Abduxaliq Uyghur

Bezi shexslerning tarixtiki rolini hergiz inkar qilghili bolmaydu. Bolupmu, öz dewride keng xelq ammisining heqiqiy arzu – ümidlirini toghra eks ettürgen we pütün hayat pa'aliyiti dawamida xelqtin ozuq élip, xelqqe ozuq bergen shexslerla heqiqiy qehriman bolup, ular xelq qelbide menggü yashap qalidu.

2011.09.17
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
abduxaliq-uyghur-kitab-305.jpg Ataqliq sha'ir abduxaliq Uyghurning almatada neshr qilin'ghan kitabi. 2011-Yili awghust.
RFA/Oyghan

20-Esirning 20-, 30-yillirini sherqiy türkistan xelqi öz béshidin kechürgen asaretlik dewr – jahalet ewjige chiqqan yillar dep qarisaq, mana biz bügünki sehipimizde silerge tonushturup ötmekchi bolghan shexsni ashu yillarda xelq ammisining arzu – ümidlirige wekillik qilip meripet mesh'ilini égiz kötürüp, bashqilarni yorutqan rehnemalarning biri dep atashqa bolidu.

Belkim köpinche anglighuchilirimiz bu kishining kim ikenlikini perez qilip bolghan bolushi mumkin. Shundaq, “Yoruq sahillar” sehipimizning bügünki sanida silerge yéngi zaman Uyghur edebiyatining meshhur wekilliridin biri, aldinqi esirning 30-yillirida Uyghur po'iziyisini til, uslub, mezmun we zhanir jehettin yéngi yüzlinishke ige qilidighan ajayip nadir shé'irliri bilen xelqimiz ichide tonulghan talantliq namayende, shundaqla eyni yillardiki fé'odalliq zulumigha qarshi xelq qozghilanglirigha aktip qatniship, xelqni erkinlik, démokratiye we meripet üchün jan pidaliq bilen küresh qilishqa ündep, ötkür siyasiy lirikiliri bilen déhqanlar qozghilanglirining zeper marshini yangratqan nurluq sima, xelqining hörlük – azadliqi üchün öz yürikini mesh'el qilip, sherqiy türkistan tarixida öchmes iz qaldurghan meripet yultuzi abduxaliq Uyghur heqqide toxtilimiz.

Gerche abduxaliq Uyghur weten ichi we sirtidiki barliq xelqimizge bekmu tonushluq bolsimu, biz bu wetenperwer sha'irni yene bir qétim chin yürektin eslep ötüsh niyitide uning hayat pa'aliyetlirini qisqiche xatirilep ötmekchimiz.

Hörmetlik radi'o anglighuchilar! abduxaliq Uyghur heqiqeten Uyghur xelqining bir qolida qelem, yene bir qolida elem körüshi qilghan eng jenggiwar, eng jesur oghlani idi. Yighinchaqlap éytqanda, abduxaliq Uyghur özining qisqighina hayatida Uyghur xelqining hazirqi zaman edebiyatigha ajayip yéngi namayendiler bilen yéngi sehipe achqan bolup, u özi körüp kelgen ellerdiki yéngiliqlar, özi yashighan jem'iyet we öz héssiyati heqqide bedi'iy misralarni xatire qaldurup qoyushni özining kündilik pa'aliyitige aylandurghanidi. Shundaqla uning weqe we hadisilerni közitip baha bérish usuli, kelgüsige bolghan ümidi, öz xelqining arzu – armanliri, azadliqqa bolghan intilishliri uning: “Oyghan Uyghur”, “Ghezep we zar”, “Achil”, “Bardur”, “Uyghur qizi”, “Ne qilay” dégendek ölmes eserlerni yézip qaldurushigha türtke bolghan. Mana bu ölmes shé'irlar hélimu hem chong – kichik hemmimizning tilidin chüshmey yadlinip turmaqta, Uyghur yéngi zaman edebiyatining wekil xaraktérlik eserliri qataridin orun élip kelmekte.

Emise töwende, abduxaliq Uyghurning hemmimizge tonushluq bolghan: “Ghezep we zar” namliq shé'iridin yene bir qétim behr alghaysiler.

Ghezep we zar

Ey pelek! bu dehshitingdin éntiha bizarimen.
Istidim köp, tapmidim. Bu derdimge héch darimen.
Ata-bowamdin miras qalghan kona késelning derdide,
Gah ölüp, gah térilip köptin béri awarimen.

Bir purap külsem ne arman béghim bahari gülini,
Her seher gül ishqida bulbulgha oxshash zarimen.
Dostlirim owgha chiqarda keltürer misaligha,
Qarchigha qushlar ular, men misali sarimen.

Yüzmu-yüz qilmas te'erruz köp köngülchandur ular
Körmisem chaynar nijis, goyaki dil azarimen.
La'eqil dep oylidi, chindin nezer salmay turup,
Yéngilip ketti ular, köptin biri hushyarimen.

Zulumning okyanidin tapmay paraghet arili,
Tagh kebi dolqunda örlep heqqe ah... Urarimen.
Dewri jebridin isit halinggha wayikim Uyghurum,
Janni aliqan'gha élip chiq, tapmaysen bashqa charisen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.