Мисирдики тутқунға учриғанлар арисида еғир аяқ аялларму барлиқи ашкариланди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017.08.01
uyghur-ayal-balisi-bala.jpg Йиғлаватқан балисини бәзләп, қучаққа елип олтурған уйғур аял. 2015-Йили 15-апрел, хотән.
AFP

Хитай билән мисир даирилириниң һәмкарлиқида башланған уйғур оқуғучиларни нишан қилған кәң көләмлик тутқун давам қиливатқанға бир ай болай деди. Бу җәрянда 200 әтрапида бигунаһ уйғур мисир қамақханилириға соланди. Бир қисимлири 3-әлгә қачалиған болса йәнә бир қисимлар мисирниң һәр җайлирида сәрсанлиқ вә вәһимидә. Туюқсиз тутқундин башланған қач-қачта бигунаһ оқуғучилар бар бисатлирини ташлап маңған. Бәзи аял вә балилар қечип қутулған болса әрлири тутулған, һәтта әр аял охшимиған җайлардин тутулуп йәнә охшимиған қисмәтләргә дучар болғанлиқидәк паҗиәләр аста аста мәлум болмақта. Мисирда далдилинип йүргән бир оқуғучи бүгүн, мисир сақчилириниң тутқунда һәтта еғир аяқ аялларниму аяп қоймиғанлиқини ашкарилиди.

Бу йил 3-айда уйғур райони даирилириниң мисирда илим тәһсил қиливатқан уйғурларни қисқа муддәт ичидә қайтип келишкә мәҗбурлаш вә мөһләт ичидә қайтип кәлмигәнләрниң аилисидикиләрни гөрүгә елип тәһдит селиш билән башланған паракәндичилик, ахири 4-июл әтрапида хитайниң мисирға мәхсус бихәтәрлик хадимлирини әвәтип, мисир даирилири билән бирлишип һәр йәрдә уйғурларни тутқун қилиштәк бир вәқәгә айланған иди. Һазирғичә техи нәтиҗиләнмигән бу паракәндичиликтә мисирдики асаслиқ қисмини әл әзһәр оқуғучилири игилән, 200 әтрапида уйғур оқуғучи мисир түрмилиригә қамалди. Тәлийигә яриша өй ахтуруп кәң көләмлик тутқун қилиштин вақтинчә қечип қутулғанлириниң бир қисми айродромларда тутулған болса, қалған намәлум сандики аз бир қисим оқуғучилар йәнила дәккә-дүккидә хитай вә мисир сақчилиридин далдилинип, күн өткүзмәктә икән.

Туюқсиз тутқун сәвәблик башланған бу қач-қачта, қаһирәдики оқуғучилар түрлүк қисмәтләргә дучар болған, бир қисим балилар 3-әлләргә қечип қутулған болсиму бәзиләрниң аял вә балилири һәр йәрдә турмақта. Қаһирәдин йирақ бир йәрдә далдилиниватқан бир яш билән телефон алақиси қилдуқ.

У яш тутуш ишлириниң давам қиливатқанлиқини, илгири биллә турған өзбекистанлиқ савақдашлириниң хитай сақчилириниң қолида тизимлик көтүрүп уйғур оқуғучиларни издәп йүргәнликини ейтқанлиқини билдүрди.

Бу оқуғучи йәнә мисирға кәлгили 4 йил болған абдуғаппар исимлик бир ағинисиниң, 6-июлда айродромда еғир аяқ аяли билән биллә тутулуп, униң тура түрмисигә елип кетилгәнликини, еғир аяқ аялиниң болса һазирғичә қаһирә хәлқара айродромда тутуп турулуватқанлиқини ашкарилиди. Бу бир җүп әр-аял 25 яшлар әтрапида болуп, әзһәрниң оқуғучилири икән.

Биз бу тутқундики еғир аяқ уйғур аялниң әһвалини билиш үчүн қаһирә айродроми даирилири билән алақилишишкә тиришқан болсақму телефон елинмиди.

Һазирғичә мисирдики уйғурлар вәзийити һәққидә мәлум болған учурлардин, тутқунда асаслиқ әрләрдин тәркиб тапқан 200 дәк уйғурниң тутулуп, улардин 100гә йеқининиң қаһирәдики тура түрмисигә соланғанлиқи ениқ болған болсиму, бирақ тутқун қилинғанлар ичидә қиз-аялларниң сани вә нәдә тутуп турулуватқанлиқи һәққидә ениқ учур мәлум болмай кәлмәктә. Тутқун башланған дәсләпки күнләрдә қаһирә айродромида йәнә бир бойида 8 айдин ашқан һамилиси бар бир аялниң бир қанчә күн айродром аманлиқ бөлүмидә қамап қоюлуп, түркийәдики бир қисим паалийәтчиләрниң ярдимидә қоюп берилип, түркийәгә йетип барғанлиқи һәққидә толуқсиз учурлар тарқалған иди.

Мисирдин телефон зияритимизни қобул қилған, сәвәбсиз тутқундин далдилиниватқан йәнә бир оқуғучи, сақчиларниң давам қиливатқан йеқинқи күнләрдики ахтуруп тутушлирида уйғурлардин башқа өзбекистан, таҗикистан, русийәдики дағстан қатарлиқ җайлардин келип, мисирда оқуватқан оқуғучиларниңму тутулуватқанлиқини аңлиғанлиқини, қечип йүргән уйғур оқуғучиларниң давамлиқ изтирап ичидә икәнликини билдүрди.

Түркийә авази радийосиниң 1-авғуст тарқатқан хәвиригә қариғанда, қазақистан 19-июлда мисирда 6 нәпәр қазақистан пуқрасиниң назарәткә елиниш сәвәбини техичә елан қилмиғанлиқи йүзисидин мисирға наразилиқ хети тапшурған.
Қазақистан ташқи ишлар министирлиқи ахбарат ишлири башлиқи ануар җайнаков мисирниң пайтәхти қаһирәдә 19-июлда 6 нәпәр қазақистан пуқрасиниң назарәткә елинғиниға 12 күн болған туруқлуқ, мисир даирилириниң бу назарәткә елиш сәвәби һәққидә һечқандақ ениқлима бәрмигәнликини вә қазақистан пуқралири тутуп турулуватқан җай һәққидиму һечқандақ мәлумат бәрмигәнликини билдүргән.

Ануар җайнаков мисир аманлиқни сақлаш даирилири билән өткүзүлгән сөһбәтләрдин иҗабий нәтиҗә алалмиғанлиқини тәкитлигән.

Ануар җайнаков мисир ташқи ишлар министирлиқиға вә мисирниң астанәдә турушлуқ баш әлчисигиму наразилиқ нотаси тапшурғанлиқини билдүрүп, “мисирда қазақистан пуқралириниң назарәткә елиниш сәвәблири һәққидә ениқлима елан қилиниши вә қазақистанлиқ дипломатийә хадимлириниң улар билән көрүшүшиниң ишқа ашурулушиға даир тәлипимизни давамлаштуримиз” дегән.

Радиомизға мисирдин учур йәткүзгән оқуғучиларму тутқунлар арисида қазақ оқуғучиларниңму барлиқидин мәлумат бәргән иди.

Һазирға қәдәр мисир даирилириниң бигунаһ оқуғучиларға қаратқан бу сәвәбсиз тутқуниниң тәпсилати һәққидә қайил қиларлиқ чүшәнчә бәрмигән болсиму, әмма қаһирәдики тутқунға шаһит болған оқуғучилар вә уларниң адвокатлири һәмдә хәлқаралиқ ахбаратлар, мисир даирилириниң уйғур оқуғучиларни нишан қилған кәң көләмлик бу тутқунниң хитай билән мисир оттурисидики бир сиясий келишимдин мәйданға чиқиватқанлиқини көрсәтмәктә.

Нопузлуқ хәлқара ахбарат васитилиридин “малийә вақти гезити” ниң 1-авғустта “хитай чәтәлләрдики уйғур мусулман оқуғучиларни нишан қилмақта” темисида тарқатқан хәвиридиму бу һәқтә қаһирәдики сақчиларниң тутқун қиливалған уйғур оқуғучиларға “бу дегән мисир билән хитай оттурисидики чоң сиясәт” дегәнлирини нәқил кәлтүргән.

“малийә вақти гезити” ниң зияритини қобул қилип мәзкур мәсилигә инкас қайтурған, хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң хоңкоңда турушлуқ тәтқиқатчиси вилам не “мәйли ислам болсун, яки христиан болсун вә яки демократлар болсун буларниң һәммисини хитай өзи үчүн сирттин келиватқан тәһдит дәп қарайду” дегән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.