Бәхт дегән немә?

Бәхт яки саадәт мал - дуня билән яки күч - қуввәт вә зорлуқ - зомбулуқ билән еришкили болидиған нәрсә әмәс, чүнки ү һәр қандақ мал - дунядин қиммәтлик, һәр қандақ күчтин күчлүк. Бәхт гоя деңиз астидики бир бибаһа гөһәрки, униң вәслигә йетиш үчүн көзитишкә, шуңғушқа маһир ғәввас болмиса болмайду.
Сәлман әвдә (авар тәрҗимиси)
2013.01.12


Бәхт - саадәт шундақ бир орун яки сөзләрдә өзини ашкара қилидуки, у болсиму биз һаятқа иҗабийлиқ билән, ишәнч вә үмид билән баққинимизда, бәхт - саадәтниң ич - ичимиздин таралғанлиқини һес қилимиз, гояки ү бир тохтимайдиған булақтәк, пүтүн бәдинимизни иҗабий һаят билән суғуруп туриду.

Бәхт дегән зади немә?

Бир қетимлиқ аммиви рай синашта, 16 миңдин артуқ адәм иштирак қилған болуп, “бәхт дегән немә” дегән соалға 36 пирсәнти бәхт дегән муһәббәт демәктур дегән, 29 пирсәнти һаятлиқта разимәнликтүр дегән, 18 пирсәнти тән - саламәтлик дегән, пирсәнти той қилип өй тутуш дегән, пирсәнти болса мал - дуня дегән, пирсәнти балилиқ дәври дегән, пирсәнти болса сәйлә - саяһәт қилиш дегән.

Мисирниң даңлиқ мутәпәккурлиридин аббас әл әққад мундақ дәйду: “мениң бир рәссам достум болуп, көп чағларда тәсәввурға тайинип рәсим сизатти, бир күни у бәхтни тәсәввур қилип, 20 яшлиқ назинин бир қизниң рәсимини сизипту, у қиз наһайити хушал көрүнәтти, достум ү рәсимни маңа көрсәтти.

Мән униңға: “лекин мән бәхтни ундақ тәсәввур қилмаймән. Бу рәсимиң бәлки хушаллиқ яки һузурни ипадиләп бериши мумкин, лекин бәхт дегән башқа нәрсә, бәхт дегән биз яшиған бир заман яки дәврдурки, үни тәсвирлимәк тәс. Бәхттә сүкүнат вә тәмкинлик мәниси бар болуп, ү һәргизму вараң - чуруң яки шавқун - сүрән әмәс, бәхт дегән виҗданда тепилидиған ички һессияттин ибарәт, шуңа униңға мутләқ бир чүшәнчә яки ениқлима бәргили болмайду,

Үни һечқандақ чүшәнчигә сиғдурғили болмайду, бәлки бәхт алдимизда болуши мумкин, лекин үни тонумиғанлиқтин қолимиздин кетиши мумкин, биз шу чағда сап - сақ, әқлимизгә толған болсақму үни сезәлмәймиз, кичик балилардәк ғәмсиз, бәхираман бәхтлик һаятни техиму тапалмаймиз, ашу балиларму кичик вақтидики бәхтни сәзмәслики мумкин, лекин чоң болуп әқли толғанда, дуняда бәхт дегән нәрсиниң барлиқини аңқирғанда, ашу бәхтни издәшкә башлайду, худди ү дуняда йоқ, тепилғусиз нәрсидәк”.

Әгәр бәхт мал - дуня билән болса иди, дуняда һәммидин банкилар, тағлар, канлар әң бәхтлик болған болатти, әгәр бәхт гүзәллик биләнла болса иди, тоз һәммидин бәхтлик болған иди, баһарда ечилған гүл - чечәкләр һәммидин бәхтлик болар иди,

Әгәр бәхт күч - қуввәт, зорлуқ - зомбулуқ билән болса иди, дуняда вәһший йиртқучлар яки инсан қелипидин чиққан вәһший инсанлар әң бәхтлик һесаблинатти, әгәр бәхт әхлақ билән, һекмәтлик сөзләр, йүз - абруй биләнла болса иди, дуняда инсанларла әң бәхтлик болған болатти.

Демәк, бәхт - саадәт сәбий балиниң күлкисидә, растчиллиқ билән сөзләнгән яхши сөз - нәсиһәтләрдә яки яратқан игисини яд етип ейтқан дурудларда вәяки қериндашлириға (уларни тонумисиму, көрмигән болсиму) көйүнүп, уларни яд әткән қәлбтә, уларниң көзидики яшни сүртәлигәндә, милләт, вәтән вәяки дини үчүн арзу қилип кәлгән тиләклири әмәлгә ашқанда, қаттиқ қийинчилиқтин кейин қолға кәлгән ғәлибидә вә униңға яндашқан раһәттә өзини толуқ намайәндә қилиду. Әнә шу чағда һәқиқий саадәтни һес қилисән. Бәхт демәк, разимәнлик шундақла башқиларниң қолидикигә қаримаслиқ демәктур. Чүнки нурғунлиған кишиләрниң иликидә уларни хушал қилғудәк мал - дуня, тән саламәтлик, йүз - абруй болуши мумкин, лекин улар өзини башқиларға селиштуруп, әтрапидики кишиләрдин бәзилириниң өйи чоң, бәзилириниң пули техиму көп, йәнә бәзилириниң мәнсипи юқири икәнликини көргәндә көңли йерим болиду вә өзини бәхтсиз һесаблап, тәләйсизликидин вайсашқа, ахирида шәйтанға боюн егип, тәқдиригә исян қилишқа башлайду. Әгәр киши пайдилиқ илим, пайдилиқ иш - әмәл вә яхшилиқларда башқиларниң өзидин ешип кетиватқанлиқини һес қилип, уларға һәвәс қилса вә өзиниңму шулардин ешип кетишини арзу қилса, бу тамамән башқа.

Инсан әгәр бир пешкәлликкә йолуқуп, мал - дунясидин, аилисидин, һәтта бирәр әзасидин айрилип мейип болуп қалсиму, тәқдиригә тән берип, яратқан игисиниң орунлаштурушиға разимәнлик билдүрсә, андин қәлби бәхт иликидә гүлләп яшнайду.

Бир күни, бир мейип адәмни көрдүм. Бу адәмниң әзалиридин пәқәт тили билән көзила бар иди. Лекин униң чирайида бирхил хуш хуйлуқ әкс етип туратти вә кишиләргә наһайити очуқ - йоруқ муамилә қилатти. Униңдики бу аламәтләрни тени сақ кишиләрдинму көрүш тәс иди. Бир қетимлиқ сөһбәт җәрянида у маңа өзиниң һаят һекайисини сөзләп бәрди: “өз вақтида күчкә толған яш йигит идим, наһайити еғир нәрсиләрниму дәс көтүрүветәттим, кейин бир қатнаш һадисиси йүз берип, пут - қолумдин айрилип қалдим, әһвалимға ечинип тола йиғлайдиған болуп қалдим. Шуниң билән, акам мени йүдүп дохтурханиму дохтурхана айланди, у йәрләрдә мәндиму бичарә, мәндинму бәттәр кишиләрни көрдүм, бәзилири ағриқ азабидин һошидин кетишкән, бәзилири сараң болай дәп қалған иди, буни көрүп өзүмниң һалитигә көнүп қалдим вә пәрвәрдигаримға йүзләндим, әмәл - ибадәтлиримни толуқ орундидим, шу арқилиқ өзүмгә тәсәлли таптим, мана әмди, мени мушу һалда көрүп турупсән” деди у.

Һаятида йүз бәргән ушшақ - чүшәк пешкәлликләргә аччиқлинип, шикайәт қилип йүргәнләр хушаллиқни тапалмайду, бәхтни техиму сезәлмәйду, уларниң һаяти күнсери қараңғу зулмәткә айлиниду. Қақшиғини қақшиған болуп қалиду вә һаятидин һеч нәрсини өзгәртәлмәйду. Әмма бу пешкәлликләргә тән берип, тәқдиригә разимәнлик билдүргәнләрла һаятиниң пәйзини сүрүп, азаб ичидә бәхтниң тәмини тетиялайду.

Хизмәт вә бәхт

Хизмәт қиливатқанда, пәрвәрдигарниң сени көрүп туридиғанлиқини ойла, шу арқилиқ хизмәтни ихлас билән, қетирқинип яхши қил, шундақ хизмәт қилишму бәхтниң бир йоли болуп қалиду һәм башқилар билән достлуқ мунасивити орнитиш вә кишиләрниң ишәнчигә еришишниңму яхши пурситидур. Өзүң қиливатқан ишни сөйсәң, берилип, қетирқинип қилсаң, һәрқандақ иштин бәхт һес қилалайсән, униңдин һәр нәтиҗиләрни қолға кәлтүрәләйсән, мурадиңға йетәләйсән.

Һаятқа иҗабийлиқ вә үмид билән баққинки һәргиз сәлбийлик яки чүшкүнлүк билән бақма, зерикиш һес қилмайсән, қолға кәлтүргән азғинә аддий нәтиҗә болсиму, уни ишқа селип, техиму чоң нәтиҗиләрни қолға кәлтүрүшкә тириш, мәғлубийәткә учриғиниңда, билгинки бу сениң ғәлибә қилишиңниң тунҗи қәдими болуп қалғуси. Мәғлубийәттин өзүңни ташливәтмәй сәвр қил, пәрвәрдигариңға сиғин. Өзүңни өзгәртип баққин.

Бурун бир киши болған икән, дуняни 10 йилда өзгәртмәкчи болупту, лекин бу 10 йил ү сәзмәстинла һеч иш қилалмастин өтүп кетипту, шуниң билән у киши: “алди билән дөлитимни өзгәртәй” дәп бәш йил бәлгиләпту, лекин бу бәш йилда һеч иш қилалмапту, шуниң билән: “3 йилда шәһиримни өзгәртәй” дәп елан қипту - ю, буниму қилалмапту, ахири: “бир йил ичидә өзүм яшайдиған мәһәллини өзгәртәй” дәп беқипту, лекин буниму қилалмапту, ахири аилисини алтә айда өзгәртидиған болуп, буниму қилалмапту. Шундила у адәм өз - өзигә: “әмди билдим, мән алди билән өзүмни ислаһ қилай” дәпту.

Шундақ, бәхт вә утуқ алди билән өзимиздин, өзимизни өзгәртиштин башлиниду, өзимизни түзитәлисәк, андин башқиларға йетәкчилик қилалаймиз.

Давами бар.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.