Түркийәниң ниғдә вә әнқәрә шәһәрлиридә икки җумһурийәт хатириләнди

Мухбиримиз әркин тарим
2015-11-13
Share
turkiye-sherqiy-turkistan-jumhuriyet-kuni-2015.jpg Түркийәниң ниғдә шәһридики җумһурийәт күнини хатирләш паалийти
RFA/Erkin Tarim


11 - Айниң 12 - күни түркийәниң оттура райониға җайлашқан ниғдә шәһиридики ниғдә университетида, 20 - әсирниң биринчи йеримида қурулуп, уйғурлар тәрипидин әйни вақитта "шәрқий түркистан ислам җумһурийити" вә "шәрқий түркистан җумһурийити" дәп аталған икки җумһурийәтни хатириләш мунасивити билән йиғин чақирилди. Йиғинда дуня уйғур қурултийи муавин рәиси сейит түмтүрк әпәнди "шәрқий түркистан җумһурийәтлири вә уйғурларниң һазирқи вәзийити" темисида доклат бәрди.

12 - Ноябир күни саәт 4тин 6 гичә түркийәниң ниғдә шәһиридики ниғдә университетида давамлашқан йиғинға университетниң рәһбәрлири, һәрқайси факултетниң мудирлири вә оқутқучи вә оқуғучилиридин болуп 500 әтрапида киши қатнашти.

Биз бу хатириләш йиғини тоғрисида техиму тәпсилий мәлумат игиләш үчүн йиғинда доклат бәргән дуня уйғур қурултийи муавин рәиси сейит түмтүрк әпәнди вә бу йиғинни уюштурған ниғдә университети һазирқи заман түркий тиллири вә әдәбиятлири факултети оқутқучиси дотсент доктор һекмәт кораш әпәндиләр билән телефон сөһбити елип бардуқ.

Сейит түмтүрк әпәнди ниғдә университетида чақирилған икки җумһурийәтни хатириләш паалийитигә университет рәһбәрлири вә оқутқучи оқуғучилардин болуп көп санда киши қатнашқанлиқини, мувәппәқийәтлик өткәнликини баян қилди.

Сейит түмтүрк әпәнди доклатида 1933 - йили 11 - айниң 12 - күни қәшқәрдә, 1944 - йили 11 - айниң 12 - күни ғулҗада елан қилинған "шәрқий түркистан җумһурийәтлири" ниң уйғур тарихидики орни, әһмийити тоғрисида мәлумат бәргәнликини ейтти.

Йиғинни уюштурған ниғдә университетиниң оқутқучиси дотсент доктор һекмәт кораш әпәнди пүтүн дунядики уйғурларниң җумһурийәт күнини тәбриклигәндин кейин, доклат бериш йиғининиң оқуғучилар үчүн интайин пайдилиқ болғанлиқини баян қилип мунуларни деди: "алди билән шәрқий түркистан җумһурийитиниң қурулушини тәбрикләймән. Гәрчә бу икки җумһурийәтниң өмри узун болмиди, әмма бу, уйғур тарихидики әң муһим тарихий һадисиләрдин бири һесаблиниду. Оқуғучилиримиз уйғурлар тоғрисида йетәрлик мәлуматқа игә, әмма улар бир уйғур бәргән доклатни аңлиғанлиқи үчүн бәк хурсән болди. Көп санда оқуғучи қатнашти, қизиқиш бәкла юқири иди. Доклат бериш йиғиниға университетимизниң һәр дәриҗилик рәһбәрлири, факултет мудирлири, оқутқучилар вә доктор, магистир оқуғучилиридин болуп көп санда киши қатнашти. Оқуғучилиримиз үчүн интайин пайдилиқ болди."

У, бу мәсилидин дуня җамаәтчиликиниң дегәндәк хәвәрдар әмәсликини, бу мәсилини сиясәтчиләргә аңлитиш керәкликини баян қилип мундақ деди: "дуня җамаәтчилики бу мәсилиниң җиддийитини тонуп йәткән әмәс. Мәсилини дуня җамаәтчиликигә аңлитиш үчүн бу хил йиғинларни давамлиқ өткүзүш керәк. Уйғур райони сиртқа етиветилгән болғачқа, у йәргә мухбирлар керәлмәйду, шуңа у йәрдә болуватқанлардин дуня бихәвәр. Болупму һәр қайси дөләтләрниң рәһбәрлири буниңдин бихәвәр. Шуңа бу хил паалийәтләр уйғур мәсилисини аңлитиш үчүн бәкла муһим дәп ойлаймән."

Йиғин ахирида оқутқучи вә оқуғучилар икки җумһурийәт вә уйғурларниң һазирқи вәзийити тоғрисида сейит түмтүрк әпәндидин соаллар сориди.

Түркийәдики сүтчи имам университети профессори алимҗан буғданиң ейтишичә, бурунқи йилларда түркийә алий мәктәплиридә уйғурларниң тарихидики икки җумһурийәтни хатириләш паалийити көп әмәс иди. Әмма йеқинқи вақитлардин буян бундақ паалийәтләр түркийәниң һәрқайси җайлирида көпийиш билән бирликтә сиясәтчиләр, аммиви тәшкилатлар бу җумһурийәтләрни тәбрикләп баянат елан қилишқа башлиған.

"шәрқий түркистан җумһурийәт күни" түркийәниң башқа җайлиридиму охшимиған шәкилләрдә хатириләнди.

11 - Айниң 11 - күни болса әнқәрәдә паалийәт елип бериватқан толуқ оттура мәктәп оқутқучиси айтекин четин мәсул болуп паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан мунбири намлиқ бир гуруппа, уйғур күрәшчи муһәммәтимин буғраниң әнқәрә җәбәҗи әсри мазарлиқидики қәбриси бешида икки җумһурийәтни хатирилиди.

Әнқәрәдә уйғур күрәшчи муһәммәтимин буғраниң мәқбәриси алдидики хатирләш
Әнқәрәдә уйғур күрәшчи муһәммәтимин буғраниң мәқбәриси алдидики хатирләш

12 - Чесла түркийәниң әң чоң аммиви тәшкилатлиридин үлкү оҗақлири тәшкилати билән сабиқ парламент әзаси синан оган әпәнди иҗтимаий таратқуларда баянат елан қилип, 20 - әсирниң алдинқи йеримида қурулған икки җумһурийәтни хатирилиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт