Qazaqistan Uyghurliri roza héyt bayrimini kütüwaldi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2018-06-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Almuta shehirining dostluq mehellisidiki roza héyt namizidin bir körünüsh. 2018-Yil 15-iyun. Almuta, qazaqistan.
Almuta shehirining dostluq mehellisidiki roza héyt namizidin bir körünüsh. 2018-Yil 15-iyun. Almuta, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Qazaqistandiki Uyghurlarning éytishiche, memlikettiki musulmanlar her qandaq diniy bayramni xushalliq ilikide qarshi éliwatqan bolsimu, emma ularning Uyghur élidiki qérindashliri undaq imkaniyettin mehrum bolmaqtiken. Xitay da'irilirining yürgüzüwatqan qattiq basturush siyasitidin, bolupmu Uyghurlar köp azab chékiwatqachqa, ularning qazaqistanda yashawatqan qérindashliri mezkur héyt bayrimini köngli yérim halda qarshi alghan. Almuta shehiride yashawatqan diniy zat muhemmed hajim muhajirettiki barliq Uyghurlarning roza héyt namizini xatirjemlikte oqughanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Hemmimiz nahayiti xushalliq keypiyatida désekmu, biraq yürikimizning bir qismida ana wetinimizde boluwatqan éghir halet. Qizil kommunist hökümitining hem uning partiyesining xelqimizge, musulmanlargha qiliwatqan zulumi tüpeylidin yüreklirimizning bir chétide échinish, shuninggha bolghan köyünüsh alamiti bilen bir tereptin xushal bolsaqmu, bir tereptin meyüslinip, mushundaq halette turuwatimiz. Chünki, her nersining anisi bar. Bizningmu shu animiz - ana yurtimiz, Uyghuristan. Hazir u nahayiti qattiq zulum astida. Buni biz her tereptin anglawatimiz, lékin qarshiliq qilish imkaniyiti yoq boluwatidu".

Muhemmed hajimning éytishiche, Uyghurlarmu bashqa xelqler oxshash musteqil we erkin ömür sürüshke, diniy étiqadlirini saqlashqa, milliy medeniyitini rawajlandurushqa hoquqluq iken. Lékin, Uyghurlarning bügünki ehwali nahayiti paji'elik ehwalda qalmaqta. 

Igilishimizche, hazir pütkül dunya musulmanlirini birleshtüridighan bir nechche siyasiy teshkilatlar mewjut bolup, shularning ichidiki eng chongi islam hemkarliq teshkilatidur. U asiya we afriqining musulman memliketlirini öz ichige alidu. Buningdin tashqiri, jenubiy-sherqiy asiya we tinch okyan memliketlirining rayonluq islam teshkilati, yawropa islam kéngishi, islam chaqiriqi teshkilati oxshash teshkilatlarmu mewjut bolup, ularning asasiy wezipisi islamni tarqitishtin, musulman emes memliketlerdiki musulmanlargha yardem bérishtin ibaret iken. Lékin, hazirghiche bu xelq'araliq islam teshkilatlirining héchqaysisidin xitay da'irilirining Uyghur musulmanlirigha qiliwatqan diniy we milliy bésim siyasetliri, mesilen ramzanda roza tutushni cheklishi, meschitlerni chéqishi, diniy kitablarni saqlashqa yol qoymasliq, yuz minglighan Uyghurlarni yighiwélish lagérlirigha soliwélip, ménge yuyush teshwiqati élip bérishi we bashqa bir qatar qilmishlirini tenqid qilidighan héchqandaq birer inkas chiqmidi. 

Qazaqistanda hökümet sanliq melumati boyiche 260 ming etrapida Uyghur bar, emma Uyghurlarning özlirining sanliq melumatiche 500 mingdin artuq bolushi mumkin, bu Uyghurlarning zor bir qismi 1950-1960-yillarda Uyghur diyaridin köchüp chiqip makanlashqanlar we ularning ewladliri bolup, ularning öz tarixi ana wetini - Uyghur diyari bilen bolghan meniwi baghlinish tuyghusi nahayiti küchlük hésablinidiken.

Toluq bet