Ғуламидин пахтаниң һаяти (32): америка уйғур бирләшмисиниң қурулуши җәрянида шаһит болғанлирим

Мухбиримиз қутлан
2018-01-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт

1991-Йили советлар иттипақиниң йиқилиши билән оттура асиядики 5 җумһурийәт мустәқиллиққа еришиду. Буниң билән түркистанлиқларниң муһаҗирәттики сиясий тәшкилатлириму өз паалийәтлирини тохтитиду. Узун өтмәй бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң ню-йорктики баш штаби алдида йеңидин әза болған дөләтләрниң байрақ чиқириш мурасими өткүзүлиду. Ғуламидин пахта америкидики түркистанлиқ муһаҗир қериндашлири билән бирликтә оттура асиядики 5 дөләтниң б д т да байрақ чиқириш мурасимиға қатнишиду. У 5 данә йеңи байрақниң б д т байрақ суписида аста-аста юқириға өрләватқинини көргинидә көзлири яшқа толиду. Күнләрниң биридә ай-юлтузлуқ көк байрақниңму дәл мушу супида көккә җәвлан қилишини чин көңлидин арзу қилиду…

Һалбуки, шуниңдин кейин америка, явропа әллири вә башқа дөләтләрдики түркистанлиқ муһаҗирларниң ортақ түркистан дәваси парчилиниду. Бир қисим ғәрбий түркистанлиқ муһаҗирлар, җүмлидин өзбек муһаҗирлар: «бизниң дәвайимиз пүтти, руслардин айрилип мустәқил болдуқ. Уйғурларниң дәваси хитай билән болиду. Бизниң хитай билән ишимиз йоқ, дүшминимизни икки қиливелишимизниң техиму һаҗити йоқ,» дәйду. Бу һал ғуламидин пахтани қаттиқ азаблайду. У уйғурларни асас қилған «шәрқий түркистан дәваси» ни өз алдиға елип беришниң зөрүрлүкини чоңқур һес қилиду.

Шуниңдин кейин у америкидики бирқанчә аилилик уйғур муһаҗирларни һәрикәтләндүрүп, «америка уйғур мәдәнийәт җәмийити» намлиқ тәшкилатни қуриду вә өз алдиға паалийәт елип бариду.

1994-Йилиға кәлгәндә ғуламидин пахта коломбийә университетиниң оттура асия мутәхәссиси, профессор едвард алвортниң тәшәббуси билән «шәрқий түркистан миллий тәтқиқат мәркизи» намлиқ илмий тәшкилатни қуриду һәмдә илим саһәсидә уйғурларниң кимлики, тил-әдәбияти, мәдәнийити вә тарихини тонуштуруш ишлирини қанат яйдуриду.

1990-Йилларниң ахириға кәлгәндә америкида уйғур муһаҗирларниң сани аста-аста көпийишкә башлайду. Болупму америкидики уйғур оқуғучиларниң сани бирләп-иккиләп көпийиду. Буниңға әгишип, һәр хил намлардики уйғур җәмийәтлириму қурулушқа башлайду. Ғуламидин пахта әйни вақитта бир қисим уйғурлар билән көрүшүп, тарқақ вә чечилаңғу һаләткә хатимә бериш һәмдә америкидики уйғур җамаитини топлап, пәқәт бирла җәмийәткә уюштуруш мәқситидә җамаәт вәкиллирини өз өйигә чақирип йиғин ачиду.

Америкидики уйғурларниң бирликкә кәлгән җәмийитини қуруш үчүн 7 кишилик бир тәйярлиқ комитети тәшкиллиниду. Ғуламдин пахта тәйярлиқ комитетиниң рәисликигә сайлиниду. Тәйярлиқ комитети 1998-йили 2-айниң 14-күни пенсилванийә штатида тунҗи қетим йиғин ачиду. Бу қетимлиқ йиғинда 1998-йили 5-айниң 23-күни америка уйғурлириниң тунҗи қетимлиқ қурултийини америка пайтәхти вашингтонда ечиш вә бирликкә кәлгән уйғур җәмийити қуруш қарар қилиниду.

Дәрвәқә, шу йили 23-май күни вашингтон алаһидә районидики шератон меһманханисида америка уйғурлириниң 1-қурултийи ечилиду. Қурултайда қурулғуси уйғур тәшкилатиниң намини бекитиш мәсилиси узақ талаш-тартиш қилиниду. Ғуламидин пахта тәшкилатниң намини «америка шәрқий түркистан җәмийити» дәп бекитишни тәвсийә қилиду, әмма бир қисим кишиләр қурулғуси тәшкилатниң исмида чоқум «уйғур» наминиң болуши лазимлиқини тәкитләйду. Йәттә кишилик тәйярлиқ комитети бу һәқтә тартишма елип берип, ахирида 4 кишиниң қоллиши билән «америка уйғур бирләшмиси» дегән намни бекитиду. Шундақ қилип, америка уйғур бирләшмисиниң рәсмий қурулғанлиқи җакарлиниду.

(Давами бар)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт