Türkiyede muddettin burun saylam ötküzülüshi Uyghurlargha qandaq tesirlerni körsitishi mumkin?

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-04-25
Share
rejep-tayyip-erdoghan-saylam.jpg Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan adalet tereqqiyat partiyesining heptilik yighinda söz qilmaqta. 2018-Yili 24-aprél, enqere.
AP

Türkiye jumhuriyiti köp partiyelik parlamént tüzümi bilen bashqurulidighan dölet bolup, ötken yili 4-ayda memliket boyiche ray sinash netijiside dölet sistémisining prézidéntliq tüzümge ötüshi qarar qilin'ghan idi.

Türkiye jumhuriyitining asasiy qanunigha bina'en her 4 yilda bir qétim parlamént ezalirining saylimi ötküzülidighan bolghachqa, 2019-yili 11-ayda parlamént ezaliri saylimi bilen prézidént saylimi birlikte ötküzülüshi kérek idi. Emma ötken hepte “Milletchi heriket partiyesi” ning re'isi dewlet baghchelining teklipige bina'en, bu yil 6-ayning 24-küni muddettin burun saylam ötküzüsh qarar qilindi.

Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan türkiyede muddettin burun saylam élip bérish qararini maqullashning sewebliri üstide toxtilip mundaq dédi: “Süriye weziyiti jiddiylishiwatqan bir peytte iqtisadiy tengpungluq we meblegh sélishqa oxshash nurghun jehetlerde muhim qararlarni maqullishimiz zörür boluwatqan bügünki künde saylam mesilisini dölitimizning küntertipidin qaldurushimiz kérek idi. Bu sewebtin muddettin burun saylam ötküzüsh qararigha kelduq.”

Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan 6-ayning 24-küni saylam ötküzülidighanliqini jakarlap, mundaq dédi: “Dölet baghchelining muddettin burun saylam élip bérish teklipini qobul qilish toghrisida pikir birlikige kelduq. Saylamni 2018-yili 6-ayning 24-küni ötküzüshni qarar qilduq.”

Türkiyede muddettin burun saylam élip bérilsa Uyghur dewasigha, bolupmu türkiyediki Uyghurlargha qandaq tesirlerni körsitishi mumkin? türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ammiwi teshkilatliri bu saylamdin paydilinip Uyghurlarning qaysi mesililirini hel qilalaydu?

Biz bu heqte közqarashlirini bilish üchün “Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti” ning bash katipi abdul'ehed abdurehim ependi, dunya Uyghur qurultiyi ichki ishlar komitétining mudiri hamidxan köktürk ependi we türkiyediki iqtisadshunas abduréshit abdulhemit ependiler bilen téléfon söhbiti élip barduq.

Abduréshit abdulhemit ependi, türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlirining ikki yildin béri köp sanda ministir we parlamént ezalirigha sherqiy türkistan dewasini anglatqanliqini, saylamda parlamént ezalirining 70 pirsentining almishidighanliqini, yéngi saylan'ghanlargha Uyghur dewasini anglatquche köp waqit kétidighanliqini, bu jehettin élip éytqanda, türkiyede muddettin burun saylam ötküzülüshining Uyghur dewasigha selbiy tesirlerni körsitishining mumkinlikini ilgiri sürdi.

Saylamda hökümet we herqaysi siyasiy partiyeler üchün bir awazmu intayin muhim hésablinidu. Saylam jeryanida xelq we herqaysi ammiwi teshkilatlar pursetni ching tutup, öz teleplirini hökümetke yetküzüp hel qilip bérishini telep qilishidu. Abduréshit abdulhemit ependi Uyghurlarning bu saylamni purset dep bilip, hökümetke özlirining türkiye puqraliqigha ötüsh mesilisini hel qilip bérish heqqide telep qoyushi kéreklikini bayan qildi.

Hazir türkiyede texminen 10 ming etrapida türkiye wetendashliqi téxi hel bolmighan Uyghurning barliqi perez qilinmaqta. Bu Uyghurlarning hélihem türkiyening heqsiz dawalinishtek dölet parawanliqidin behrimen bolalmaywatqanliqi melum. Abduréshit abdulhemit ependi Uyghurlarning bu qétimqi saylamni purset dep bilip, hökümettin süriyelik musapirlargha oxshash heqsiz dawalinish heqqini bérishini telep qilishi kéreklikini bayan qildi.

Bundaq bir weziyette türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ammiwi teshkilatliri némilerni qilishi kérek? “Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti” ning bash katipi abdul'ehed abdurehim ependi özlirining bu qétim türkiyede muddettin burun élip bérilidighan saylamni purset dep bilip, musapir Uyghurlarning türk wetendashliqigha qobul qilinish mesilisini hökümettin telep qilidighanliqini bayan qildi.

Ziyaritimizni qobul qilghan hamidxan köktürk ependimu eger bu qétimqi saylamdin Uyghurlar yaxshi paydilansa, ularning bezi teleplirining hel bolush éhtémalining barliqini ilgiri sürdi.

Türkiyede 6-ayning 24-küni ötküzülidighan saylamda türkiye dölet re'isi bilen parlamént ezaliri saylap chiqilidighan bolup, kimlerning namzat bolidighanliqi téxi resmiy élan qilinmidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet