткүчи тәрипидин назарәт қилинған, гәрчә сайлам җәряни муһим шәхсләр тәрипидин юқириқидәк иҗабий баһаларға еришкән болсиму, лекин нурғун тәнқидләргә һәм учриған.

Сайламда парламентқа кирәлмигән "қирғизистан бирлик партийиси" вә башқа бир қанчә партийиләрниң 1000 дин артуқ қоллиғучиси 12 ‏- өктәбир күни бешкәк, ош, җалалабад қатарлиқ шәһәрләрдә кәң көләмлик наразилиқ намайиши қозғап, сайлам белитини қайта санап чиқишни тәләп қилған вә бешкәк билән оштики қатнаш йоллирини қамал қиливалған.

Сайламда 84. 4 Писәнт авазға еришип, наһайити аз нисбәт билән парламентқа кирәлмигәнликини ипадилигән "қирғизистан бирлик партийиси" йәнә, вақитлиқ һөкүмәтниң, бирлик партийисиниң русийә күчлири билән иттипақ түзүп, бу арқилиқ парламенттики орниниң күчийип кетишидин әндишә қилғанлиқини шу сәвәблик қәстән мәзкүр партийиниң авазға еришиш нисбитини төвәнлитип қойғанлиқини билдүргән.

Русийә истратегийә мәсилилири тәтқиқат мәркизи оттура асия бөлүминиң мутәхәссиси куертуфниң билдүрүшичә, сайламда йеңилгән сиясий күчләр, һәргиз мәғлубийәтни ундақ асан қобул қилмайдикән. Униң мөлчиригә қариғанда, қирғизистанда техиму көп сиясий наразилиқлар мәйданға келидикән.

Куертуф бу һәқтә йәнә: "мениң қаришимчә, бу қетимқи сайлам һечқандақ яхши бир нәтиҗә елип кәлмәйду, қирғизистан йәнила шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилати, хитай вә русийиниң һәмдә башқа қошна дөләтләрниң баш ағритидиған нуқтилиқ мәсилиси болуп қалиду " дәйду.

Қирғизистанниң парламент сайлими, буниңдин кейинки сиясий вәзийити, болупму шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатида тутқан орни мәсилиси қатарлиқлар үстидә тохталған америкидики George Washington университетиниң доктор аспиранти пәрһад билгин әпәнди, қирғизистан омумий вәзийити вә униң хәлқарадики тәсири һәққидики қарашлирини билдүрди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.