Türkiyediki herbiy siyasiy özgirishtin kéyinki ehwallar

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2016-07-17
Share
turkiye-herbiy-ozgirish-uyghur.jpg Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghanning chaqiriqigha asasen kochigha chiqip, herbiy özgirishke urun'ghan kishilerge lenetlen'gen xelq arisida Uyghurlarmu bar. 2016-Yili 16-iyul, enqere.
RFA/Erkin Tarim


7 - Ayning 15 - küni kéchide türkiye armiyisidin özlirini "Yurtta tinchliq komitéti" dep atiwalghan bir guruh türkiye dölet téléwiziyiside bayanat bérip, türkiyede herbiy özgirish élan qilghanliqini bildürdi. Kéche sa'et 10din etigen sa'et 9 ghiche dawamlashqan bu herbiy özgirishke urunush herikitide türkiye hökümitining bayanatigha asaslan'ghanda, köp sanda adem hayatidin ayrilghan,1440 kishi yaridar bolghan, 6000 kishi tutqun qilin'ghan.

Bu türkiye tarixidiki eng köp kishi hayatidin ayrilghan siyasiy özgirish weqesi bolup, türkiye quruqluq armiyisidiki bir guruh herbiy emelderlar bilen hawa armiyisidiki qomandanlar kéche sa'et 10 etrapida tankilar bilen türkiye dölet téléwiziye idarisige bésip kirip, téléwiziyede bayanat oqutti, enqerening kölbéshi rayonidiki alahide saqchi idarisigha urush ayropilani bilen bilen hujum qilip kélip, toqunushta 14 saqchi étip öltürülgen. Herbiy özgirishke urun'ghan özlirini "Yurtta tinchliq komitéti"dep atiwalghan guruh, istanbulda asiya bilen yawropani tutashturghan köwrükni tankilar bilen tosuwélip xelqni ötkili qoymidi. Enqere jama'et xewpsizlik idarisi binasi bilen türkiye parlamént binasigha urush ayropilani bilen bomba tashlidi.

Ular istanbul kochilirigha herbiy tankilarni heydep kirip, istanbul ayroportini kontrol qiliwaldi.

Türkiye bash ministiri binali yildirim bu heqte élan qilghan bayanatida buning herbiy özgirish emeslikini, bir qisim "Qanunsiz unsurlarning herbiy özgirish qilishqa urun'ghanliqi" ni éytti.

Türkiye prézidénti rejep tayip erdoghan eyni chaghda türkiye ichidiki bir sayahet ornida istirahet qiliwatqan bolup, u s n n türk téléwiziyisige téléfon arqiliq bergen bayanatida özlirining bu qétimqi qiyinchiliqni yéngip kételeydighanliqigha ishinidighanliqini éytti we xelqni kochigha chiqip herbiy özgirishke qarishi turushqa chaqirdi.

Shenbe küni türkiye bash ministiri binali yildirim yene bayanat élan qilip, herbiy özgirishning meghlup bolghanliqini jakarlidi.

Türkiye dölet re'isi rejep tayip erdoghanning xelqqe kochilargha chiqip démokratiyige ige chiqinglar chaqiriqigha bina'en enqere, istanbul, izmir, qeyserige oxshash türkiyening 81 wilayitide xelq kochigha chiqip, herbiy özgirishke urun'ghan kishilerni lenetlidi. Özlirining démokratiyini qoghdighuchilar ikenlikini jakarlashti.

Türkiyediki herqaysi ammiwi teshkilatlar we shexsler meydanlarda démokratiyige bolghan sadiqliqini ipadileshmekte.

Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan, bash ministir binali yildirim ependi 7 - ayning 15 - küni élip bérilghan herbiy özgirishke urunush herikitini armiye ichige yoshuriniwalghan fetullah gülen teshkilatining élip barghanliqini tekitlidi.

Türkiyediki mutexessisler bu qétimqi herbiy özgirishning ghelibe qilmasliqidiki sewebning türkiyede axbarat erkinliki we démokratiyining küchiyiwatqanliqining ispati ikenlikini ilgiri sürüshmekte.

1960 - Yili 5 - ayning 27 - küni herbiy özgirish türkiye jumhuriyet tarixidiki tunji herbiy siyasiy özgirish hésablinidu. Eyni waqittiki türkiye armiyisi bash shitabi qomandani we öz ichige alghan 200 etrapida général we qomandan we herbiyler tutup kétilgen. Dölet re'isi jelal bayar bilen bash ministir adnan menderes herbiy hakimiyet teripidin tutup kétilgen. 37 Esker teripidin élip bérilghan. Milli birlik komitéti hökümiti qurulghan.

1980 - Yili 9 - ayning 12 - küni türkiye armiyisi bash shitabi bash qomandanining buyruqi bilen élip bérilghan herbiy özgirish. Bu herbiy özgirishte sulayman demirel bash ministirlik rehberlikidiki hökümet wezipisidin élip tashlandi. Türkiye parlaménti bikar qilindi we 1961 - yili qobul qilin'ghan asasiy qanun bikar qilindi, herqaysi partiye rehberliri tutqun qilinip soraqqa tartildi.

Herbiy özgirishtin kéyin 1982 - yili asasiy qanuni maqullinish, 1983 - yilida siyasiy partiyilerning qayta qurulushigha ruxset bérilgen. 2010 - Yilida yene bir qétim asasiy qanun'gha tüzitish kirgüzülgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet