Америкалиқ милярдер җорҗи сорос: «явропа хитайни тонуп йетиши керәк»

Мухбиримиз ирадә
2020-02-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америкалиқ милярдер, атақлиқ сахавәтчи вә америкадики «әркин җәмийәтләр фонди» ниң қурғучиси җорҗи сорос(George Soros) әпәнди йиғинда. 2019-Йили 21-июн, вена австрийә.
Америкалиқ милярдер, атақлиқ сахавәтчи вә америкадики «әркин җәмийәтләр фонди» ниң қурғучиси җорҗи сорос(George Soros) әпәнди йиғинда. 2019-Йили 21-июн, вена австрийә.
AP

Америкалиқ милярдер, атақлиқ сахавәтчи вә америкадики «әркин җәмийәтләр фонди» ниң қурғучиси җорҗи сорос әпәнди явропани ши җинпиң һакимийити астидики хитайдин ибарәт тәһдитни тонуп йетишкә чақирди.

У 11-феврал күни «қурулуш бирлики» намлиқ мулаһизә хәвәрлири тор бетидә «явропа хитайни өз пети тонуши керәк» мавзусида мақалә елан қилип, ши җинпиң һакимийити астидики хитай һөкүмити билән һәмкарлишишиниң явропаниң қиммәт қарашлириға пүтүнләй хилаплиқини тәкитлиди.

У мақалисини мундақ дәп башлиған: «явропа хәлқи болсун яки явропадики сиясий вә иқтисадий лидирлар болсун, уларниң һечқайсиси ши җинпиң һакимийитидики хитай пәйда қиливатқан тәһдитни чүшәнмәйватиду. Ши җинпиң юқири технологийә арқилиқ хитай җәмийитини мутләқ қамал астиға алған болсиму, әмма явропалиқлар хитайни пәқәтла муһим тиҗарәт шерики, дәп қараватиду. Улар ши җинпиңниң хитайда һоқуқ тутқандин бери явропа бирликиниң қурулуш принсиплириға пүтүнләй зит бир реҗим шәкилләндүрүватқанлиқини нәзәргә алмиди.»

Җорҗи сорос мақалисидә әнглийәни буниңға алаһидә мисал қилип көрситип, явропа иттипақидин айрилип чиққан әнглийә баш министири боррис җонсонниң һазир явропа иттипақидин халий бир иқтисад шәкилләндүрүш хиялида болуватқанлиқи вә бу сәвәблик хитай билән болған сода һәмкарлиқини йәниму күчәйтиш йолиға қарап меңиватқанлиқини баян қилип, буниң хаталиқини тәкитлигән.

У йәнә һазирқи америка һөкүмитиниң хитайға қаратқан сиясәтлирини шундақла хуавей қатарлиқ бир қанчә хитай шеркитини америка һөкүмитиниң рухсити болмай туруп, америка шеркәтлири тиҗарәт қилалмайдиған тизимликкә алғанлиқини қарши алған.

У мақалисидә йәнә хуавей ширкитиниң қурулуш тарихи, арқа көрүнүши қатарлиқлар һәққидиму тәпсилий тохтилип, әгәр хуавей ширкити илгири бәлгилик дәриҗидә әркинликтин бәһримән болди дейилсиму, бундақ әркинликниң ши җинпиң һакимийәткә кәлгәндин кейин пүтүнләй йоқалғанлиқини билдүргән. У хуавейниңму хитайдики башқа һәрқандақ ширкәткә охшаш компартийәгә мутләқ бойсунидиғанлиқини, чүнки 2017-йили хитайда «дөләтлик истихбарат қануни» ниң мақуллиниши билән буниң қануний мәҗбурийәт һалиға кәлгәнликини әскәрткән.

У дәл бу сәвәблик узун өтмәйла хуавей хизмәтчилириниң полша қарарлиқ дөләтләрдә җасуслуқ вәқәлиригә четилип қалғанлиқини баян қилған. Бирақ у явропаниң буниңдинму еғир хәвп астида икәнликини әскәртип мундақ дегән:

«Җасуслуқ явропа үчүн чоң тәһдит әмәс. Бирақ явропаниң әң муһим асасий қурулушини хитай технологийәсигә аманәт қилғанлиқ дегәнлик тәһдит вә бузғунчилиққа ишик ачқанлиқ дегәнликтур. Ши җинпиң һакимийитидики хитайниң явропа иттипақиниң қурулуш принсиплириға зор тәһдит икәнлики маңа интайин рошән болсиму, бирақ у явропа иттипақиға әза дөләтләр рәһбәрлиригә, санаәт рәһбәрлиригә болупму германийәдикиләргә техи айдиң әмәс икән.»

Сорос әпәнди мақалисидә явропа иттипақиға әза дөләтләрниң хуавейниң 5G базиридики монополлуқиға қарши айиғи чиқмайдиған зиддийәтниң ичигә кириш орниға, америка билән бирликтә яки өз алдиға «Nokia» вә «Ericsson» шеркәтлирини хуавейгә риқабәтчи қилип тәрәққий қилдуруши керәкликини билдүргән.

Җорҗи сорос әпәнди мақалисидә хитай һөкүмитиниң уйғур ели вә тибәт қатарлиқ районлардики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири үстидиму тохталған.

У төвәндикиләрни баян қилған: «хитай дөләт рәиси ши җинпиң бу йил сентәбирдә явропа иттипақиға әза 27 дөләтниң дөләт вә һөкүмәт башлиқлири билән көрүшиду. явропа рәһбәрлири әгәр ши җинпиңни хитайда кишилик һоқуқни капаләткә игә қилалмиғанлиқи, болупму шинҗаң, тибәт вә хоңкоңдики вәзийәт үчүн җавабкарлиққа тартмиған тәқдирдә, бу учришишниң ши җинпиңгә бир сиясий ғәлибә болуп қалидиғанлиқини чүшинип йетиши керәк»

У мақалисини мундақ дәп ахирлаштурған: «пәқәтла хитайдики сиясий рәһбәрлик қатлимила ши җинпиңниң келәчики һәққидә қарар берәләйду. Униң корона вируси юқумини бир тәрәп қилиштики хаталиқтин кәп чиққан зиян хитай хәлқ аммисиға айдиң болди. Уни әмди хитай сиясий бюросиму етирап қилиши керәк. явропа иттипақи униң сиясий қутулушиға қарап туруп асас яритип бәрмәслики керәк.»

Җорҗи сорос 1930-венгирийәдә туғулған болуп, у 2‏-дуня урушида натсистлар германийәсиниң йәһудийларға қаратқан җаза лагерлиридин һаят қалған. У һазирғичә өзиниң түрлүк фонди җәмийәтлири вә «әркин җәмийәтләр фонди» ға охшаш тәтқиқат мәркизи үчүн 32 милярд америка доллиридин артуқ ярдәм қилған тонулған тиҗарәт адимидур. У 2019-йилиниң бешида шивитсарийәниң давус шәһиридә өткүзүлгән «дуня иқтисад мунбири» йиғиниға қатнашқандиму һәрқайси дөләтләрни хитай компартийәси вә униң үчүн хизмәт қилидиған хуавейдин агаһ болушқа чақирған иди. Униң сөзи әйни чағда күчлүк диққәт қозғиған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт