Türkiye metbu'atida Uyghur diyaridiki jaza lagérliri toghrisidiki inkaslar

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-01-10
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiye "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining bashliqi meral aqshener xanim.
Türkiye "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining bashliqi meral aqshener xanim.
RFA/Erkin Tarim

Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesiliside türkiye hökümitining sükütte turuwélishi türkiyediki axbarat wasitiliride we ijtima'iy taratqularda her xil köz qarashlarni otturigha chiqarmaqta. Bolupmu yéqinqi bir-ikki heptidin buyan türkiyede Uyghurlar toghrisida köpligen maqale-obzorlar yézilmaqta.

Bu maqalilerde kommunist idiyisini yaqlaydighan doghu périnchekning köz qarishini nezerde tutmighanda üch xil köz-qarash ilgiri sürülmekte. Birinchi köz qarashni otturigha qoyuwatqanlar insaniy we wijdaniy meydanda turup yéziwatqanlar, ikkinchi xil köz-qarashtikiler bolsa Uyghurlar toghrisida otturigha qoyuluwatqan jaza lagérliri toghrisidiki xewerlerning sün'iy halda amérika teripidin otturigha qoyuluwatqanliqini, bularning amérikining oyuni ikenlikini ilgiri sürüwatqan kishilerdur. Üchinchi xildiki kishiler bolsa türkiye-xitay munasiwitini nezerde tutup turup yéziwatqanlardur.

Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghanning we türkiye hökümitining hazirghiche Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesiliside xitaygha inkas qayturmasliqi bezi ammiwi teshkilatlarning, türk xelqining we bezi öktichi partiyelerning qattiq naraziliqigha uchrimaqta. Türkiye parlaméntidiki öktichi partiyelerdin biri bolghan "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining re'isi meral aqshener xanim 8-yanwar küni türkiye parlaméntida sözlep, türkiye hökümitini türk xelqining xelq'aradiki abruyini chüshürmey baldurraq xitaygha inkas qayturushqa chaqirghan. U mundaq dédi: "Türk millitining abruyini chüshürmenglar. Hakimiyet béshidiki hökümetning sherqiy türkistan toghrisida sükütte turuwélishi bizni ensiretmekte. Xitaydin kélidighan bir nechche milyard dollar pulni dep milyonlighan qérindashlirimizni we dindashlirimizni körmeske séliwatqanlar haman bir küni ashu mezlum qérindashlirimizgha hésab béridu."

"Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining bashliqi meral aqshener xanim türkiye parlaméntidiki partiyesining yighinida sözligen sözide dunya sükütte turghan teqdirdimu "Yaxshi" partiyesining sükütte turmaydighanliqini bayan qilip, mundaq dédi: "Emma shuni yaxshi biliwélinglarki, dunya süküt qilip turuwalsimu, emma iyi partiye sükütte turmaydu. Kök bayraq erkin lepildimigüche sükütte turmaymiz. Lopnorda yolwaslar erkin yügürüp yürmigüche jim turmaymiz."

Bezi milletchiler, hetta bir qisim dindar obzorchi we mutexessisler xitayning Uyghurlargha qarita heddidin tashqiri bésim siyasiti élip bériwatqanliqi étirap qiliwatqan bolsimu, buning arqisida "Amérikining qoli barliqi" ni ilgiri sürüshi türkiyede ghulghula peyda qilmaqta.

Türkiyede bundaq köz qarashlarning otturigha chiqip qélishidiki seweb néme? türkiye dölet téléwiziye idarisidin pénsiyige chiqqan, hazir tor gézitliride obzor yéziwatqan tonulghan obzorchi osman oktay ependi bu heqte melumat bérip mundaq dédi: "Epsuski, türkiyede mundaq bir nerse bar. Insanlar aliy rehberlerning inkasini kütüwatidu. Undaq bir inkas kelse bezi insanlar bu mesilige bizdin bekrek köngül bölidu, hazir undaq bir inkas kélishini kütüwatidu dep oylaymen. Men türkiye diniy ishlar idarisige sherqiy türkistandiki insan hoquqliri depsendichiliki toghrisidiki resimlerni ewettim. Dunyadiki pütün mesililer toghrisida inkas qayturisiler, Uyghurlar toghrisida némishqa sükütte turisiler, dep xet yazdim. Ularmu dölet bashliqimizning inkasini kütüwatidu. Türkiye xitaydin pul qerz alimen dep sükütte turuwalsa bolmaydu. Choqum inkas qayturushi kérek."
Enqerediki istratégiyilik chüshenchiler institutining türkiye-xitay munasiwetliri mutexessisi doktor erkin ekrem ependi Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti, bolupmu jaza lagérliri mesiliside türkiyede köp xil inkaslarning otturigha qoyulghanliqini, toghra köz qarashning asta-asta köp salmaqni igileshke bashlighanliqini tekitlidi.

Mutexessisler éytqandek, Uyghur mesilisi toghrisida türkiyede her xil inkaslarning otturigha chiqishi dölet re'isi rejep tayyip erdoghanning xitaygha inkas qayturmay jim turuwalghanliqidin bolghanmu? doktor erkin ekrem ependi eger hökümet inkas qaytursa qalaymiqanchiliqning aziyidighanliqini, emma türkiyede 2015-yili ramzan éyining axirqi küni dölet re'isi rejep tayyip erdoghanning Uyghur mesilisi toghrisida sözligen sözidin kéyin xitay bilen bolghan munasiwetni kücheytish siyasitining bashlan'ghanliqini bayan qildi. 

Xitay 2013-yili qazaqistanning astana shehiride "Bir belwagh bir yol" qurulushini dunyagha élan qilghandin béri türkiyege nurghun wedilerni bergen bolup, türkiye bu wedilerning emeliylishishini kütmektiken.

Toluq bet