Gilgittiki Uyghur oqughuchilar ramazan mezgilide shu yerdiki xitay qebristanliqini tawab qilishqa élip bérilghan

Muxbirimiz gülchéhre
2022-04-12
Share
Gilgittiki Uyghur oqughuchilar ramazan mezgilide shu yerdiki xitay qebristanliqini tawab qilishqa élip bérilghan Bu yilliq ramazanning 3-küni gilgittiki xitay qebristanliqigha élip bérilip, xitaylarning qebre süpürüsh bayrimigha qatnashturulghanlar. 2022-Yili 4-aprél, pakistan.
“Pamir Times” ning FB hésabatidiki sindin süretke élin’ghan

Pakistanning gilgit rayonidiki “Xitay-pakistan dostluq tashyoli” boyidiki bir menzirilik jayda xitay ishchilirining qebristanliqi bar bolup, pakistandiki xitay elchixanisi we xitayperes jem'iyetler dawamliq türde bu jayni “Xitay-pakistan dostluq abidisi” süpitide teshwiq qilip kelmekte.

Pakstandiki bir qism Uyghurlarning inkas qilishiche, bir qisim xitayperes pakistanliqlar we xitayning oqush yardem puli bilen pakistanda oquwatqan Uyghur oqughuchilar 4-april, yeni bu yilliq ramazanning 3-küni gilgittiki xitay qebristanliqigha élip bérilip, xitaylarning qebre süpürüsh bayrimigha qatnashturulghan.

Ular bu jayda islam eqidilirige pütünley xilap halda xitay ishchilirining qebrilirige isriq yéqish, tazim qilishtek xitay en'enilirini bija keltürgen, shundaqla mexsus xitayche teziye bildürürüshken.

Bu yilliq ramazanning 3-küni gilgittiki xitay qebristanliqigha élip bérilip, xitaylarning qebre süpürüsh bayrimigha qatnashturulghanlar. 2022-Yili 4-aprél, pakistan.

Bu weqe pakstanning bir qanche téléwiziye qanalliri we gilgittiki yerlik taratqulardimu xewer qilin'ghan. Bu weqe pakstandiki Uyghur jama'iti ichide “Ulugh ay ulugh künlerde musulmanlarning diniy étiqadigha qilin'ghan haqaret” shundaqla “Uruq-tughqanliri xitayning irqiy qirghinchiliqigha uchrawatqan Uyghur jama'itige qilin'ghan éghir xorluq” digen tenqidlerge seweb bolmaqta iken.

Pakstadiki “Ömer Uyghur wexpi” ning re'isi omer Uyghurning radiyomizgha inkas yetküzishiche, ramazanda xitay qebrstanliqini tawab qilishni eslide pakistandiki “Xitay muhajirlar jem'iyiti” ning re'isi abdulqéyyum mijit bilen xitay elchixanisi birlikte orunlashturghan iken.

Gilgittiki bu xitay qebrstanliqigha a'it tarixiy uchurlargha qarighanda, qaraqurum tash yoli, qaraqurum, himalaya we hindiqush we pamir égizliki qatarliq tagh tizmisidin halqip ötidiken. Bu tashyol 1966-yildin bashlap xitay we pakistanliq ishchilar teripidin yasalghan iken. Tashyol boyidiki gé'ologiyelik shara'it murekkep bolghanliqi sewebidin, qurulush intayin müshkül bolghan, tashyol qurulushining 12 yil jeryanida qar köchüsh, tagh gümürülüp chüshüsh qatarliq tebi'iy apetler seweblik yüzligen xitay inzhénérliri we qurulush ishchiliri hayatidin ayrilghan iken.

Bu yilliq ramazanning 3-küni gilgittiki xitay qebristanliqigha élip bérilip, xitaylarning qebre süpürüsh bayrimigha qatnashturulghanlar. 2022-Yili 4-aprél, pakistan.

Pakistan hökümiti bu yolni yasashta qaza qilghan xitay ishchilarni depne qilghan jaygha “Xitay qurbanlar qebristanliqi” dep nam bérip, qebristanliqning otturisgha aq mermerdin xatire munari ornatqan iken.

1978-Yili qaraqurum tashyoli pütüp qatnash bashlan'ghandin kéyin, u xitay bilen pakistanni tutashturidighan birdinbir quruqluq yoligha aylan'ghan bolup, xitay we pakistan her ikki terep yolni “Dostluq yoli” dep atighan iken.

“Xitay-pakistan dostluq abidisi” ge aylandurghan bu jay pakstanning xitay hökümitige bolghan sadaqitini ipadileydighan, da'im xitay-pakstan bayraqliri ésilip bézilidighan we gülchembireklerni qoyidighan bir siyasiy pa'aliyet soruni bolup qdalghan iken.

Halbuki, bu yilliq ramazanda pakistandiki Uyghur muhajirlarning bu jaydiki xitay qebrstanliqini tawab qilishqa élip bérilishi, “Uyghurlarning islamy eqidisige qilin'ghan bir haqaret we éghir xorluq” dep qaralmaqta iken.

Özini “Shinjangliq xitay puqrasi” dep tonuydighan pakistandiki xitayperes Uyghurlardin abduqeyyum mijitning yéqinda xitay elchixanisi oyushturghan chaghan bezmiside xitay da'iriliri teripidin tartuqlan'ghanliqi ashkarlan'ghan idi.

“Xitay muhajirlar jem'iyiti” ning re'isi abdulqeyyum mijitning féysibuk bétide bu yilliq ramazan mezgilide gilgittiki Uyghur oqughuchilarning xitay qebristanliqigha tawabqa élip bérilghanliqi heqqidiki süretlik we widiyoluq uchurlar hembehrlen'gen. Buningdin pakistandiki Uyghurlarning bu heqtiki inkaslirining toghra ikenlikini melum boldi

50 Etrapida kishi qatnashqan ramazandiki bu xitay qebristanliqini tawab qilish pa'aliyitige qatnashqanlarning asasliq qismi xitay elchixanisidin oqush yardem puli éliwatqan pakistanliq Uyghur muhajirlarning perzentliri iken. Ilgiri “Xitay muhajirlar jem'iyiti” dégen bu teshkilatning wasitisi bilen xtay hökümitining pakistandiki iqtisadi ehwali qiyin bolghan atalmish “Shinjangliq xitay puqraliri” a'ililirining perzentlirige oqush yardem puli bérip kéliwatqanliqi ashkarlan'ghandi.

Xitay en'enisi boyiche her yili 4-ayning béshida “Qebre süpürüsh bayrimi” bolidiken. Bu künde xitaylar ölüp ketken uruq-tughqanlirining qebrisini yoqlashni adet qilghan. Xitay hökümiti Uyghur diyarida bu bayramda Uyghurlarni xitay “Inqilabi qurbanliri” ning qebrisini süpürüsh pa'aliyitige mejburiy qatnashturup kéliwatqanliqi melum. Xitayning bu bayrimi Uyghur ösmürlirige atalmish “Wetenperwerlik we qizilliq terbiyesi” élip baridighan, hökümet memurliri we kadirlarning xitay hüökümitige bolghan sadaqitini sinaydighan bir murasimgha aylandurulghan.

Yéqinda ijtima'iy taratqularda Uyghur diyaridiki Uyghurlarning xitay hökümiti teripidin bu yilliq ramazanda mejburiy halda xitay qebrilirini süpürüshke qatnshashturulghanliqigha da'ir bezi wédiyolar tarqilip, muhajirettiki Uyghurlarni bi'aram qilghan idi. Bu yilliq ramazanda gilgittiki Uyghurlarni xitay qebrstanliqini tawab qilishqa orunlashturush weqesi, xitayning medeniyet qirghinchiliqining chégra atlap chet ellerge qeder sozulghanliqini ashkarilap berdi.

Gilgit shehiri pakistanning keshmir rayonidiki sayahet merkezliridin biri bolup, ilgiri bu yerge Uyghur élining qeshqer, xoten, yerken qatarliq jayliridin köchüp kélip yerleshken texminen 600 etrapida Uyghur ahalisi yashap kelmekte. Ularning pakstan'gha yerleshkinige yérim esirdin ashqan bolsimu, emma “Xitay muhajirlar jem'iyiti” ning wastisi bilen yenila xitayning kontrolluqi we parakendichilikige uchrap kéliwatqanliqi melum.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet