Хитайниң пакистанниң шималий қисмини контрол қилишқа тиришиватқанлиқи илгири сүрүлмәктә

Бир қисим мәтбуатларда пакистан даирилириниң уйғур елиниң ташқорған қатарлиқ районлириға чегрилинидиған гелгит- балтистан районини хитайға өткүзүп бәргәнлики илгири сүрүлди. Һалбуки, бүгүн пакистан ташқи ишлар министирлиқи баянат елан қилип, гелгитниң хитайға өткүзүп берилгәнликини рәт қилди вә бу районидики хитайларниң пәқәт апәттин қутулдуруш үчүн йол ясаватқанлиқини көрсәтти.
Мухбиримиз җүмә
2010.08.31
Keshmir-xeritisi-305 Сүрәт, кәшмир райониниң хәритиси.
http://www.himanshushekhar.com Дин елинди.

Истратегийә мутәхәссислириниң қаришичә, әгәр Хитай гелгит райониға кирсә, бу, һиндистан вә америка қатарлиқ дөләтләрниң алаһидә диққитини тартидиған бир мәсилигә айлинидикән.

"Нюйорк вақит гезити" дә берилгән хәвәргә қариғанда, пүтүн дуня пакистанниң индус дәряси вадисидики кәлкүн апитидин қутулдуруш һәләкчиликидә алдираш болуватқан пәйтләрдә, хитайниң 7 миңдин 11 миңғичә армийиси гелгит  - балтистан райониға киргән. Хәвәрдә көрситишичә, бу һәқтики учурлар чәтәл җасуслуқ органлири, пакистан мухбирлири вә пакистан кишилик һоқуқ хизмәтчилири тәрипидин дәлилләнгән.

Хәвәрдә көрситишичә, гелгит райониға киргән хитай армийиси томур йол ясашқа киришидикән. Бәзи әскәрләр қарақурум теғида юқири сүрәтлик ташйол ясап уйғур елигә туташтуруш қурулуши елип барса, йәнә бәзилири су амбири қатарлиқ қурулушларни қилидикән.

Асия истратегийә мутәхәссиси, түркийә һаҗитәпә университетниң дотсенти, доктур әркин әкрәмниң билдүрүшичә, бу район җуғрапийилик орун җәһәттә интайин муһим истратегийилик үстүнлүккә игә икән.

Гелгит - балтистан районида пакистан һакимийитигә қариши топилаңлар барғанчә әвҗ еливатқан иди. Әркин әкрәмниң қаришичә, пакистан өз дөләт хәвпсизликини техиму капаләткә игә қилиш үчүн мәзкур районниң ишлитиш һоқуқини хитайға беривәткән болуши мумкин икән. Униң қаришичә, хитай бу районни контрол қилиш арқилиқ әрәб деңизи вә парс қолтуқиға төмүр йол билән тосалғусиз киришни мәқсәт қилған.

Нюйорк вақит гезитидә көрситишичә, хитайниң нефит тошуғучи парахотлири парс қолтуқиға адәттә 16 яки 25 күндә киридикән. Әгәр гелгит - балтистан райони билән хитай пакистанниң гвадар райони пасни портиға ясиған деңиз армийә порти тиз сүрәтлик пойиз линийиси арқилиқ туташтурулса, бу линийә билән хитайдин парс қолтуқиға 48 саәттә кәлгили болидикән.

Пакистан ташқи ишлар министирлиқи гелгит райониниң хитайға бериветилгәнликини рәт қилған болсиму, мәзкур районға киргән хитайларниң кәлкүндә бузулған йолларни оңлайдиғанлиқини билдүрди.

Һалбуки, "нюйорк вақит гезити" дә көрситишичә, гелгит райондики хитай армийиси техи йеқинға кәлгүчә гелгитқа келип - кетип һәрикәт қилған болса, йеқиндин буян гелгитта туралғуларни селишқа башлиған.

Доктур әркин әкрәмниң қаришичә, хитай өзиниң бу хил кеңийиш муддиасиға һазирғичә ениқ чүшәнчә бәрмигән. Шуңлашқа бу хил әһвал башқа дөләтләрни биарам қилип келиватқан икән. Шундақ шараитта америка җәнубий деңиз вә башқа районларға хитайниң һәрикитини чәкләйдиған бәзи тәдбирләрниму елиши мумкин икән.

Хитайниң пакистанда һәрбий мәвҗутлуқини күчәйтиши, һәмдә һинди окянға туташ пакистан портида деңиз армийә порти селиши, хитай билән чегра ихтилапи бар һиндистанниму биарам қилидикән. Әркин әкрәмниң қаришичә, һиндистан нөвәттә өз армийисигә икки йөнилиш бойичә җәң қилиш тәлимати бәрмәктә икән. Шуңлашқа хитайниң мәзкур районда көзлигән мәқсәткә йетиши анчә асанға тохтимайдикән.

Гелгит - балтистан райони пакистанниң шималий қисмиға җайлашқан болуп, шималда уйғур елиниң ташқорған вә хотән райониға, шәрқий шималда ақсайчин райони, шәрқтә һиндистан контроллуқидики җаму вә кәшмир райониға чегрилиниду.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.