Abdulhekimxan mexsumning hayati we küresh yoli (2)

Muxbirimiz qutlan
2018-04-24
Élxet
Pikir
Share
Print
Merhum diniy ölima we muhajirettiki siyasiy pa'aliyetchi abdulhekimxan mexsum hajim (1963-2016).
Merhum diniy ölima we muhajirettiki siyasiy pa'aliyetchi abdulhekimxan mexsum hajim (1963-2016).
RFA/Arslan

2-Bölüm: zeytinburnudiki qérindashliq

Uyghur we qazaq muhajirlarning 1950-yillarning bashliridin bashlan'ghan türkiyege köchüsh we makanlishish tarixi özining egri-toqay jeryanlirida ajayip hékayilerni qaldurdi.

Kommunist xitay istélasi harpisida wetinini terk étip keshmirge toplan'ghan nechche minglighan sherqiy türkistanliq muhajirlar yillarche ghurbet azabi chekkendin kéyin, 1952-1954-yillarda türkiyege köchmen bolush pursitige érishken.

Shundaq qilip, 1950-yillardiki türkiyede sherqiy türkistanliq köchmenlerning birqanchilighan ijtima'iy topluqliri shekillen'gen. Istanbulning zeytinburnu rayoni kéyinche istanbuldiki Uyghur we qazaq muhajirlarning eng merkezlik topliship olturaqlashqan ijtima'iy topluqlirining birige aylan'ghan.

Merhum abdulhekim mexsum hajim 2016-yili 2-ayning bashlirida zeytinburnudiki öyide ziyaritimizni qobul qilghinida zeytinburnuda Uyghur we qazaq muhajirlarning asta-asta zoriyip bu yerdiki muhim bir jama'etke aylan'ghanliqini, ularning arisidin köpligen ixtisasliq xadimlarning yétiship chiqip, türkiyening hökümet organlirida, uniwérsitétlarda, shirket-férmilarda we bashqa türlük-tümen sahelerde xizmet qiliwatqanliqini tekitligen idi.

Abdulhekimxan mexsum shu qétimliq ziyaritimiz dawamida istanbulning zeytinburnu rayonidiki Uyghur we qazaq muhajirlarning ötmüshi, öz-ara munasiwetliri, weten dewasi yolidiki hemkarliqliri we kéyinki mezgillerde körülgen bir qisim ixtilaplar heqqide toxtilip ötken idi.

U shu qétim munularni körsitip ötti: "1950-Yillardin taki 1990-yillarghiche bolghan uzaq bir jeryanda istanbulning zeytinburnu we bashqa rayonlirigha topliship olturaqlashqan Uyghur we qazaq muhajirlar ortaq bir wetendin kelgenliki, ortaq bir kechürmishke sahib bolghanliqi we ortaq bir tupraq üchün küresh qilghanliqi seweblik birlik-ittipaqliqta ötkenliki melum. Merhum muhemmed'imin bughra we eysa yüsüp alptékinlermu öz dewride Uyghur yaki qazaq dep ayrip olturmay sherqiy türkistan tupraqliridin hijret qilghan insanlarning hemmisini türkiyege olturaqlashturush üchün küch chiqarghan iken. Ular türkiyege kelgendin kéyin xéli uzun mezgillergiche kök bayraqning astigha uyushup, ortaq bir wetenning dewasi üchün küresh qilghan iken. Epsuski, kéyinki mezgillerde, bolupmu sowétlar ittipaqi yiqilip qazaqistan musteqilliqqa érishkendin kéyin, türkiyediki bir qisim qazaqlarda sherqiy türkistan dewasigha bolghan heqdarliq tuyghusi ajizlap, özlirini qazaqistan'gha baghlaydighan, hetta türkiyedin qazaqistan'gha köchüp kétishni teshebbus qilidighan ehwallarmu yüz bergen iken. Emma uzaq ötmey qazaq muhajirlar bu xil tuyghuning emeliyetke uyghun kelmeydighanliqini hés qilip yetkenliki melum…"

Merhum abdulhekimxan mexsum shu qétimliq söhbitimizde yene munularni tekitligen idi: "Gerche yuqiriqi ehwallar yüz bergen bolsimu, lékin kéyinche türkiyediki qazaq qérindashlarda ré'alliqni tonup yétish shundaqla özliri bilen ortaq bir tupraq we ortaq bir qismetke shérik bolghan Uyghur qérindashliri bilen qayta hemkarlishish xahishliri körülüshke bashlidi. Biz türkiyege kelgendin kéyin bu ehwallargha qarap chiqip, amal bar ariliqtiki ixtilaplarni tügitish, ikki xelqning qérindashliq rishtisini ching baghlash we ortaq wetinimizning dewasini birlikte élip bérish üchün tirishchanliq körsettuq. Zeytiburnudiki qazaq qérindashlarning aqsaqalliridin merhum exmetbékmu bu jehette köp xizmetlerni élip bardi. Netijide kéyinki mezgillerde zeytinburnudiki Uyghur we qazaq qérindashlar bir-birining pa'aliyetlirige aktip qatnishidighan, öz-ara yéqin munasiwette yashaydighan ehwallar omumlashti. Elwette, tarixiy we bashqa sewebler tüpeylidin aridiki hemme ixtilaplar we xata chüshinishler tamamen tügimigen bolsimu, emma eng zor derijide qérindashliq munasiwitimizni saghlam bir keypiyatta dawamlashturush yolida tirishmaqtimiz."

(Dawami bar)

Toluq bet