Қазақистан уйғурлири роза һейт байримини күтүвалди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2018-06-15
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисидики роза һейт намизидин бир көрүнүш. 2018-Йил 15-июн. Алмута, қазақистан.
Алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисидики роза һейт намизидин бир көрүнүш. 2018-Йил 15-июн. Алмута, қазақистан.
RFA/Oyghan

Қазақистандики уйғурларниң ейтишичә, мәмликәттики мусулманлар һәр қандақ диний байрамни хушаллиқ иликидә қарши еливатқан болсиму, әмма уларниң уйғур елидики қериндашлири ундақ имканийәттин мәһрум болмақтикән. Хитай даирилириниң йүргүзүватқан қаттиқ бастуруш сияситидин, болупму уйғурлар көп азаб чекиватқачқа, уларниң қазақистанда яшаватқан қериндашлири мәзкур һейт байримини көңли йерим һалда қарши алған. Алмута шәһиридә яшаватқан диний зат муһәммәд һаҗим муһаҗирәттики барлиқ уйғурларниң роза һейт намизини хатирҗәмликтә оқуғанлиқини оттуриға қоюп, мундақ деди: «һәммимиз наһайити хушаллиқ кәйпиятида десәкму, бирақ йүрикимизниң бир қисмида ана вәтинимиздә болуватқан еғир һаләт. Қизил коммунист һөкүмитиниң һәм униң партийәсиниң хәлқимизгә, мусулманларға қиливатқан зулуми түпәйлидин йүрәклиримизниң бир четидә ечиниш, шуниңға болған көйүнүш аламити билән бир тәрәптин хушал болсақму, бир тәрәптин мәйүслинип, мушундақ һаләттә туруватимиз. Чүнки, һәр нәрсиниң аниси бар. Бизниңму шу анимиз - ана юртимиз, уйғуристан. Һазир у наһайити қаттиқ зулум астида. Буни биз һәр тәрәптин аңлаватимиз, лекин қаршилиқ қилиш имканийити йоқ болуватиду».

Муһәммәд һаҗимниң ейтишичә, уйғурларму башқа хәлқләр охшаш мустәқил вә әркин өмүр сүрүшкә, диний етиқадлирини сақлашқа, миллий мәдәнийитини раваҗландурушқа һоқуқлуқ икән. Лекин, уйғурларниң бүгүнки әһвали наһайити паҗиәлик әһвалда қалмақта. 

Игилишимизчә, һазир пүткүл дуня мусулманлирини бирләштүридиған бир нәччә сиясий тәшкилатлар мәвҗут болуп, шуларниң ичидики әң чоңи ислам һәмкарлиқ тәшкилатидур. У асия вә африқиниң мусулман мәмликәтлирини өз ичигә алиду. Буниңдин ташқири, җәнубий-шәрқий асия вә тинч окян мәмликәтлириниң районлуқ ислам тәшкилати, явропа ислам кеңиши, ислам чақириқи тәшкилати охшаш тәшкилатларму мәвҗут болуп, уларниң асасий вәзиписи исламни тарқитиштин, мусулман әмәс мәмликәтләрдики мусулманларға ярдәм бериштин ибарәт икән. Лекин, һазирғичә бу хәлқаралиқ ислам тәшкилатлириниң һечқайсисидин хитай даирилириниң уйғур мусулманлириға қиливатқан диний вә миллий бесим сиясәтлири, мәсилән рамзанда роза тутушни чәклиши, мәсчитләрни чеқиши, диний китабларни сақлашқа йол қоймаслиқ, юз миңлиған уйғурларни йиғивелиш лагерлириға соливелип, меңә ююш тәшвиқати елип бериши вә башқа бир қатар қилмишлирини тәнқид қилидиған һечқандақ бирәр инкас чиқмиди. 

Қазақистанда һөкүмәт санлиқ мәлумати бойичә 260 миң әтрапида уйғур бар, әмма уйғурларниң өзлириниң санлиқ мәлуматичә 500 миңдин артуқ болуши мумкин, бу уйғурларниң зор бир қисми 1950-1960-йилларда уйғур дияридин көчүп чиқип маканлашқанлар вә уларниң әвладлири болуп, уларниң өз тарихи ана вәтини - уйғур дияри билән болған мәниви бағлиниш туйғуси наһайити күчлүк һесаблинидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт