Chéxliq Uyghurshunas: "Menching dewridin buyan xitayning Uyghur éli siyasitide chong özgirish bolghini yoq"


2014-02-28
Share
chex-uyghurshunas-ondrey-klimes-305.png Chéx jumhuriyitide yétiship chiqqan tunji ewlat Uyghurshunas, doktor ondrey klimes (2013-yil)
RFA/Qutlan

Chéx jumhuriyitide yétiship chiqqan tunji ewlad Uyghurshunas, chéx penler akadémiyisi sherqshunasliq inistitutining tetqiqatchisi, doktor ondréy klimés yéqinda radi'omiz ziyaritini qobul qilip özining Uyghur mesilisi boyiche köz qarashlirini rawan Uyghur tili bilen ipade qildi.

U Uyghur yashlirining nöwettiki milliy éngi we ularning oylaydighanliri heqqide pikir bayan qilip mundaq dédi: "Uyghur yashliri öz millitining tarixini we milliy kimlikini bilishni bekmu xalaydu. Bu jehette ular tolimu qizghin we tirishchan. Halbuki, ularning tarixini bolupmu yéqinqi zamandin buyanqi ijtima'iy ré'alliqini échip béridighan kitab we matériyallarni körüsh ular üchün bekmu tes. Bésim tolimu éghir. Uyghurlar her jehettin alghanda hazir tolimu qiyin bir shara'itta turuwatidu. Bu yashlar üchünla emes, pütkül Uyghur xelqi üchünmu shundaq."

Ondréy klimés özining Uyghurche ismi toghriliq chüshenche bérip mundaq dédi: "Men deslep ürümchige kelgen waqtimda özümge "gheyret" dégen Uyghurche isimni talliwaldim. Bu isim manga chirayliq anglandi. Kéyin bu isimning Uyghurche emes, belki erebchidin kelgen isim ikenlikini bildim. Shuning bilen özümge sap Uyghurche isim qollinay dep "ötkür" dégen isimni talliwaldim. Bu sap türk - Uyghurche isim iken, chünki uningda türkiy tillirigha xas bolghan "ö" we "ü" tawushliri bar. Yene bir tereptin, meshhur Uyghur yazghuchisi abduréhim ötkür ependini bekmu hörmet qilimen. Shu sewebtin özümge "ötkür" dégen isimni talliwaldim."

U yéqin kelgüside Uyghurlar duch kélidighan siyasiy we ijtima'iy mesiler heqqide toxtilip munularni tekitlidi: "Men yéqin kelgüside Uyghurlar duch kélidighan ré'alliq heqqide köp oylinimen we bu nuqtigha yéqindin diqqet qilip kéliwatimen. Xitay merkiziy hökümiti izchil yosunda muqimliqni tekitlep kelmekte. Méningche, bu Uyghur rayoni üchun yéngi siyaset emes. Kommunist xitay bilen gomindangning Uyghurlargha tutqan siyasetliride chong perq yoq. Menching dewridin buyan xitayning Uyghur éli siyasitide chong özgirishler bolghini yoq. Qéni, weziyetni dawamliq küzitip baqayli!..."

U axirida erkin asiya radi'osining Uyghurche anglitishi arqiliq özining Uyghur élidiki öginish we ilmiy tekshürüsh ishlirini her jehettin qollighan we xalisane yardem qilghan barliq Uyghur dostlirigha teshekkürini bildürdi.

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet