Йомиури: “хитай сенкакуға һуҗум қилиду” дегән ойимиз бәлким риаллиққа айлиниши мумкин

Ихтиярий мухбиримиз қутлуқ
2014.02.20
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xitay-herbi-su-asti-kemisi-305.png Хитай деңиз армийиси кимиси
RFA/Qutluq

Японийәдин чиқидиған нопузлуқ гезитләрдин бири болған “йомиури шимбун” ниң мушу айниң 18 - күнидики саниниң сиясәт мәйдани сәһиписигә “япон - хитай арисидики соғуқ урушлар”, “хитай белиқчи кемилири билән һәрбий маневир елип бармақта” сәрләвһәлик мақалиләр елан қилинди.

Мәзкур мақалиләрдә хитайниң японийәгә қаратқан таҗавузчилиқ һәрикити вә японийәниң буниңға қарита америка билән бирликтә елип бериватқан һәрбий тәйярлиқи тоғрисида тохталған.

Мақалидә, йеқинда америка деңиз армийиси билән японийә өзини қоғдаш қуруқлуқ қисминиң бирликтә америкида өткүзгән бирләшмә һәрбий маневири тоғрисида тохтилип бу һәқтә мундақ баян қилған:

“2014 - йили январ ейиниң ахириқи күнлириниң бир кечисидә онға йеқин резинкә қолвақ америкиниң сантияго шәһиридики деңиз йүзигә ләйләп чиқип, саһилға йеқинлашти,тосаттинла һәр бир қолвақтин сәккиз адәм сәкрәп чүшүп үн - түнсиз һалда йәр йүзигә чиқти. Бу америка деңиз армийиси билән японийә өзини қоғдаш қуруқлуқ қисмий бирликтә калифорнийәдики коронадо деңиз армийиси базисида өткүзүватқан бирләшмә “төмүр мушт” намлиқ һәрбий маневир иди. Бу маневирда асаслиқи аралдин қуруқлуққа мәхпий чиқиш йәни дүшмән тәрәп арални игиливалғанда, йошурун һалда аралға әскәр киргүзүш мәшиқи болуп, бу маневир таки 2 - айниң 24 - күнигә қәдәр давамлишиду. Бу қетимқи америка - японийә бирликтә елип бериватқан бу һәрбий маневирға японийәниң нагасаки сасибо һәрбий базисидики японийә өзини қоғдаш қуруқлуқ қисмидин җәмий 270 нәпәр әскәр қатнашти. Маневирда япон армийисиниң асаслиқ иҗра қилидиған вәзиписи арални қайтуруп елиш мәҗбурийити болуп, маневирға иштрак қиливатқан японийә армийисиниң әслидики атилиши “ғәрбий тәрәп генерал полк” һәрбий қошуни. Мәзкур қошунниң оттура дәриҗилик офитсери кәнҗи һамаматсу маневир һәққидә тохтилип:“бу, бизниң маһаритимизни өстүрүш,һәрикитимизни көрситиш, һәрбий урушқа тәйярлиқ қилиш, америка армийисидин үгиниш қатарлиқларни өз ичигә алған маневирдур” деди.

японийәдә нәшир қилинған “һазирқий хитай дөлитиниң әмилийити” намлиқ китабидин елинған бир сүрәт
Японийәдә нәшир қилинған “һазирқий хитай дөлитиниң әмилийити” намлиқ китабидин елинған бир сүрәт

Мақалидә:“ америка билән японийә һөкүмити елип бериватқан бу һәрбий маневирларни очуқ - ашакара елан қилмисиму, әмма бу хилдики маневирлар әлвәттә сенкаку арили хитай тәрәптин һуҗумға учриғанда, қандақ тәдбир қоллинишни мәқсәт қилған маневирдур, шундақла бу, хитайниң сенкакуни бесивелишиға қарши тәйярлиқ һәрбий бирләшмә мәшиқи” дейилгән.

Мақалидә японийә қисимлириниң һәрбий маһарити, иқтидари, һәрбий қисимларниң өз - ара һәмкарлишиши қатарлиқ мәсилиләр үстидә японийәлик бир қисим һәрбий мутәхәссисләрниң тәнқиди қарашлириму оттуриға қоюлған болуп, бу һәқтә мундақ баян қилинған:

“японийә дөләт мудапиә министирлиқи америка деңиз армийиси билән бирликтә йеңи вәзипилик бир һәрбий қошун тәшкилләп буни “су вә қуруқлуқ” дегән нам билән атап, бу хилдики йеңи тактика билән сенкаку арилини қоғдимақчи болуватиду. Лекин японийәлик һәрбий мутәхәссисләрниң қаришичә, арални қайтуруп елиш һәрбий бирләшмә маневиридин қариғанда, японийә өзини қоғдаш қуруқлуқ армийиси америка әскәрлиригә селиштурғанда иқтидар җәһәттә төвән болуп, бу хилдики маһарәт билән билән арални қайтуруп елиши мумкин әмәс. японийә өзини қоғдаш қуруқлуқ армийиси арални қайтуруп елишта, һава армийиси вә деңиз армийисиниң маслишишиға муһтаҗ. Америкиниң деңиз, һава, қуруқлуқ армийиси һәмишә бирликтә маневир вә мәшиқ елип бариду, шундақла америкиниң японийә тәвәсидики окинава, ивакуни, сасибодики деңиз армийә базилири даим дегүдәк өз - ара бирликтә истратегийәлик пилан ичидә мәшиқ қилиду. Әмма, японийә армийиси өз - ара һәмкарлиқ мәшқи елип бармиған. Шу сәвәбтин һазир японийә армийисидики бу үч тәрәп өз - ара америка армийисигә охшаш бирликтә иш елип бериш үчүн җиддий истратегийәлик пилан түзуши керәк.”

Мақалидә йәнә японийә армийисиниң җиддий пәйтләрдә деңиз үстидики мәшғулатларда өз - ара маслишиш һәрикәт тизликиниң толиму астилиқи һәққидә мисал көрситип бу һәқтә :

“японийә деңиз армийисиниң башқа қисимлар билән маслишиш иқтидари төвән болғанлиқтин, өткән йили ноябир ейида японийә өзини қоғдаш қисми филиппинда йүз бәргән тәйфең борини апитигә ярдәм бериш үчүн барғанда деңиз армийисиниң тик учар айропиланларни парахотларға орунлаштурушиға икки күн, парахоттики буюмларни тик учар айрупиланлар арқилиқ апәткә учриғанларға йәткүзүшигә икки күн, җәмий төт күн вақит исрап қилинған” дейилгән.

Мақалидә:“бу йил 1 - айда японийә өзини қоғдаш һәрбий қисми чиба өлкисидә, арални қайтурвелиш маневири елип барған болсиму, манрвирда қисимларниң өз - ара һәмкарлишиши наһайити тәскә тохтиди. Шу сәвәбтин японийә дөләт мудапиә министирлиқиниң бир әмәлдари:“ биз бирликтә деңиз армийиси маневири елип бериватимиз. Лекин, үскүниләр толуқ йитәрлик әмәс, сәвәбий биз техи һәққий уруш һалитини тәсәвур қилғинимиз йоқ” дегән.

Мақалидә ундин башқа, сабиқ японийә дөләт мудапиә министирлиқиниң министири моримотониң 2 - айниң 4 - күни:“японийә армийиси билән америка деңиз армийиси иқтидар вә қабилийәт җәһәттин чоң пәрқлиқ” дегән сөзигиму алаһидә орун берилгән.

Мақалидә:“японийә деңиз армийисиниң нөвәттики иқтидариға қариғанда, хитайниң америкиға билиндүрмәй сенкаку арилини бесивелиш еһтималлиқи болуши мумкин. японийә деңиз армийисиниң америка деңиз армийисигә йетиши техи йирақ” дейилгән.

Мәзкур мақалигә улап берилгән “хитай белиқчи кемилири билән һәрбий маневир елип бармақта” намлиқ мақалидә, хитайниң японийәгә қарши турушта шәкли өзгәргән һалда түрлүк һәрбий маневирларни елип бериватқанлиқини баян қилип бу һәқтә мундақ тохталған:

“ 2012 - йили 7 - айда японийәниң нагасаки өлкисиниң готу арилидики хитайниң шәрқий деңизиға қарап туридиған аракава портиға хитай тәрәпниң җәмий 106 белиқчи кемиси кәлди. Уларниң келишидики сәвәб, тәйфең борининиң зәрбисидин өзлирини далдиға елиш дәп чүшәндүргән болисму, әмма бу кемиләрниң һәммисидә дегүдәк хитайниң дөләт байриқи есилған болуп, улар японийә белиқчи кемилиригә йеқинлашқан. Шәһәрлик һөкүмәтниң әмәлдари кубо; “бу наһайити ғәлитә әһвал” дегән. японийә хәлқара мунасивәтләр тәтқиқат орниниң тәтқиқатчиси котане:“бу, хитай дөлитиниң сенкаку арилини бесивелиш вә униңға һуҗум қилиш үчүн елип бериватқан һәрбий маневири вә мәшиқи, бу кемиләргә хитайниң әскәрлири, еғир типлиқ һәрбий үскүнлири орунлаштурулған. Улар бу хилдики маневир вә һәрбий мәшиқләр арқилиқ окинаваға һуҗум қилиш, йәни японийәгә һуҗум қилишни мәшиқ қиливатиду.”

Мақалидә йәнә: “японийәниң бу хилдики вәқәләргә тақабил туруши толиму тәс болуп, бу хилдики вәқәләр йүз бәргәндә америка деңиз армийиси буниңға тақабил турмайду. Сәвәби японийә өзини қоғдаш деңиз армийиси аввал һәрикәт қоллиниши керәк. Хитай сенкаку арилиға бәлким башқичә усулда һуҗум қилиши мумкин. Хитайлар сенкакуға һуҗум қилиду дегән ойимиз бәлким риаллиққа айлиниши мумкин” дейилгән.

Зияритимизни қобул қилған хитай - япон мунасивәтлиригә изчил диққәт қилип келиватқан иванага бу һәқтә тохтилип мундақ деди:

- Гәрчә японийәниң өзини қоғдаш деңиз армийиси, қурулуқлуқ армийиси мәвҗут болсиму, хитайларниң бу хилдики таҗавузчилиқ һәрикити һазирму мәвҗут. Омумий вәзийәт нуқтисидин қариғанда, хитайниң японийәгә қарши елип бериватқан һәрикити наһайити хәтәрлик дәп ойлаймән.

Аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.