Молла юнус яркәнди вә чәкләнгән әсәрләр

«Анилар байрими» ға мубарәк болсун! әссаламу әләйкум әзизанә меһнәткәш анилар! 13 – май «анилар байрими» ңларға мубарәк болсун, басқан қәдимиңлар гүл – чимәнгә толсун! һөрмәтлик қериндашлар! бу һәптилик «йоруқ саһиллар» программисида силәр билән қайта дидарлашқанлиқимиз үчүн интайин хушалмиз. Бүгүнки программимизни «13 – май» (йәкшәнбә күни) келидиған анилар байримиға беғишлидуқ, программилиримизни яқтуруп аңлишиңларға тиләкдашмиз.
Мухбиримиз җүмә
2012-05-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт



Пәрзәнт үчүн от болуп янған, меһри атәш ялқунлуқ гүлхан, отида көйүп сүйидә аққан, меһнәткәш аниларни әсләп қояйли!

Йиллар өтти чачлирида ақ, йүзләр қоруқ қоллири қадақ, пәрзәнт үчүн йүрәк йәнә сақ, шу дилкәш аниларни әсләп қояйли!

Харлинип қалмисун улуғ анилар, зарлинип өтмисун айлар вә йиллар, пәрзәнт меһридин сөйүнсун диллар, шу улуғ аниларни әсләп қояйли!

Шундақ, қәдирлик радио аңлиғучи достлар! анилиримиз бизниң бибаһа гөһиримиз, меһир - муһәббәт канимиз. Уларсиз дуняни тәсәввур қилиш әсла мумкин әмәс. Шуңа анилиримизни қәдирләш, уларни рази қилишни биз пәрзәнтләрниң икки дунялиқ бурчи дәп билишимиз лазим. Шуңа бүгүнки программимизда алди билән әзәрбәйҗанниң даңлиқ шаири бәхтияр ваһаб задәниң «анам» дегән шеирини һозуруңларға сунимиз. Андин 18 - әсирдә яшап өткән вә уйғур классик әдәбиятиға муһим асас салғучилардин бири, шәрқ әллириниң әң чоң муһәббәт абидиси болған «йүсүп - зиләйха» дастаниниң аптори молла юнус йәркәндини тонуштуруп өтимиз. Ахирида, «чәкләнгән әсәрләр» сәһипимиз бойичә берип келиватқан «көз йешида нәмләнгән земин» намлиқ әсәрниң давамини аңлайсиләр.

Молла юнус яркәнди


Батур тәйярлиди
Молла юнус яркәнди 18 - әсирдә яшиған шаирлардин бири. Униң һаяти вә паалийити һәққидә мәлуматлар кәм болуп, әсәрлиридин бизгә пәқәт бирла: «йүсүп - зиләйха» дастани йетип кәлгән.

Молла юнус яркәндиниң бу мәшһур дастани бәзи тәрәпләрдин абдурахман җаминиң парс тилида йезилған шу намлиқ әсиригә охшапрақ кәтсиму, лекин у җаминиң китабидин мустәқил сюжит, тил вә бәдиий хусусийәтлири билән алаһидә пәрқлинип туриду.

Шаир бу әсирини 1755 - йили уйғур тилида йезип чиққан. Дастан 9048 мисрадин ибарәт болуп, 72 мавзуға бөлүнгән буниң ичидики 14и китабниң йезилиш сәвәби, муһәббәт, илим вә тил мәсилилиригә беғишланған, қалған мавзулири болса, «йүсүп - зиләйха» қиссиси баян қилинған.

Молла юнус яркәнди шәрқ әдәбиятида сәйярә вәқәликкә айлинип кәткән йүсүп мавзусини алаһидә өзигә хас услубта йеңиваштин уйғур тилида ишләп чиққан вә униңға өзи яшиған муһитниң реал көрүнүшлирини сиңдүрүшкә интилгән.

Аптор дастанниң кириш сөзидә алди билән әсәрниң йезилиш сәвәби тоғрисида тохтилип өткән. Әсәрниң баш - айиғида муһәббәт, турмуш, тил тоғрисида нурғун қиммәтлик пикирләрни, нәсиһәтләрни, илғар пәлсәпиви қарашларни баян қилған.

Шаир өз әсирини:

Илаһа җәвһәр нутқимға җан бәр,
Дилу җанимға ирпандин нишан бәр.

Тилим шәрһин һәм қуввәт раван әт,
Сөм нәқдин қобул инси җан әт.

Көңүлни һәрдәм сөздә таза қилғил,
Карамимни бәлән аваз қилғил.

Дегән ибариләр билән башлиған. Андин дастанниң асаси қисмини һекайә қилишқа киришиду, йәни яқубниң балилири оттурисида туғулған бир - бирини көрәлмәслик кәйпиятлири, ака - укилар оттурисидики зиддийәт вә тоқунушлардин башлап, кейинки бабларда таки дастан ахирлашқучә йүсүпниң тәқдири, һаяти вә паалийәтлирини баян қилған.

Шаир өз қәһриманлири - йүсүп вә зуләйха образида һәқиқий, пак муһәббәт игилирини гәвдиләндүрүп бәргән болса, йүсүпниң акилири образида өз шәхсий интилишлирини әмәлгә ашуруш йолида һечқандақ явузлуқлардин қайтмайдиған мәккар шәхсләрниң типини яратқан.

Қисқиси, «йүсүп - зиләйха» дастани интайин зор иҗадий әһмийәткә игә. Дастанниң аптор болса, уйғур әдәбияти тарихида дунявий мавзуда әсәр яратқан атақлиқ шаир сүпитидә өзигә хас орун тутқан һәм тутуп кәлмәктә.

Толуқ бәт