Mulahize : rusiye, xitay - iran tömür yolining qirghizistandin ötüshige ruxset qilamdu?

Ixtiyariy muxbirimiz azad
2014.12.19
qirghizistan-prezident-almasbek-atanbayev.jpg Qirghizistan prizidénti almasbék atambayiw özining ötken üch yilliq xizmiti heqqide toxtaldi. 2014-Yil dikabir bishkek.
RFA/Azad


Qirghizistan prizidénti almasbék atambayif se'udi erebistanda ziyarette bolghan mezgilde, ereb shérketlirini qurulush pilanliniwatqan xitay - qirghizistan - tajikistan - afghanistan - iran tömür yoligha meblegh sélishqa chaqirghan idi.

Melumatlargha qarighanda, Uyghur ilining qeshqer shehiridin bashlinip örkeshtam arqiliq qirghizistan, tajikistan hem afghanistandin ötüp iran'gha tutishidighan bu tömür yolning téxnikiliq mesililiri boyiche besh dölet qatnash ministirlirining söhbiti 8 - dikabirda tajikistan paytexti düshenbide ötküzülgen.

Bu heqte taratqulargha melumat bergen qirghizistan qatnash ministirliqi tömür yol qurulushi tarmiqining bashchisi qanat abdukérimufning bildürüshiche, bu tömür yolning qirghizistan térritoriyesidiki omumi uzunluqi 215 kélométir bolup, qirghizistanning saritash, qaramuq rayonliridin ötüp tajikistan'gha tutishidiken.

Halbuki, bu tömür yol qurulushi pilani qirghizistanda oxshimighan pikirlerni peyda qildi. Qirghizistan parlaméntidiki qatnash - tiransiport, arxitiktura komitétining ezasi narinbék moldubayif bu tömür yoldin eng zor menpe'etke ige bolidighanlar xitay bilen iran bolghanliqi üchün, barliq chiqimni bu ikki dölet üstige élishi kérek dep qaraydu.

Közetküchilerning qarishiche, qirghizistan bu tömür yol pilanigha qatnishishtin burun, aldi bilen rusiyening maqulluqini élishi lazim, chünki siyasi, iqtisadi we dölet mudapi'esi shundaqla éliktir énirgiye qurulushi hemde néfit, tebi'iy gaz yéqilghusi qatarliq jehetlerde rusiyege biqindi bolup qalghan qirghizistanning bu bashbashtaqliqi rusiyening ghezipini qozghap qoyushi mumkin. Bir nechche yil burun xéli köp dawrang qilin'ghan qeshqer - jalal'abad - enjan tömür yol qurulushi pilani rusiyening qarshiliqi sewebidin emeldin qaldurulghan idi. Bu heqte toxtalghan siyasiy analizchi mars sariyif mundaq deydu:

- Méningche, bu tömur yollarning qurulushi rusiyege yaqmaydu, chünki moskwa, bu pilanlarning ishqa ashurulushi rusiyening ottura asiyadiki menpe'etlirige xiris peyda qilidu, dep qaraydu. Shu sewebtin qirghizistan aldi bilen rusiyening ruxsitini élishi lazim.

Qirghizistan 2015 - yilning yaniwaridin bashlap rusiye bashchiliqidiki tamozhna ittipaqigha kirishke teyyarliniwatidu. Qirghizistanning tamozhna ittipaqigha kirgendin kéyinki iqtisadi qiyinchiliqlirini hel qiliwilishi üchün rusiye bir miliyard dollarliq iqtisadi yardem béridighanliqini bildürgen idi.

Uning üstige, qirghizistandiki ishsizliq sewebidin rusiyege bérip jénini jan étiwatqan bir miliyon'gha yéqin qirghizistanliqmu rusiyening qirghizistanni kontirol qilip turushidiki kozurlirining biri bolup hésablinidu. Shunglashqa atambayifning rusiyeni bir chetke qayrip qoyup öz aldigha xitay - iran tömür yoli pilanigha qatnishishni qarar qilghanliqi sewebidin qirghizistan iqtisadi weyranchiliqqa duch kélishi,hetta 2010 - yildikige oxshash hakimiyetke qarshi inqilab yüz bérishi mumkin dep qaraydu siyasiy analizchilar.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.