Ғуламидин пахтаниң һаяти (13): германийәгә сәпәр

Мухбиримиз қутлан
2017.08.01
ghulamidin-paxta-Azadliq-Radiosi.jpg Ғуламидин пахтаниң “азадлиқ радийоси” да техник хадим болуп ишләватқан йиллири хизмәт үстидә чүшкән сүрити. 1950-Йилларниң ахири, германийә, мюнхен.
RFA/Qutlan

1955-Йилиниң ахири германийәгә берип оқуш қарариға кәлгән ғуламидин пахта истанбулниң топқапи музейидики хизмитидин истепа бериду.

Иккинчи дуня урушидин кейин учқандәк тәрәққий қиливатқан ғәрбий германийәгә болған қизиқиш, билим елишқа болған оттәк иштияқ шундақла намәлум келәчәккә болған үмид һаятиниң нәвқиран яшлиқ мәзгилидә туруватқан қәшқәрийәлик бу йигитни истанбулниң қайнақ һаятидин явропаниң җимҗит вә сүрлүк кочилириға елип бариду.

1956-Йилиниң мәлум бир күни яш ғуламидин пахта истанбулда туруватқан әйса йүсүп алиптекин билән хошлишиш үчүн униң өйигә бариду. Бу вақитта муһәммәтимин буғра әнқәрәдә болғанлиқи үчүн униң билән көрүшәлмәйду. Әйса әпәндим ғуламидин пахтани башлап истанбулда туруватқан дағистан миллий һәрикитиниң рәһбири шәйх шамил оғлиниң өйигә башлап бариду. Шәйх шамил оғли германийәниң мюнхен шәһиридә туруватқан әзәрбәйҗан миллий һәрикитиниң сүргүндики паалийәтчилиридин сулайман әпәндигә мәхсус мәктуп йезип, униң германийәдә ғуламидин әпәндигә ярдәмдә болушини тәвсийә қилиду.

1950-Йилларда уруш харабиси ичидин дәс туруп, йеңичә тәрәққият мәзгилигә қәдәм қойған ғәрбий германийәдә техичә һазирқидәк параванлиқ системиси омумлашмиған иди. Шуңлашқа иқтисадий мәнбәси болмиған чәтәллик бир оқуғучиниң германийәдә оқуши унчилик асанға чүшмәйтти. Гәрчә түркийә маарип министирлиқи ғуламидин пахтани германийәдә оқуйдиған оқуғучилар тизимиға киргүзгән болсиму, әмма у дөләт хираҗити билән әмәс, бәлки өз хираҗити билән чәтәлдә оқуйдиған оқуғучилар категорийәсидә иди.

1956-Йилиниң яз пәслидә ғуламидин пахта истанбулдики сиркичи пойиз истансисидин явропаға қатнайдиған узун йоллуқ йолучилар пойизиға чиқиду. яшлиқ арманлири қәшқәрийәлик бу йигитни явропаниң паравози болған германийәгә елип кетиду. Бирқанчә күнлүк уда сәпәрдин кейин у ғәрбий германийәниң җәнубидики муһим шәһәр мюнхенға йетип келиду вә шу йилларда германийәгә оқуш үчүн барған тунҗи уйғур болуп қалиду.

Бу йилларда мюнхен шәһири сабиқ совет иттипақи башчилиқидики коммунизм лагери билән америка башчилиқидики ғәрб дуняси оттурисида давам қиливатқан “соғуқ уруш” ниң явропадики алдинқи сепи һесаблинатти. Бу йәрдә америка һөкүмити коммунизм лагериға қарши аңлитиш беридиған “азадлиқ радиоси” билән “әркин явропа радиоси” ни қурған болуп, әйни йиллири совет армийәсидин германийә тәрәпкә әсиргә чүшкән түркистанлиқ әсирләр - йәни өзбекләр, татарлар, қазақлар, қирғизлар, түркмәнләр, әзәрбәйҗанлар вә башқа кафказийәлик етник гуруппиларниң сәрхиллири мәзкур радиода хизмәт қилмақта иди. Мюнхендики әзәрбәйҗан сәрхиллиридин сулайман әпәнди шәйх шамил оғлиниң тәвсийәси бойичә германийәгә әмдила йетип кәлгән ғуламидин әпәндини “азадлиқ радиоси” ниң түркистан бөлүмидики мәсләкдашлириға тонуштуриду.

Ғуламидин пахта мюнхендики “азадлиқ радиоси” ниң баш штабиға кәлгинидә, уни “түркистанчә аңлитиш бөлүми” ниң мудири вәли зунун әпәнди қизғин күтүвалиду. Бу йәрдә хизмәт қилидиған өзбек, татар, қазақ, қирғиз, түркмән, әзәрбәйҗан вә кафказийәлик миллийәтчиләр ғуламидин әпәндиниң баянлиридин уйғурлар вәтининиң йеқинқи әһвалини аңлайду.

“азадлиқ радиоси” түркистанчә аңлитиш бөлүминиң мудири вәли зунун әпәнди яш ғуламидинниң оқуш арзусини аңлиғандин кейин, уни мәзкур радиониң америкалиқ баш директориға тонуштуриду. Әнә ашу ойлап бақмиған көрүшүштә туюқсиз кәлгән бир амәт ғуламидин пахтаға өз қучиқини ачиду.

“азадлиқ радийоси” ниң директори ғуламидин пахта билән тәпсилий сөзлишиду. Униң илгирики оқуш тарихи, хизмәт тәҗрибиси вә електр техникиси бойичә давамлиқ оқуш арзусини бир-бирләп аңлайду. Ахирида у ғуламидин пахтаға кәлгүсидә мәзкур радиода хизмәт қилиш шәртини қоюп, уни нүренбургдики радийо-телевизийә техник институтиға оқушқа әвәтидиғанлиқини шундақла униң бу җәряндики пүтүн оқуш вә турмуш расхотини көтүридиғанлиқини ейтиду.

(Давами бар)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.