Клайив хамилтон: «хитай һөкүмити австралийәни қорчаққа айландурушқа урунмақта!» (2)

Мухбиримиз әзиз
2018-04-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Тимтас истила» намлиқ китаб австралийәдики хитай көчмәнлири арисидиму күчлүк ғулғула қозғиди. 2018-Йили март.
(visiontimes.com Торидин сүрәткә елинған.)
«Тимтас истила» намлиқ китаб австралийәдики хитай көчмәнлири арисидиму күчлүк ғулғула қозғиди. 2018-Йили март. (visiontimes.com Торидин сүрәткә елинған.)
Photo: RFA

1989-Йили «берлин теми» йиқилғанда ғәрб дунясидики көплигән кишиләр чоңқур бир нәпәс елип, «әмди соғуқ уруш кәлмәскә кәтти, идеологийә җидәллириму түгиди,» дейишкәнлики мәлум. Әмма «тимтас истила» намлиқ әсәрниң аптори, профессор хамилтонниң пикиригә қариғанда, «соғуқ уруш» асия қитәсидә һечқачан ахирлашмиған. Әксичә бу хил идеологийә җидәллири ши җинпиң һакимийәтни қолға алғандин кейин техиму юқири пәллигә чиққан. Шуниң билән биргә бу уруш хитай территорийәси тәвәсидила тохтап қалмастин, бәлки өз қошнилирини бойсундурушқа йүз тутқан. Буниң тунҗи вә зор қәдими әнә шу йосунда австралийәгә бир зор қара сайә ташлиған.

Профессор хамилтонниң пикричә, хитай һөкүмити нөвәттә өзиниң муһаҗирлар ишханиси вә бирликсәп бөлүми қатарлиқ органлири арқилиқ австралийәдики хитай көчмәнлирини һәрикәткә кәлтүрүш, шу арқилиқ хитай муһаҗирлирини хитай һөкүмити үчүн сөз қилишқа үндимәктә икән. Хитайниң бейҗиңдин созулған бу узун қоллири йәнә бир яқтин австралийәдики хитай җәмийәтлири, хитайчә ахбарат васитилири, оқуғучилар уюшмилири, кәспий җәмийәтләр шуниңдәк мунасивәтлик мәдәнийәт вә маарип саһәсигә созулуп, бу саһәләрни контрол қилишқа урунмақта икән.

У бу һәқтә мундақ деди: «хитай һөкүмитиниң бу хилдики урунушлири (бәзидә буни ‹мувәппәқийәтлик урунушлар' дәп аташқа болиду), болупму австралийәликләрниң қандақ киноларни көрүши, қандақ китаб яки гезитләрни оқушини башқурмақчи болуши адәмни шүркәндүрүветиду. Мениң бу йәрдә демәкчи болғиним шуки, буларниң һәммиси австралийә дөлитиниң бәрпа болушиға асас болған демократик принсипларға пүтүнләй хилап һәрикәтләр. Һалбуки, бейҗиңниң мушу хилдики қилмишлириниң бәзидә шунчә силиқ һалда көзләнгән мәқсәткә йетиши мени бәкму биарам қилиду. Австралийә һөкүмитиниң мушундақ сәнәмләргә бәхираман уссулға чүшүши болса мени техиму чөчүтмәктә. Мениңчә, бу җәһәттә австралийәликләр арисида һазир буниңға қарита омумйүзлүк ойғиниш мәвҗут. Уларму буниңға давамлиқ сәври қилишқа болмайдиғанлиқини тонуп йетиватиду. Әмма бейҗиң даирилириниң қандақ киноларни көрүшимиз яки қандақ китаб-журналларни оқушимизға чәк қоюшиға қарита австралийә һөкүмити давамлиқ бир көзини қисивалиду, дәп қаримаймән.»

Апторниң һәммидинму бәк диққитини тартқини, хитай һөкүмитиниң австралийәдә өз тәсирини кеңәйтиш биләнла чәклинип қалмай барлиқ васитиләрдин пайдилинип, өзигә қарши сада чиқириш еһтимали болған һәрқандақ тәшкилатни, җүмлидин уйғур вә тибәт паалийәтчиләрни қаттиқ тәқиб вә назарәт астиға елиши һесаблиниду.

У бу һәқтә мундақ деди: «шундақ, мениңчә, хитай компартийәси йиллардин буян австралийәдә өзигә қарши пикирдики һәмдә тәнқидий муамилидики җәмийәтләрниң һәмдә шәхсләрниң үнини өчүрмәкчи болуп келиватиду. Буларниң ичидә тибәтләр, уйғурлар һәмдә фалунгоңчиларниң җәмийәтлири бар. Өткән 15 яки 20 йил ичидә хитай компартийәси бу гуруппиларниң авазини җимиқтуруш һәмдә уларни австралийәдики сиясий муһакимиләрниң асасий еқимидин сиқип чиқириш җәһәттә зор ғәлибиләрни қолға кәлтүрди, десәкму болиду. Әмма нурғун кишиләр буниң пәқәт ишниң башлиниши яки һекайиниң бирла бөлики икәнликини билмәйду. Чүнки хитай компартийәси ялғуз ашу тәнқидий авазларни (мәйли уйғурлар яки тибәтләр вә яки демократчилар болсун) җимиқтурушнила әмәс, бәлки ашу авазларни өзиниң сиясий тәсиригә бойсундурған һалда австралийә җәмийитидики асасий еқимниң бир қисмиға айландурушқа урунмақта. Дәл мушу мәқсәттә хитай компартийәси австралийәдики асасий сиясий партийәләрни, даңлиқ зиялийларни һәмдә ахбарат қаналлирини нишан қилишқа киришиватиду. Бу җәһәттә улар һазир хели ишларни қилип болди, десәкму болиду. Дәрвәқә, йеқиндин буян австралийәдә барғансери көп кишиләр ойғинишқа, хитайниң бу җайда немиләрни қиливатқанлиқини билишкә башлиди. Шуңа һазир бейҗиңниң бу дөләткә ‹истила' қилишиға қарши һәрикәтләр көпләп оттуриға чиқиватиду.»

Профессор хамилтонниң пикричә, хитай һөкүмитиниң йеңидин иқтисадий қудрәт саһиби болуп қелиши униң һәммила җайда өктәмлик билән өз тәсирини кеңәйтишигә земин һазирлап бериватқан әң муһим амил икән. Буниңда хитай һөкүмитиниң бир қоллуқ башқурушидики бирликсәп бөлүми вә муһаҗирлар ишханиси австралийәниң һәммила йеридә «иҗтимаий мунасивәт тори» бәрпа қилип, «иқтисадий ярдәм» арқилиқ сиясий партийәләрни контрол қилишқа урунмақта икән. Шуниң билән биргә мәдәний-маарип саһәсидә җу миншен кәби һәм пулдар һәм зиялий кишиләрни оттуриға чиқирип қоюп аталмиш «куңзи институти» ни көпләп қуруш арқилиқ өзлириниң кеңәймичилик паалийәтлиригә пайдилиқ җамаәт пикири һасил қилмақта икән. Бу йүзлиниш нөвәттә хитай иҗра қиливатқан «бир бәлвағ, бир йол» қурулушиниң кеңийиши билән техиму юқири пәллигә чиқмақта икән.

У бу һәқтә мундақ деди: «шундақ, өзиниң башқа дөләтләрдики сиясий мәқсәтлиригә йетиш үчүн уларни иқтисадий җәһәттә қақти-соқти қилишта һечким хитай компартийәсиниң қолиға су қуюп берәлмәйду. Дәрвәқә, биз бу хилдики иқтисадий қақти-соқти қилиш қилмишиниң җәнубий корейә вә тәйвәндә шуниңдәк японийәдә көпләп иҗра болғанлиқини көрдуқ. Һалбуки, австралийәдә бу хилдики иқтисадий қақти-соқти қилишларниң тәһдит тәриқисидә оттуриға чиқиватқанлиқиға биз гуваһ болмақтимиз. Әмма австралийәдики сиясийонлар вә катта тиҗарәтчиләр бейҗиңни рәнҗитип қойидиған бирәр чарә-тәдбир қоллансақ хитай бизни ундақ қиливетиду, мундақ қиливетиду, дәп қорқуп титрәп йүрүшмәктә. Йәнә келип хитай һөкүмити бирәр мәмликәт өзиниң дегинини қилмиса униңға иқтисадий җәһәттә баш ағриқи тепип бериш қудритигә егә болғачқа, австралийәдики сиясий қарар чиқарғучи затлар бейҗиңни рәнҗитип қойидиған бирәр қарар чиқирип қоюштин бәкму еһтият қилип кәлмәктә. Шуңа бу бәкму үнүмлүк қорал болуватиду, йәнә келип өзиниң тәсирини кеңәйтиштә бәкму үнүмлүк рол ойнаватиду.»

«Тимтас истила» намлиқ бу әсәр һәққидики баянларниң давамиға қизиқсиңиз диққитиңиз кейинки программимизда болсун.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт