Qeyseri walisi : “Sherqiy türkistan mehellisi qurup, Uyghur medeniyitini qoghdaymiz”

Muxbirimiz erkin tarim
2015-01-09
Share
qeyseri-walisi-uyghur-bilen-2.jpg Qeyseri walisi Uyghurlar bilen bille
RFA/Erkin Tarim


Qeyseri walisi orxan düzgün ependi qeyserige yéngi kelgen 400 etrapida Uyghur orunlashturulghan mehellige kélip Uyghur musapirlardin hal soridi we radiyomizning ziyaritini qobul qilip, bu kelgen Uyghurlar üchün yéngi bir mehelle qurup, Uyghurlarning örp we aditi, medeniyetini qoghdap qélish üchün küch chiqiridighanliqini éytti.

Türkiyede Uyghurlar eng köp olturaqlishiwatqan sheherlerdin biri türkiyening ottura rayonigha jaylashqan qeyseri. Bundin 50 yil burun 200 a'ile Uyghur olturaqlashqan qeyseride ehmet yesewi mehellisi namida bir mehelle bar idi. Ötken hepte malayshiya arqiliq türkiyege kelgen 100 a'ile Uyghur hökümetning öylirige orunlashturulghan idi. Bügün yeni 1 - ayning 9 - küni jüme namizidin kéyin qeyseri walisi orxan düzgün ependi Uyghurlar turuwatqan binagha kélip, ulardin hal - ehwal soridi. Shundaqla musapir Uyghurlargha xoshxewer yetküzdi. U Uyghur musapirlargha dégen sözide, türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan we bash ministir exmet dawutoghlu bilen körüshüp, Uyghur mehellisi qurup béridighanliqini éytti. Biz neq meydan'gha téléfon qilip uning bilen söhbet élip barduq.

- Hörmetlik wali, siz hazir Uyghur musapirlardin hal sorawétipsiz, ularni döletning qoro - jaylirigha siz orunlashturupsiz, bu heqte bir'az tepsiliy melumat bersingiz qandaq? - dégen so'alimizgha qeyseri walisi orxan düzgün ependi mundaq jawab berdi:

- Ötken hepte qeyserige sherqiy türkistandin 400 etrapida Uyghur qérindishimiz keldi. Biz ularni döletning bosh turghan a'ile qorosigha jaylashturduq. Bularning kündilik éhtiyajlirini döletning puli we saxawetchi baylarning yardimi bilen qamdawatimiz. Bizning meqsitimiz ularning bala - chaqiliri bilen xatirjem turmush kechürishini emelge ashurush.

- Hörmetlik qeyseri walisi orxan düzgün ependi, men tünügün bu musapir Uyghurlar bilen söhbet élip barghan idim, ular öz yurtida eqelli yashash heq - hoqulirigha ige bolalmighanliqini, qeyserige kelgendin kéyin, sizning musapirperwerlikingizdin intayin xursen bolghanliqini bayan qilip ötti. Bu Uyghurlargha 100 yürüsh öy tesis qilipsiz, ular kélechekte bu yerde turiwéremdu yaki bashqa pilaninglar barmu? - dégen so'alimgha wali mundaq jawab berdi:

- Qeyserining injesi mehelliside sherqiy türkistan mehellisi qurushni pilanlawatimiz. Yéqinda men bizning dölet re'isimiz we bash ministirimiz bilen körüshüp, ularning yardimi bilen qeyseride yene bir sherqiy türkistan mehellisi qurimen. Qeyseride Uyghurlarning örp - adetlirini, Uyghur medeniyitini yashnitishni arzu qilimiz. Men Uyghurlarning öyide méhman bolghan waqtimda ularning yémek - ichmek we adetlirini körüp, bizning burunqi adetlirimiz yadimgha keldi. Uyghurlarning bu ésil adetlirini saqlap qélish üchün bu yerde sherqiy türkistan Uyghur mehellisi qurimiz. Qeyseride bundin 50 yil burun kelgen 600 etrapida Uyghur yashawatqan bir Uyghur mehellisi mewjut. Men burun héyt bayramlarda bu mehellige bérip ular bilen héytlishattim, ularning méhman dostluqini, semimiyitini körüp nahayiti hayajanlinattim. Yéngi kelgen Uyghurlarni orunlashturidighan bir mehelle qursaq qeyseride ikkinchi Uyghur mehellisi bolidu.

- Hörmetlik orxan düzgün wali, bu Uyghurlar 4 - 5 kilométir uzaqtin, köp qéyinchiliqlarni yéngip qeyserige keldi. Bu Uyghurlarning éytishiche, hemmisi dégüdek xitay hökümitining diniy, siyasiy we iqtisadiy bésimigha chidiyalmay, öz yurtida yashash imkaniyiti qalmighachqa bu yerge kelgen iken. Siz döletke wekillik qilidighan rehber bolush süpitingiz bilen, bu heqte néme démekchisiz ? - dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi:

- Elwette insanlarning eng büyük arzusi, tughulup chong bolghan zéminde depn qilinish. Chünki baliliq, yashliq chaghliri ötken, ata - bowiliridin qalghan zéminliri bar jaylar muqeddes jaydur. Epsuski, dunyaning herqaysi jaylirida bésim, zulum tüpeyli öz yurtidin ayrilishqa mejbur bolghan musapirlarni uchritalaymiz. Biz dunyada bésimning tügishini arzu qilimiz. Emma öz yurtidin ayrilishqa mejbur bolghan qérindashlirimizgha yardem qilish hemmimizning milliy burchi hésablinidu.

- Hörmetlik wali orxan düzgün ependi, Uyghur mehellisi qurup Uyghur medeniyitini qoghdaymiz dédingiz, bundaq bir mehelle qurushning yene néme ehmiyiti bar sizche? - dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi:

- Qeyseride Uyghur aqsaqalirimiz bar, chonglirimiz bar. Ular bilen sözleshken waqtimda, baliliq chaghlirimdiki öz chong dadam yadimgha kélidu. Biz Uyghurlar bilen ortaq medeniyetke ige. Tilimizning yiltizi oxshash bolghachqa tilimizmu oxshap kétidu. Uyghur medeniyiti türk medeniyitining ayrilmas bir parchisi, shunga Uyghur medeniyitini qoghdap qélish dégenlik türk medeniyitini qoghdap qélish dégenlik, menche buning ehmiyiti intayin zor.

- Eng axirida, dunyadiki pütün Uyghurlargha néme démekchisiz? - dégen so'alimizgha qeyseri walisi orxan düzgün ependi mundaq jawab berdi:

- Ulargha qeyseridin salam yollaymen. Insha'allah ularningmu öz wetinide öz medenyitini, öz örp - adetlirini, diniy étiqadlirini qoghdap erkin yashishini arzu qilimiz. 2015 - Yilining ular üchün insaniy heq we hoquqlirigha ige bolghan bir yil bolushini tileymen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet