Явропа мусулманлар мунбири: "уйғур районидики вәзийәтни қобул қилишқа болмайду"

Мухбиримиз әркин
2019-02-14
Share
Yawropa-Musulmanlar-Birligi-Uyghur-Mesilisi-2019.jpg Анадолу агентлиқиниң "явропа мусулманлар мунбири" копенһагенда өткүзгән уйғурларниң нөвәттики вәзийити һәққидики йиғиниға алақидар хәвири. 2019-Йили 13-феврал. Копенһаген, данийә.
Photo: RFA

Русийә башчилиқидики шәрқий явропа вә ғәрбий явропадики бир қисим мусулман тәшкилатлириниң бирләшмә оргини болған "явропа мусулманлар мунбири" данийә пайтәхти копенһагенда йиғин өткүзүп, уйғурларниң нөвәттики вәзийитини музакирә қилған һәм униңға алақидар бәзи қарарларни мақуллиған.

Мәлум болушичә, йиғинда уйғурларниң нөвәттики вәзийитиниң қобул қилинмайдиғанлиқи, мәзкур органниң бу мәсилә һәққидә явропа иттипақи вә мусулман дөләтләр билән сөзлишиши, һәйәт тәшкилләп уйғур районида тәкшүрүш елип беришиға хитай һөкүмитиниң йол қоюшини тәләп қилиши қатарлиқ қарарлар мақулланған.

Бу 2014‏-йили испанийәниң барселона шәһиридә қурулған вә русийәдики мусулман вәкиллири хели зор салмақни игиләйдиған мәзкур органниң тунҗи қетим уйғур мәсилисини музакирә қилишидур.

Мәзкур орган йиғинниң алдида елан қилған баянатида уйғур мәсилиси йиғинниң күнтәртипидики әң муһим музакирә темиси икәнлики, йиғинға дуня уйғур қурултийи вәкилиниң тәклип қилинғанлиқи вә мәзкур мәсилисиниң инсанпәрвәрлик нуқтисида туруп музакирә қилинидиғанлиқини билдүргән иди.

Мәзкур органниң русийәлик идарә һәйәт әзаси, вә баш мәслиһәтчиси салам сулайманоф 14‏-феврал зияритимизни қобул қилип, уйғурлар һәққидики тәләплирини алақидар тәрәпләргә йәткүзгәнликини билдүрди.

У мундақ деди: "биз бу қетим йиғинимизни копенһагенда өткүзүп уйғур мәсилисини музакирә қилишни қарар қилдуқ. Чүнки бу мәсилә һазир дунядики мусулман җамаәтлириниң көңүл бөлүшигә тегишлик бир мәсилә болуп қалди. Шуңа биз бу мәсилини музакиригә қойдуқ һәм бәзи қарарларни алдуқ. Биз рәсмий мәктуп тәйярлап явропа иттипақи комиссийәси, явропа парламенти, хитай һөкүмити вә шундақла түркийә һөкүмитигә сундуқ. Мәктупни алақидар тәрәпләрниң копенһагендики әлчиханилириға тапшурдуқ. Бир тәртип билән бу ишниң нәтиҗисини сүрүштүримиз вә униңға җиддий қараймиз."

Сулайманофниң илгири сүрүшичә, әгәр хитай һөкүмити уларниң тәлипини қобул қилса, "явропа мусулманла мунбири" ниң уйғур районини зиярәт қилип, у йәрдә тәкшүрүш елип беришни үмид қилидиғанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: "биз шундақла йәнә ватикан вә әрәб бирләшмә хәлипиликигә мәктуп сунуп, уларниң ярдәм беришини тәләп қилимиз. Бизниң мәқситимиз вәзийәтни юмшитип, мәсилиниң һәл қилиш чарисини тепишқа ярдәм бериштур. Бизниң һазирқи пиланимиз бу. Әмди кейинки қәдәмдә қандақ қилишни алақидар тәрәпләрниң җавабиға қарап қарар қилимиз. Биз бу ишниң тәқибчиси болимиз. Әлвәттә әгәр улар бизниң уйғур райониға беришимизға капаләтлик қилса, бизниң хитайдики бу районни зиярәт қилиш пиланимиз бар."

"явропа мусулманлар мунбири" дуняда мусулман дөләтләр хитайниң уйғур районидики қорқунчлуқ кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә сүкүт қилиш билән әйиблиниватқан мәзгилдә бу мәсилини өзиниң күнтәртипигә киргүзгән.

Мәзкур орган 12‏-феврал күни өткүзүлгән копенһагендики йиғиниға д у қ ниң диний ишлар мудири турғунҗан алавудун тәклип билән қатнашқан. У 13‏-феврал зияритимизни қобул қилип, өзиниң йиғинда уйғур райониниң дини вәзийити, ассимилиятсийә сиясити вә лагерлар һәққидә доклат бәргәнликини билдүрди.

Турғунҗан алавудун мундақ деди: "әсли 4 саәтлик йиғинкән, йерим саәтни бизгә айриптикән. Мән йерим саәт сөзлидим. Лекин йерим саәт соал-җаваб билән бир йерим саәт узирап кәтти. Йиғин рәиси уйғур мәсилисини пәқәт баянат елан қилиш билән тохтап қалмай, буни әмәлий һәрикәт арқилиқ ‹биз уйғурларни қоғдишимиз керәк, қоллишимиз керәк. Уйғурларға қанчилик әмәлий ярдәм қилалисақ шу шәкилдә ярдәм қилишниң йоллирини издишимиз керәк' дәп наһайити обдан гәп қилди."

Турғунҗан алавудунниң билдүрүшичә, йиғинда русийә парламент әзаси һаҗи мурат өмәроф билән русийә федератсийәсиниң муавин баш муптиси дамир мухәдиноф лагерлар мәсилисини думада оттуриға қойидиғанлиқи вә дуня уйғур қурултийиниң вәкиллирини москваға тәклип қилидиғанлиқини билдүргән.

Турғунҗан алавидин йәнә мундақ деди: "русийәниң дума әзаси һаҗи мурат өмәроф хитайниң җаза лагерлар мәсилисини қаттиқ тәкитләп, ‹буни мән думада оттуриға қойимән. Вәзийәтниң бундақ еғирлирини биз тәсәввур қилмиған', дәп сөз бәрди. Андин кейин дамир мухәдиноф мупти ярдәмчисикән. Мән у кишидин: ‹силәр мусулман қериндишимиз туруп хитай тәрәптә туруп баянат бәрдиңлар, бу қандақ гәп', дәп соридим. ‹У, биз у йәрдики әмәләий әһвални билмигәчкә шу шәкилдә елан қилинған. Әмма һазир әмәлий әһвални билдим. Мән берип буни баш муптиға ейтимән. Андин биз силәрни москваға зиярәткә чақиримиз, шу чағда әмәлий әһвални техиму кәң чүшәндүрсәңлар, биз шуниңға қарита ярдимимизни қилимиз', деди."

Илгири русийә федератсийәсиниң баш муптиси равел ғәйнудин баянат елан қилип, хитайниң уйғур аптоном районида мусулманларни бастурғанлиқини рәт қилған. Шундақла йәнә русийә ташқий ишлар министири лавроф йеқинда уйғур районидики әһваллардин хәвири йоқлуқи, униң хитайниң ички иши икәнликини илгири сүргән. Лекин баш муптиниң баянати қазандики бәзи татар диний затлириниң тәнқидигә учриған иди.

Салам сулайман лавроф вә русийә баш муптисиниң баянати һәққидики соалимизға уларниң сөзи һөкүмәтниң мәйданиға вәкиллик қилидиғанлиқи, бирақ өзлириниң бу мәсилигә улардәк қаримайдиғанлиқини билдүрди.

Сулайманофниң тәкитлишичә, улар русийә һөкүмитиму охшашла уйғур мәсилисигә көңүл бөлүшкә чақиридикән. У  йәнә мундақ деди: "әлвәттә биз бу мәсилини уларғиму охшашла тәкитләймиз. Бизниң бу мәсилидики тиришчанлиқимиз хитай, явропа иттипақи вә шуниңға охшаш биз қоллашқа еришиду дәп қарайдиған һәрқандақ бир дөләткә ейтиштин чекинмәймиз."

Мәлум болушичә, "явропа мусулманлар мунбири" 12‏-феврал копенһагенда өткүзүлгән йиғиниға шәрқий явропани асас қилған, ғәрбий вә җәнубий явропадики испанийә, португалийә, италийә қатарлиқ әлләрни өз ичигә алған 15 дөләттики мусулман җәмийәтләр, муптилар, өлималар вә диний затлар қатнашқан.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт