Ғуламидин пахтаниң һаяти (36): истанбул қурултийида чиқирилған сиясий қарарлар

Мухбиримиз қутлан
2018-02-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт
1992-Йили истанбулда чақирилған шәрқий түркистан миллий қурултийиниң бир қисим вәкиллири. 1992-Йил 12-декабир, түркийә.
1992-Йили истанбулда чақирилған шәрқий түркистан миллий қурултийиниң бир қисим вәкиллири. 1992-Йил 12-декабир, түркийә.
RFA/Qutlan

1992-Йили 12-айда истанбулда чақирилған «шәрқий түркистан миллий қурултийи» муһаҗирәттики уйғурларниң 1949-йилидин буян чәтәлләрдә өткүзгән әң муһим қурултайлириниң бири болған иди.

68 Йилдин буян һаятиниң көп қисмини муһаҗирәттики шәрқий түркистан дәвасиниң үзүлмәс долқунлирида өткүзгән ғуламидин пахта әпәнди буниңдин 25 йил илгирики истанбул қурултийини инчикә тәпсилатлири билән әсләйду.

Ғуламидин әпәндиниң билдүрүшичә, истанбулда чақирилған «шәрқий түркистан миллий қурултийи» ға дуняниң һәрқайси җайлиридин 80 дин артуқ вәкил қатнашқан икән.

Қурултайниң биринчи күнидики ечилиш мурасими вә униңдин кейинки рәсмий йиғинда шәрқий түркистан һәрикитиниң чәтәлдики рәһбири әйса йүсүп алптекин, истанбулдики «шәрқий түркистан вәхпи» ниң башлиқи, генерал мәһмәт риза бекин, мәрһум муһәммәтимин буғраниң қизи фатимә буғра, сабиқ шәрқий түркистан җумһурийәт һөкүмитиниң баш катипи абдурәуп мәхсум, язғучи зия сәмәди, «австралийә түркистанлиқлар җәмийити» ниң рәиси әһмәд игәмбәрди, профессор абдуқадир донуқ, адвокат музәффәр өздағ, профессор нәвзат ялчин таш, профессор мәликә ақтағ кашғәрли, язғучи мәмтимин һәзрәт, сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди, «өзбекистан уйғур җәмийити» дин шамил қурбан, «қирғизистан уйғурлар иттипақи» дин нурмуһәммәт кәнҗи, сәуди әрәбистандики шәрқий түркистанлиқлар намидин қурбан абдулла түркистани, «явропа шәрқий түркистан бирлики» ниң рәиси әркин алптекин, америка қошма штатлиридики шәрқий түркистанлиқлар вәкили ғуламдин пахта, шиветсарийәдики шәрқий түркистанлиқлар намидин керәм шәриф, қазақистандики «уйғур авази» гезитиниң башлиқи йолдаш әзәмәтоф, қазақистандики ядро синақлириға қарши мәшһур қазақ шаири олҗас сулайман оғли, қәйсәридики «шәрқий түркистан җәмийити» ниң башлиқи муһәммәд җантүрк, қазақистандин язғучи һашир ваһиди вә археолог йүсүпбәг мухлиси қатарлиқ 21 киши сөз қилиду.

Қурултайда йәнә 1930-йиллардики шәрқий түркистан инқилабиниң рәһбәрлиридин бири, сиясийон, дөләт әрбаби вә тарихчи мәрһум муһәммәтимин буғраниң қизи фатимә буғраға пүтүн қурултай намидин алтун медалиюн тәқдим қилиниду.

Истанбул қурултийиниң биринчи вә иккинчи күни вәкилләр сиясий, иҗтимаий, иқтисадий, мәдәнийәт, тарих, нөвәттики вәзийәт шундақла шәрқий түркистан мәсилисиниң йеқин кәлгүсидики нишани һәққидә қизғин мулаһизиләр йүргүзиду.

Қурултай 12-айниң 14-күни кеңишиш вә музакирилишиш арқилиқ сиясий қарар, хитабнамә вә мураҗиәтнамә елан қилиду. Шундақла дунядики һәрқайси әлләрниң дөләт башлиқлири вә хәлқаралиқ тәшкилатларға айрим-айрим мәктуп йоллайду.

Шу күни йәнә қурултайниң сиясий комиссийони билән иҗтимаий мунасивәт вә һәмкарлиқ комиссийони һәйәтләрниң ортақ кеңишиш арқилиқ айрим-айрим қарар чиқириду. Қурултайниң 21 кишилик сиясий комиссийони чиқарған қарарида «шәрқий түркистан дәваси - шәрқий түркистанниң мустәқиллиқини нишан қилиду,» дәп ениқ бекитиду.

Ғуламидин пахта әпәнди бу қетимлиқ қурултайниң муһим қатнашчилиридин бири болуш сүпити билән өз дәвридә қурултай сиясий комиссийони тәрипидин чиқирилған хуласә характерлик қарарниң муһим әһмийитини тәкитләйду. У һелиһәм өз қолида сақлап келиватқан истанбул қурултийиниң һөҗҗәтлиригә асасән мәзкур қарарниң мәзмунлирини аңлиғучилар диққитигә сунди.

«Шәрқий түркистан миллий қурултийи» (истанбул қурултийи) сиясий комиссийониниң хуласә қарари:

• Ана юртимизниң нами шәрқий түркистандур.
• Шәрқий түркистан дәваси шәрқий түркистан хәлқиниң истиқлалини нишан қилиду.
• Шәрқий түркистан дәвасини әмәлгә ашуруш үчүн күрәш программиси ишләп чиқилиду.
• Мәзкур программини иҗра қилидиған күчлүк тәшкилат қурулиду, униң органлири сайлиниду, низамнамиси қобул қилиниду.
• Қурултай өз паалийәтлиридә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң инсан һоқуқлири принсиплириға асаслиниду.
• Хитайға өз тәсирини көрситәләйдиған дөләтләр вә тәшкилатларға шәрқий түркистан дәвасини аңлитиду.
• Шәрқий түркистан дәвасини дуняға тонуштуридиған күчлүк ахбарат тори (гезит, радийо, телевизийә вә башқилар) ни бәрпа қилиду.
• Шәрқий түркистан дәвасини кәлгүси әвладларниң давамлаштуруши үчүн уларға диний вә миллий роһта тәрбийә елип берилиду.
• Шәрқий түркистан хәлқигә охшаш хитай мустәмликисиниң зулумини тартиватқан тибәт вә ички моңғулийә хәлқлириниң миллий азадлиқ тәшкилатлири билән һәр тәрәплимә һәмкарлиқта болиду.
• Бирләшкән милләтләр тәшкилати башчилиқидики инсан һоқуқлири билән шуғуллиниватқан хәлқарадики барлиқ тәшкилатларға шәрқий түркистан дәвасини уқтуруп, уларниң ярдимини қолға кәлтүрүшкә тиришчанлиқ көрситиду.
• Шәрқий түркистан хәлқиниң тәқдиригә нисбәтән қериндаш түрк мусулман хәлқлириниң һесдашлиқини, пикирдашлиқини ойғитип, улар билән достлуқ вә һәмкарлиқни күчәйтиду.
• Биз хитай хәлқигә вә башқа милләтләргә қарши әмәс, пәқәт хитайниң мустәмликичилик сияситигә қарши туримиз.
• Лопнурдики ядро синақ полигонини тқиветишни вә униң қалдурған зиянлиқ ақивәтлирини йоқитишни тәләп қилиду.
• Шәрқий түркистанниң әсли йәрлик хәлқини түрк ирқиға мәнсуп болған уйғур, қазақ, қирғиз, өзбек, татар вә таҗикларға охшаш вәтән-милләтниң тәқдири йолида пидакарлиқ көрсәткән вә бир-бири билән инақ яшап кәлгән хәлқләр тәшкил қилиду.
• Шәрқий түркистан хәлқиниң өз тәқдирини өзи һәл қилиш һоқуқини етирап қилидиған хитайдики демократик тәшкилатлар билән һәмкарлишиду.
• Шәрқий түркистан илмий тәтқиқат мәркизи қуруп чиқиду.

(Давами бар)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт