Ghulamidin paxtaning hayati (29): "Sherqiy türkistan milliy tetqiqat merkizi" diki pa'aliyetlirim

Muxbirimiz qutlan
2017-11-28
Élxet
Pikir
Share
Print
Ghulamidin paxta nyuyorktiki b d t binasi aldida namayish teshkillimekte. 1990-Yillarning bashliri, nyuyork.
Ghulamidin paxta nyuyorktiki b d t binasi aldida namayish teshkillimekte. 1990-Yillarning bashliri, nyuyork.
RFA/Qutlan

1966-Yili ghulamidin paxta amérikagha kélip yerliship melum mezgil ötkendin kéyin, nyuyork, pénsilwaniye we washin'gton alahide rayonidiki türkistanliq muhajirlarning jama'et pa'aliyetlirige aktipliq bilen qatnishidu. Bu jeryanda u amérikagha kélip yerleshken bashqa Uyghurlarning bar-yoqluqini sürüshte qilidu. Halbuki, 1950-yillarning bashlirida tunji bolup amérikagha kelgen dawut osman we 1959-yili gérmaniye arqiliq amérikagha kélip olturaqlashqan süpürge axundin bashqa héchqandaq bir Uyghurning uchurini alalmaydu. Kéyinki yillarda pakistan we türkiye arqiliq haji ehmed a'ilisi bilen xitayning déngiz boyidiki sheherliri arqiliq edhemjan a'ilisi amérikagha kélip olturaqlishidu. Buningdin qattiq söyün'gen ghulamidin paxta 1980-yillarning bashlirida merhum dosti haji axun, yeni haji ehmed bilen birliship, "Sherqiy türkistan medeniyet jem'iyiti" namliq teshkilat quridu.

Ghulamidin paxta 1980-yillarda mezkur teshkilatning namida maqale teyyarlap, dunyaning herqaysi jaylirida uyushturulghan ottura asiya we islam dunyasigha da'ir xelq'araliq ilmiy muhakime yighinlirigha qatnishidu. Shuning bilen bir waqitta u yene amérikadiki uniwérsitétlar we ilmiy tetqiqat organliri bilen bolghan alaqisini kücheytip, ottura asiya tetqiqati bilen shughullinidighan proféssorlar bilen tonushidu. Kolombiye uniwérsitétining ottura asiya tetqiqati boyiche tonulghan proféssori édward alwort shu yillarda ghulamidin paxtagha Uyghur tetqiqatini ilgiri süridighan bir ilmiy jem'iyet qurush meslihetini béridu.

Shu yillarda ghulamidin paxta eslidiki "Sherqiy türkistan medeniyet jem'iyiti" asasida yéngi bir ilmiy organ - "Sherqiy türkistan milliy tetqiqat merkizi" qurushning teyyarliqigha kirishidu. U, proféssor édward alwortning qollap quwwetlishi we hemkarlishishi bilen kolombiye uniwérsitétining ottura asiya tetqiqat merkizide 3 yérim yil Uyghur tilidin ders béridu.

Bu yillarda ghulamidin paxta xelq'ara pochta mulazimitidin paydilinip, Uyghur diyari we béyjingdiki milletler neshriyatida neshr qilin'ghan yüzligen Uyghurche kitablar, zhurnallar we dersliklerni ekeldüridu. Shundaqla kolombiye uniwérsitétida échilghan Uyghur tili oqutushi üchün matériyal hazirlaydu.

Kolombiye uniwérsitétida Uyghur tili dersining échilishi we proféssor édward alwortning qollap-quwwetlishi bilen ghulamidin paxta shu yillarda Uyghurlargha da'ir ilmiy pa'aliyetlirini janlanduridu. Ene ashu mezgillerde u proféssor édward alwortning teklipi we hemkarlishishi bilen "Uyghur namining kélip chiqishi", "Sherqiy türkistanning qisqiche tarixi" namliq derslik oqushluqlirini tüzüp chiqqanliqini tilgha alidu.

Birqanche yilliq ilmiy pa'aliyetler we teyyarliqlar netijiside 1994-yiligha kelgende "Sherqiy türkistan milliy tetqiqat merkizi" ni resmiy qurulidu. Ghulamidin paxta mezkur ilmiy jem'iyetni amérikada resmiy tizimgha aldurup, uning xaraktérini menpe'et közlimeydighan ilmiy-ammiwiy jem'iyet dep békitidu. Shundin bashlap amérikada resmiy tizimgha élin'ghan bu jem'iyet Uyghur tili, medeniyiti, tarixi we Uyghurlarning ijtima'iy-siyasiy weziyitini tonushturushta bir qatar ilmiy-ammiwiy xizmetlerni élip baridu. Bu jem'iyet yene 1998-yili qurulghan "Amérika Uyghur birleshmisi" ning dunyagha kélishide sahibxana teshkilat süpitide muhim rol oynaydu.

(Dawami bar)

Toluq bet