Һерберт рисниң бир еғиз хата сөзи җаза лагерлири мәсилисиниң германийәдә техиму кәң тонулушиға сәвәбчи болди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2019-04-19
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Германийәдики «сүрәтләр» гезитидә 17-апрел елан қилинған «волкисвагенниң башлиқи хитайдики дәһшәтни билмәс болуп чиқти» намлиқ зор һәҗимлик мақалә.
Германийәдики «сүрәтләр» гезитидә 17-апрел елан қилинған «волкисвагенниң башлиқи хитайдики дәһшәтни билмәс болуп чиқти» намлиқ зор һәҗимлик мақалә.
Photo: RFA

Германийәдики тиражи әң юқири болған «сүрәтләр» гезити 17-апрел «волкисвагенниң башлиқи хитайдики дәһшәтни билмәс болуп чиқти» намлиқ зор һәҗимлик бир мақалә елан қилди. Мақалиға йәнә «униң әтрити кризис ичидики шинҗаңда машина ясимақта. 1 Йерим милйон уйғур у йәрдики җаза лагерлириға қамақлиқ. Хитай шинҗаңдики пуқралирини толуқ назарәт билән идарә қилмақта» дегән қошумчә мавзулар қоюлған.

Мақалида баян қилинишичә, 15-апрел шаңхәйдики машина көргәзмисидә волкисваген машина завутиниң башлиқи һерберт рис BBC мухбириниң зияритини қобул қилиду. Мухбир машина һәққидә соал сорап келип туюқсизла темини уйғурлар мәсилисигә йөткәйду вә у йәрдә хитай һөкүмитиниң җаза лагерлирини қуруп, милйонлиған уйғурларни қамап қийнаватқанлиқини тилға алиду. Һерберт рис «хәвирим йоқ, кәчүрүң» дәпла җаваб бериду. Бу җаваб мухбир тәрипидин елан қилинғандин кейин ғәрб мәтбуатлирида зор ғулғула қозғайду.

Мақалида әскәртилишичә, һерберт рисниң бу ишлардин хәвири болмаслиқи мумкин әмәс икән. Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң баянатчиси волфгаң бүтнер вә тәһдит астидики хәлқләр тәшкилатиниң директори улрик делиюсларниң «сүрәтләр» гезитигә билдүрүшичә, волкисваген ширкити 2012-йили үрүмчидә завут қурушқа башлиғандила уйғурлар вәзийитиниң интайин начарлиқидин хәвири бар икән. Улар уйғурлар мәсилисини шу заманлардила бу ширкәтниң мәсуллириға аңлатқан. Һерберт рисниң уйғурларниң нөвәттики вәзийити һәққидә «билмәймән» дәп җаваб беришигә униң растинила билмәйдиғанлиқи әмәс, әмәлийәттә бу темиға киришни, бу мәсилигә чүшәнчә беришни халимиғанлиқи сәвәб болған.


Игилишимизчә, д у қ 2013-йили бу ширкәтниң баш штабиға хәт йезип, уйғурларниң омумий вәзийити һәққидә мәлумат бәргән вә завут ишчилириниң аз дегәндә 30 пирсәнтиниң уйғурлардин қобул қилинишини, районниң маарип, мәдәнийәт ишлириға ярдәмләрдә болушини тәләп қилған. Д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәндиниң әскәртишичә, д у қ бу йил 2-айдиму мәзкур ширкәткә йәнә хәт йезип, уйғурлар учраватқан еғир бастурушларға, кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә сүкүт қилмаслиқни тәләп қилған.

Мақалида тилға елинишичә, волкисваген машина ширкитиниң шаңхәйдики завути 30 йиллиқ тарихқа игә икән. Бу 30 йилда ширкәт 64 милярд явро оборот қилған. Үрүмчидики тармақ ширкити болса 2013-йили ишқа киришкән. Ишчилириниң 25 пирсәнти уйғурлардин тәркиб тапқан болуп, үрүмчиниң иқтисадий, мәдәний һаятиға бәлгилик тәсир көрсәткән бир ширкәт икән. Үрүмчидики бу завутниң мәсули болған һерберт рисниң хитай йолға қоюватқан җаза лагерлири сияситини вә уйғурларниң ечинишлиқ қисмәтлирини билмәсликини тәсәввур қилғили болмайдикән.
Д у қ диний ишлар комитетиниң мудири, шәрқий түркистан өлималар бирликиниң муавин рәиси турғунҗан алавудун әпәнди бу мақалә һәққидә тохталғанда һерберт рисниң бир еғиз хата сөзи сәвәблик германийә мәтбуатлириниң җаза лагерлири мәсилисини қайтидин бәс-бәстә баян қилишқа башлиғанлиқини тилға алди.

«Сүрәтләр» гезити елан қилған бу мақалида нөвәттики уйғурлар вәзийити наһайити тәпсилий тонуштурулған. Униңда сүний һәмраһ сүрәтлиригә асасланған лагерларниң орунлири, б д т ниң 3-айда 1 йерим милйон уйғурниң җаза лагерлириға қамалғанлиқини ашкарилиғанлиқи, пүтүн уйғур райониниң камераларниң назарити астида контрол қилиниватқанлиқи, ата-аниси лагерларға қамалған сәбий балиларниң шараити начар йетимханиларға йиғивелиниватқанлиқи баян қилинған. Шуниң билән бир вақитта мақалида йәнә лагерларда давалиниш әслиһәлириниң йоқлуқи, у йәрдә уйғурларниң меңиси ююливатқанлиқи, тән җазалириға учраватқанлиқи, уйғурларниң өз мәдәнийити, динидин ваз кечишкә мәҗбурлиниватқанлиқи, уйғурларниң қан типи, DNA әвришкилирини топлаш җәрянлири, бу йил чағанда хитайниң уйғурларни, қазақларни чошқа гөши йейишкә, һарақ ичишкә мәҗбурлиғанлиқи, хитайниң пүтүн бир милләт үстидин мәдәнийәт вә ирқий қирғинчилиқ сиясити йүргүзүватқанлиқи тәпсилий баян қилған.

Мақалиға берилгән сим тосақлар вә қатму қат бихәтәрлик қоршави ичидики лагерниң сүрәтлири астиға «уйғурлар мана мушундақ йәрләрдә тутулмақта» дәп чүшәнчиләр берилгән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт